HTX Cà phê Bích Thao (bản Hoàng Văn Thụ, phường Chiềng Cơi) là đơn vị tiên phong trong tái canh và phát triển cà phê đặc sản ở Sơn La. Thực hiện chủ trương thay thế diện tích cà phê Arabica già cỗi, HTX đã mạnh dạn trồng mới và chuyển đổi hơn 2ha sang giống THA1. Đây là giống cà phê chè thích nghi tốt với khí hậu lạnh, năng suất cao, chất lượng vượt trội.
Vườn ươm cây giống cà phê THA1 của HTX Cà phê Bích Thao. Ảnh: Đức Bình.
“Ngay năm đầu cho thu hoạch, năng suất đạt 20 tấn quả/ha, sản lượng các năm về sau tăng hơn giống truyền thống khoảng 20 - 30%, giá bán hiện đạt 28.000 - 30.000 đồng/kg nhờ quả to, đồng đều, phục vụ riêng cho hàng đặc sản”, ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc HTX Cà phê Bích Thao cho biết.
Việc tái canh bắt đầu từ năm 2019 với sự hỗ trợ kỹ thuật của Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ cà phê Eakmat (Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên). Sau khi cho kết quả tốt, từ năm 2021 - 2022, HTX đã vận động thêm nông dân ở các phường thuộc thành phố Sơn La (cũ) chuyển đổi sang trồng giống THA1, HTX vừa bán cây giống vừa hỗ trợ bao tiêu sản phẩm. Nhiều vườn có điều kiện thuận lợi được hỗ trợ đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt, phân hữu cơ vi sinh và áp dụng nhật ký điện tử để theo dõi quá trình sản xuất.
Ông Thao chia sẻ về những tiềm năng mở rộng tái canh giống cà phê THA1. Ảnh: Nguyễn Nga.
Theo ông Nguyễn Xuân Thao, lộc của cây cà phê THA1 nhiều hơn giống cũ nên công tác tỉa cành, tạo tán cần nhiều lần hơn. Giống Arabica cũ chỉ cần tỉa khoảng 3 lần/năm, còn với THA1 có thể cần tới 5 lần/năm. Nhờ khả năng chịu được thời tiết lạnh, chống chịu sâu bệnh tốt, đặc biệt là bệnh rỉ sắt, giống này đang được bà con địa phương lựa chọn để trồng mới hoặc tái canh.
Theo Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên, THA1 là giống triển vọng, năng suất đạt 2,5 - 3,5 tấn nhân/ha, tỷ lệ hạt trên sàng 16 đạt gần 85%, vượt giống Catimor gần 10%. Điểm thử nếm đạt 80 - 84 theo tiêu chuẩn SCA, ngang với Bourbon và Typica (các giống cà phê nổi tiếng trong phân khúc đặc sản). Khả năng kháng bệnh tốt giúp giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật, phù hợp định hướng sản xuất hữu cơ và ứng phó biến đổi khí hậu. THA1 có thể trồng dày 5.000 cây/ha, thích hợp tại vùng Tây Bắc có độ cao trên 1.000m.
Trên nền tảng giống mới, HTX Cà phê Bích Thao đã đẩy mạnh chế biến sâu với công nghệ hiện đại. HTX đã sản xuất thành công cà phê hòa tan sấy từ quả THA1 chín hoàn toàn, lên men tự nhiên và phơi sấy bằng nhà kính. Công nghệ này giúp giữ 97 - 98% hương vị nguyên bản, màu sắc đẹp và bảo quản được dài ngày mà không cần phụ gia. Niên vụ vừa qua, HTX đã xuất khẩu hàng trăm tấn cà phê nhân và hơn 10 tấn cà phê bột sang Đức, Pháp, Mỹ và một số nước Châu Á.
Quả tươi THA1 dài và đều, năng suất vượt trội so với giống cũ. Ảnh: Đức Bình.
Bà Phạm Thị Lan, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Sơn La cho biết tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 mở rộng diện tích cà phê lên 25.000ha, trong đó 5.950ha cà phê đặc sản và 18.000ha đạt tiêu chuẩn bền vững.
Mô hình sản xuất của HTX Cà phê Bích Thao được đánh giá cao nhờ kết hợp hiệu quả giữa phát triển giống mới, áp dụng các phương pháp chế biến sâu đáp ứng tiêu chuẩn cao, quy trình hữu cơ và chiến lược phát triển thị trường. Đây cũng là mô hình được ngành nông nghiệp khuyến khích nhân rộng trong bối cảnh Sơn La triển khai kế hoạch tái canh 8.500ha cà phê giai đoạn 2021 - 2025, ưu tiên giống THA1, TN1, TN2.
