Từ thử nghiệm đến cây trồng chủ lực
Ông Tẩn Láo San, nguyên Phó Chủ tịch UBND xã Mường Hum (Lào Cai) nhớ lại, năm 2009, cây lê VH6 được đưa lên trồng thử nghiệm tại Mường Hum. Ban đầu, việc vận động người dân chuyển đổi sang trồng lê không dễ dàng bởi tập quán canh tác lâu đời khiến nhiều hộ từ chối trồng cây mới. Chính quyền phải tổ chức hàng chục buổi họp dân, đến từng hộ giải thích hiệu quả kinh tế của cây lê, đồng thời cam kết hỗ trợ giống, kỹ thuật, phân bón...
Mưa dầm thấm lâu, một số hộ chấp nhận trồng thử vài chục gốc. Kết quả bất ngờ, cây lê bén đất, phát triển khỏe và cho quả đều. Từ những mô hình đầu tiên, phong trào trồng lê lan rộng khắp xã, tạo bước đột phá trong sản xuất nông nghiệp.
Cây lê VH6 đang mở lối phát triển kinh tế xanh cho người dân xã Mường Hum, Lào Cai. Ảnh: Bích Hợp.
Một trong những hộ tiên phong là gia đình ông Phùng Sin Siệu, dân tộc Dao. Ban đầu ông nhất quyết từ chối trồng lê, sau khi mạnh dạn thử vài gốc và thấy hiệu quả, ông đã chuyển toàn bộ diện tích đồi sang trồng lê. Nhờ sự hỗ trợ của cán bộ khuyến nông, vườn lê phát triển tốt, cho thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Gia đình ông xây được nhà kiên cố, có tích lũy, đời sống ổn định. Từ chỗ là người phản đối, ông Siệu trở thành “tuyên truyền viên”, tích cực hướng dẫn kỹ thuật cho bà con trong xã.
Gia đình chị Chẻo Mấy Bỉ ở thôn Kin Chu Phìn, xã Mường Hum trước đây mỗi vụ trồng ngô chỉ thu được khoảng 10 triệu đồng, từ khi chuyển sang trồng lê, đời sống khấm khá hẳn. Hiện gia đình chị có hơn 600 gốc lê VH6, trong đó 200 gốc đã cho quả ổn định, thu về trên 50 triệu đồng mỗi vụ sau khi trừ chi phí. Nhờ vậy năm 2023, gia đình chị Bỉ chính thức thoát nghèo, con cái được học hành đầy đủ, nhà cửa được sửa sang khang trang.
Hiệu quả kinh tế từ cây lê đã tạo động lực mạnh mẽ để nhiều hộ dân tiếp tục mở rộng diện tích, đưa cây ăn quả ôn đới này trở thành niềm hi vọng mới của vùng cao.
Phát triển lê theo hướng hữu cơ
Hiện toàn xã Mường Hum có hơn 200ha lê, mang lại thu nhập ổn định cho hơn 200 hộ dân. Để nâng cao giá trị và hướng tới sản xuất bền vững, địa phương đang chuyển trọng tâm sang phát triển cây lê theo hướng hữu cơ.
Từ cây trồng thử nghiệm, sau hơn 10 năm, lê VH6 đã trở thành cây trồng chủ lực ở Mường Hum. Ảnh: Bích Hợp.
Theo Chủ tịch UBND xã Mường Hum Nguyễn Ngọc Minh, sản xuất hữu cơ không chỉ đảm bảo an toàn thực phẩm mà còn giúp bảo vệ môi trường, đây là yếu tố quan trọng đối với vùng núi có địa hình dốc, dễ xói mòn. Cây lê khi được chăm sóc theo quy trình hữu cơ vừa hạn chế hóa chất, vừa tăng độ phì của đất, tạo hệ sinh thái nông nghiệp lành mạnh.
Đặc biệt Mường Hum có những lợi thế để chuyển đổi sang hướng lê hữu cơ như khí hậu mát lạnh quanh năm, phù hợp với cây lê, hạn chế sâu bệnh; thổ nhưỡng chưa chịu áp lực sản xuất thâm canh nên dễ dàng chuyển đổi sang hữu cơ; nguồn nước tự nhiên dồi dào, ít bị tác động ô nhiễm; người dân có kinh nghiệm trồng theo hướng tự nhiên, dễ thích ứng với quy trình hữu cơ.
Nhờ những lợi thế này, các mô hình canh tác hữu cơ bước đầu được thử nghiệm: sử dụng phân chuồng ủ hoai mục, che phủ cỏ tự nhiên, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng biện pháp sinh học quản lý sâu bệnh. Trái lê giòn, thơm, vị ngọt thanh mát, được thị trường ưa chuộng, giá bán cao hơn.
Cây lê VH6 - biểu tượng mới của nông nghiệp vùng cao Lào Cai. Ảnh: Bích Hợp.
Bên cạnh sản xuất hữu cơ, Mường Hum đang hướng tới phát triển du lịch nông nghiệp. Những vườn lê hàng trăm gốc nằm trên sườn đồi, phủ kín quả vào mùa thu hoạch trở thành điểm check-in hấp dẫn du khách.
Sản lượng lê năm 2025 của xã Mường Hum đạt khoảng 60 tấn. Với giá bán tại vườn khoảng 30.000 đồng/kg, cây lê tiếp tục là thu nhập chính, góp phần phát triển kinh tế bền vững cho xã. Hơn hết, cây lê đã trở thành biểu tượng của sự thay đổi tư duy sản xuất từ trồng ngô, sắn truyền thống sang làm nông nghiệp hàng hóa, chất lượng cao và canh tác bền vững.
