Xây vùng rau hàng hóa từ những nhà màng ở vùng cao

Dựng nhà cho rau

Ánh nắng đầu ngày phủ xuống những dãy nhà màng trắng nằm ven con đường bê tông ở xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu. Phía sau lớp nilon phủ kín, những luống cải ngọt xanh đều kéo dài tới cuối khu nhà màng rộng hàng nghìn mét vuông. Tiếng nước từ hệ thống tưới tự động vang đều giữa không gian kín, tách biệt với những thửa ruộng ngoài trời đang ngả màu sau nhiều ngày mưa.

Anh Trần Đình Vượng, Tổ trưởng Tổ hợp tác rau Tân Bình đi dọc các luống rau từ sáng sớm. Công việc quen thuộc của anh là kiểm tra nhiệt độ, độ ẩm, hệ thống tưới và tình trạng sâu bệnh trước khi thu hoạch. Ít năm trước, khu đất này vẫn là ruộng rau ngoài trời, phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết.

Người dân Bình Lư trồng rau từ lâu. Trước năm 2024, anh Vượng cùng các thành viên Tổ hợp tác canh tác hơn 1,5ha rau hàng hóa, chủ yếu là cải ngọt, cà chua và dưa chuột để bán ở chợ Tam Đường cùng các tỉnh lân cận, việc sản xuất thường xuyên bị gián đoạn vì thời tiết thất thường. “Mưa kéo dài là rau úng, sâu bệnh phát sinh nhiều. Có vụ gần 50 ngày mới được thu hoạch, thậm chí không có rau để bán”, anh Vượng kể.

Thu nhập từ nghề trồng rau khi đó thấp nên nhiều lao động trẻ phải xuống miền xuôi làm thuê để kiếm thêm thu nhập. Ở bản, việc trồng rau chủ yếu do người lớn tuổi đảm nhận.

Đầu năm 2024, khi tỉnh Lai Châu triển khai Nghị quyết 07 của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển nông nghiệp, anh Vượng bắt đầu tính chuyện làm nhà màng. Chính sách hỗ trợ 100.000 đồng/m2 nhà màng và 50% chi phí hệ thống tưới giúp nhiều hộ dân lần đầu tiếp cận mô hình sản xuất công nghệ cao.

Từ số vốn tích góp nhiều năm cùng nguồn hỗ trợ của Nhà nước, anh Vượng và các thành viên đầu tư hơn 600 triệu đồng xây dựng 7.000m2 nhà màng. Trong đó Nhà nước hỗ trợ khoảng 100 triệu đồng, hệ thống tưới trị giá 50 triệu đồng cũng được hỗ trợ một nửa chi phí.

Những ngày đầu dựng khung thép, phủ nilon giữa cánh đồng, không ít người còn nghi ngại vì số tiền đầu tư quá lớn so với tập quán sản xuất của địa phương. “Làm nông ở vùng cao mà bỏ vài trăm triệu dựng nhà màng là chuyện chưa nhiều người dám nghĩ tới”, anh Vượng nói.

Nhưng cùng với sự e dè ban đầu là những thay đổi trong cách làm nông. Trước đây, việc chăm sóc rau chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và cảm quan của người trồng. Khi chuyển sang sản xuất trong nhà màng, các thành viên Tổ hợp tác được tập huấn quy trình canh tác an toàn, cách theo dõi độ ẩm đất, sử dụng phân bón hợp lý và nhận biết sớm các đối tượng sâu bệnh hại.

Đất sản xuất cũng được cải tạo định kỳ bằng phân hữu cơ ủ hoai mục thay vì lạm dụng phân hóa học như trước. Sau mỗi vụ, tàn dư thực vật được thu gom xử lý, luân canh một số loại rau nhằm hạn chế nguồn bệnh lưu tồn trong đất. Nhờ đó, bộ rễ phát triển khỏe hơn, cây sinh trưởng đồng đều, giảm đáng kể hiện tượng vàng lá hay thối gốc trong mùa mưa.

Khi nhà màng đi vào hoạt động, việc sản xuất thay đổi rõ rệt. Nhiệt độ trong nhà luôn được giữ ổn định khoảng 25 - 28 độ C, cây rau phát triển đồng đều, ít chịu ảnh hưởng do mưa đá, sương muối hay sâu bệnh.

Theo anh Vượng, lượng phân bón giảm khoảng 30%, thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm tương đương. Rau ít hỏng, mẫu mã đồng đều hơn trước. Mỗi 1.000m2 cải ngọt cho năng suất khoảng một tấn/vụ. Nếu trồng ngoài trời, một năm chỉ làm được khoảng 6 - 7 vụ, còn trong nhà màng có thể trồng liên tục 10 - 11 vụ.

