Cảnh báo nguy cơ virus lở mồm long móng chủng SAT-1 xâm nhập Việt Nam

Phát biểu tại hội thảo khoa học "Cập nhật tình hình bệnh lở mồm long móng, nguy cơ xâm nhập chủng SAT-1 qua khu vực biên giới và giải pháp giám sát, phòng chống dịch bệnh, TS. Nguyễn Thị Hương, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Thú y Việt Nam cho biết, trong bối cảnh hoạt động giao thương động vật và sản phẩm động vật ngày càng gia tăng, nguy cơ các chủng virus lở mồm long móng xâm nhập Việt Nam luôn hiện hữu. 

Tại hội thảo, PGS.TS Bùi Trần Anh Đào, Trưởng Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đưa ra cảnh báo về chủng virus SAT-1 thông qua ba con số đáng chú ý. Theo đó, chủng SAT-1 đã được ghi nhận tại Cam Túc và Tân Cương (Trung Quốc), chỉ còn cách biên giới Việt Nam khoảng 400 km. Khoảng cách này cho thấy nguy cơ virus xâm nhập nước ta không còn là giả định mà cần được theo dõi sát sao.

Đáng lưu ý, hiệu quả bảo hộ chéo của các loại vaccine lở mồm long móng đang sử dụng đối với chủng SAT-1 gần như bằng 0%. Điều này đồng nghĩa, nếu SAT-1 xuất hiện, các loại vaccine phòng bệnh đang lưu hành sẽ không có khả năng bảo vệ đàn gia súc trước chủng virus này.

PGS.TS Bùi Trần Anh Đào cũng nhấn mạnh, những kết quả đạt được trong công tác kiểm soát dịch bệnh nhiều năm qua có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu SAT-1 xâm nhập và lây lan. Vì vậy, các cơ quan thú y, doanh nghiệp sản xuất vaccine và người chăn nuôi cần khẩn trương rà soát nguy cơ, xây dựng phương án ứng phó từ sớm.

Theo các chuyên gia, SAT-1 không phải là một bệnh mới mà là một serotype của virus lở mồm long móng đã lưu hành nhiều năm trên thế giới, chủ yếu tại châu Phi. Tuy nhiên, từ năm 2025 đến nay, chủng virus này liên tiếp xuất hiện tại nhiều quốc gia ở Trung Đông, châu Âu và gần đây đã được ghi nhận tại Trung Quốc và Mông Cổ, làm gia tăng nguy cơ lan sang khu vực Đông Á và Đông Nam Á.

PGS.TS Mai Thị Ngân, Giảng viên cao cấp Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, SAT-1 có biểu hiện lâm sàng tương tự các serotype lở mồm long móng khác nên rất khó nhận biết bằng quan sát thông thường. Gia súc mắc bệnh thường sốt cao, chảy nhiều nước dãi, xuất hiện mụn nước và vết loét ở miệng, chân, móng hoặc bầu vú, giảm ăn, đi lại khó khăn; ở gia súc non, virus có thể gây viêm cơ tim dẫn đến chết đột ngột.

Theo bà, việc xác định SAT-1 chỉ có thể thực hiện bằng các xét nghiệm chuyên sâu như định type hoặc giải trình tự gen tại phòng thí nghiệm. Đây cũng là cơ sở để lựa chọn loại vaccine phù hợp trong trường hợp dịch bệnh xảy ra.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Đăng Thọ, Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương cho biết, đến thời điểm hiện nay, Việt Nam chưa ghi nhận sự xuất hiện của chủng SAT-1. Tuy nhiên, quần thể vật nuôi trong nước hoàn toàn mẫn cảm với chủng virus này, trong khi các loại vaccine đang sử dụng chưa tạo được miễn dịch bảo hộ. Do đó, phát hiện sớm và phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thú y, doanh nghiệp và người chăn nuôi sẽ quyết định hiệu quả kiểm soát dịch bệnh.

Bên cạnh nguy cơ từ SAT-1, PGS.TS Lê Văn Phan, Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết virus lở mồm long móng tại Việt Nam vẫn liên tục biến đổi. Hiện các type O và A vẫn là những chủng lưu hành chủ yếu, song sự tiến hóa của virus đòi hỏi công tác giám sát dịch tễ, giải trình tự gen và cập nhật vaccine phải được thực hiện thường xuyên nhằm bảo đảm hiệu quả phòng bệnh.

Theo các chuyên gia, một trong những nguyên tắc quan trọng trong phòng, chống lở mồm long móng là lựa chọn vắc xin đồng chủng với virus lưu hành trên thực địa, đồng thời thường xuyên đánh giá hiệu quả miễn dịch sau tiêm bằng các phương pháp xét nghiệm phù hợp. Việc duy trì tỷ lệ miễn dịch đàn gia súc trên 80% được xem là yếu tố quan trọng nhằm giảm nguy cơ bùng phát dịch nếu SAT-1 xâm nhập.

Cùng với đó, quy trình lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm cần tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về an toàn sinh học để bảo đảm kết quả xét nghiệm chính xác, hạn chế nguy cơ phát tán mầm bệnh trong quá trình giám sát.

Các chuyên gia thống nhất rằng ứng phó với nguy cơ SAT-1 không chỉ dựa vào tiêm phòng mà cần triển khai đồng bộ các giải pháp như tăng cường giám sát dịch tễ, phát hiện sớm, giải trình tự gen, cập nhật vaccine phù hợp và đánh giá hiệu quả miễn dịch sau tiêm. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người chăn nuôi nhằm chủ động kiểm soát nguy cơ dịch bệnh, bảo vệ đàn gia súc và giảm thiểu thiệt hại cho ngành chăn nuôi.