Ruộng đồng khô khát giữa nắng hạn, nông dân mong có đập ngăn mặn

Nắng nóng kéo dài cùng tình trạng xâm nhập mặn đang gây sức ép lớn lên sản xuất nông nghiệp tại khu vực hạ lưu sông Vĩnh Điện. Hàng nghìn hecta lúa và hoa màu ở các phường Điện Bàn Đông, Điện Bàn Bắc, Gò Nổi (TP Đà Nẵng) đối mặt nguy cơ giảm năng suất khi nguồn nước tưới ngày càng khan hiếm. Trong khi các giải pháp ứng phó trước mắt được triển khai, người dân vẫn kỳ vọng vào một công trình ngăn mặn lâu dài để ổn định sản xuất.

Đồng ruộng "khát nước" giữa cao điểm nắng nóng

Giữa những ngày nắng như đổ lửa, trên cánh đồng lúa đang bước vào giai đoạn làm đòng ở phường Điện Bàn Đông, bà Lê Thị Mười đứng lặng nhìn những thửa ruộng bắt đầu ngả vàng vì thiếu nước.

Theo bà Mười, chỉ ít ngày trước, gia đình vẫn hi vọng sẽ có thêm một đợt nước ngọt từ sông Vĩnh Điện để cứu lúa. Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài khiến nước trong hệ thống kênh mương cạn dần, trong khi nguồn nước trên sông lại bị nhiễm mặn.

Gia đình bà có vài sào lúa, là nguồn lương thực và thu nhập chính. Sau nhiều tháng đầu tư giống, phân bón, bỏ công chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh, đúng thời điểm quyết định năng suất thì tình trạng thiếu nước lại xảy ra.

Theo bà Mười, điều đáng lo là có thời điểm dù còn nước nhưng cũng không thể bơm vào đồng vì độ mặn vượt ngưỡng cho phép. Nếu cố lấy nước, nguy cơ thiệt hại cả vụ lúa còn lớn hơn.

Không riêng gia đình bà Mười, hàng nghìn hộ nông dân tại các vùng Điện Bàn Đông, Điện Bàn Bắc, Gò Nổi và nhiều khu vực phụ thuộc nguồn nước sông Vĩnh Điện đều đang đối mặt với tình trạng tương tự.

Những ngày cao điểm nắng nóng, từ sáng sớm người dân đã có mặt ngoài đồng theo dõi mực nước trên các tuyến kênh và chờ thông báo vận hành trạm bơm. Tuy nhiên khi độ mặn trên sông tăng cao, nhiều trạm bơm phải giảm công suất hoặc tạm dừng hoạt động để tránh đưa nước mặn vào ruộng.

Ông Trần Văn Tư cho biết nhiều lần bà con vừa khơi thông kênh dẫn, chuẩn bị lấy nước thì trạm bơm lại phải dừng hoạt động vì độ mặn vượt ngưỡng. Theo ông, máy bơm và hệ thống kênh mương đều sẵn sàng nhưng không thể sử dụng khi nguồn nước đã bị nhiễm mặn.

Không chỉ cây lúa, nhiều diện tích rau màu ven sông cũng thiếu nước nghiêm trọng. Một số hộ phải tận dụng nước giếng để tưới cầm chừng, song mực nước ngầm cũng giảm nhanh trong mùa khô khiến nhiều diện tích rau sinh trưởng kém hoặc chết khô.

Đối với người dân vùng hạ lưu sông Vĩnh Điện, hạn hán và xâm nhập mặn không còn là hiện tượng bất thường. Điều khiến bà con trăn trở là tình trạng này lặp lại nhiều năm, trong khi mỗi vụ sản xuất đều phải chờ nguồn nước ngọt từ thượng nguồn, chờ độ mặn giảm hoặc chờ lịch vận hành trạm bơm. Thế nhưng cây lúa vẫn phát triển theo quy luật tự nhiên và không thể chờ đợi.

Mong có đập ngăn mặn vĩnh cửu

Sông Vĩnh Điện hiện là nguồn cấp nước tưới cho hơn 2.000ha đất sản xuất nông nghiệp thông qua 14 trạm bơm. Đây cũng là nguồn cung cấp nước quan trọng phục vụ sinh hoạt và nhiều hoạt động kinh tế của khu vực hạ lưu. Khi xâm nhập mặn tăng, toàn bộ vùng sản xuất phụ thuộc nguồn nước này đều chịu ảnh hưởng.

Để ứng phó với cao điểm mùa khô, TP Đà Nẵng đã đầu tư xây dựng đập ngăn mặn tạm thời trên sông Vĩnh Điện tại phường Điện Bàn Đông. Công trình dài khoảng 105m, tổng kinh phí khoảng 2,6 tỷ đồng, có nhiệm vụ giữ nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Tuy nhiên theo ngành nông nghiệp địa phương, đây chỉ là giải pháp mang tính tình thế. Mỗi năm địa phương phải chi khoảng 3 - 4 tỷ đồng để đắp đập ngăn mặn, đến mùa mưa lũ lại phải tháo dỡ để bảo đảm thoát lũ. Hơn 10 năm qua, việc đắp rồi tháo công trình đã tiêu tốn trên 30 tỷ đồng từ ngân sách.

Song song với giải pháp trước mắt, thành phố Đà Nẵng đang giao ngành nông nghiệp hoàn thiện đề án đầu tư đập ngăn mặn vĩnh cửu trên sông Vĩnh Điện. Theo nhiều nông dân, chỉ một công trình kiên cố, có khả năng điều tiết nước chủ động mới có thể bảo đảm lâu dài cho hàng nghìn hecta lúa, hoa màu và sinh kế của người dân.

Khi biết Thành phố đang lập đề án trình cấp có thẩm quyền xem xét chủ trương đầu tư, nhiều người dân bày tỏ sự kỳ vọng. Ông Trần Văn Tư, nông dân khu vực Tứ Câu cho biết bà con mong công trình sớm được triển khai với hệ thống cửa van điều tiết hợp lý để giữ nước ngọt vào mùa khô, đồng thời vẫn bảo đảm thoát lũ trong mùa mưa.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến hạn hán và xâm nhập mặn diễn biến ngày càng phức tạp, một công trình ngăn mặn vĩnh cửu không chỉ đáp ứng mong mỏi của người dân mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của Đà Nẵng, bảo đảm an ninh nguồn nước và sinh kế bền vững.