Dọc các luống rau, hệ thống tưới tự động hoạt động theo từng khung giờ cố định. Nước trước khi đưa vào tưới được lọc ngay từ giếng khoan để loại bỏ vôi và tạp chất. 

Ngoài ra, anh Vượng cùng bà con còn ghi chép nhật ký sản xuất cho từng lứa rau. Từ thời điểm gieo hạt, bón phân, tưới nước đến thu hoạch đều được theo dõi cụ thể. Cách làm này giúp người dân dễ dàng truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đồng thời điều chỉnh quy trình canh tác khi phát sinh bất thường.

Việc quản lý sản xuất bài bản không chỉ giúp nâng cao chất lượng rau mà còn tạo niềm tin với các đầu mối thu mua. Nhiều khách hàng hiện ưu tiên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và được sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn.

Lãi to sau mùa mưa bão

Năm 2025, nhiều địa phương miền Bắc liên tiếp hứng chịu mưa lớn và bão, hàng loạt diện tích rau màu ngoài trời bị dập nát, nguồn cung thiếu hụt khiến giá rau tăng mạnh. Nhưng tại xã Bình Lư, những khu nhà màng của Tổ hợp tác rau Tân Bình vẫn duy trì sản xuất ổn định. Rau được thu hoạch liên tục, các chuyến hàng đều đặn cung cấp cho thị trường trong tỉnh và các tỉnh miền xuôi đúng thời điểm nguồn cung khan hiếm.

Gần chục lứa cải ngọt và dưa chuột được bán ra với giá ổn định khoảng 13.000 đồng/kg, riêng tháng 9 và 10 tăng lên 15.000 đồng/kg. Chỉ riêng 2 loại rau này, Tổ hợp tác thu lãi hơn 300 triệu đồng. Khoản lợi nhuận này giúp các thành viên trả hết nợ cũ, cải tạo đất và có thêm vốn mở rộng sản xuất.

Thu nhập tăng cũng tạo ra những thay đổi rõ rệt trong đời sống của nhiều hộ dân. Một số lao động trẻ trước đây đi làm thuê xa nhà bắt đầu quay về tham gia sản xuất cùng gia đình. Nguồn thu ổn định từ rau hàng hóa giúp các hộ có điều kiện đầu tư thêm giống mới, hệ thống tưới và máy móc phục vụ sản xuất.

Quan trọng hơn, người dân dần nhìn thấy cơ hội phát triển kinh tế trên chính diện tích đất của mình. Thay vì chỉ trồng rau theo mùa vụ ngắn hạn, nhiều hộ đã bắt đầu tính tới việc xây dựng vùng sản xuất ổn định, liên kết tiêu thụ dài hạn và nâng cao giá trị sản phẩm thông qua các tiêu chuẩn an toàn.

Từ những vụ rau “đứng vững” qua mưa bão, nhiều hộ dân ở Bình Lư bắt đầu thay đổi cách nhìn về sản xuất nông nghiệp. Nếu trước đây việc trồng rau phụ thuộc nhiều vào thời tiết và kinh nghiệm thì nay người dân dần quan tâm hơn tới nhà màng, hệ thống tưới, tiêu chuẩn sản xuất và thị trường.

Ông Trần Ngọc Quang, Trưởng phòng Kinh tế xã Bình Lư cho biết, phát triển nông nghiệp hữu cơ và ứng dụng khoa học công nghệ là một trong những định hướng trọng tâm của địa phương trong giai đoạn tới.

Theo ông Quang, Bình Lư có khí hậu mát mẻ quanh năm, đất đai màu mỡ, phù hợp phát triển rau an toàn theo hướng hàng hóa. Việc mở rộng mô hình nhà màng, nhà lưới không chỉ giúp giảm rủi ro do thời tiết mà còn tạo điều kiện nâng giá trị và thu nhập trên cùng diện tích.

“Hiện trên địa bàn xã có gần 7.000m2 nhà màng trồng rau. Thời gian tới, địa phương tiếp tục hỗ trợ người dân liên kết tiêu thụ sản phẩm, sản xuất theo hướng hữu cơ gắn với truy xuất nguồn gốc để từng bước xây dựng thương hiệu rau của Lai Châu”, ông Quang nói.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu, toàn tỉnh hiện có hơn 3.200ha rau, sản lượng khoảng 23.500 tấn. Trên 95% mẫu rau được kiểm tra đạt tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm. Ngành nông nghiệp địa phương đang định hướng mở rộng truy xuất nguồn gốc, hỗ trợ người dân phát triển thêm nhà màng và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất rau hàng hóa.