Việt Nam chủ động phòng chủng SAT-1 virus lở mồm long móng xâm nhập

Chủ động phòng chủng SAT-1 virus FMD xâm nhập

Việt Nam đang triển khai nhiều giải pháp chủ động nhằm phát hiện sớm, kiểm soát từ xa và tăng cường các “hàng rào kỹ thuật” để ngăn SAT-1 xâm nhập.

BệnhLở mồm long móng (FMD) từ lâu đã là mối đe dọa thường trực đối với ngành chăn nuôi toàn cầu với 7 tuýp huyết thanh khác nhau và không có miễn dịch chéo giữa các tuýp.

Trên thế giới, điểm nóng của bệnh LMLM tập trung tại châu Á và châu Phi. Trong đó, châu Á là khu vực có sự lưu hành dai dẳng serotype O, A, Asia 1. Các serotype SAT-1  SAT 2, SAT3 được xem là đặc hữu tại châu Phi; các lần xuất hiện ngoài khu vực này thường xảy ra lẻ tẻ và không duy trì chuỗi truyền lây. Tuy nhiên, từ 2023- 2026, SAT1 được ghi nhận liên tiếp ở hơn 10 quốc gia ngoài châu Phi.

Theo báo cáo của Mạng lưới Phòng thí nghiệm Tham chiếu WOAH–FAO về bệnh lở mồm long móng quý I năm 2026, SAT1 đã xuất hiện tại châu Âu, trong khu vực Đông Địa Trung Hải, với nhiều ổ dịch được ghi nhận tại Cộng hòa Síp từ tháng 2/2026 và tiếp tục xuất hiện tại Hy Lạp trong tháng 3/2026, nơi không ghi nhận FMD từ năm 1994. Các ổ dịch xảy ra ở nhiều địa điểm khác nhau và ảnh hưởng đến nhiều loài động vật mẫn cảm, trong đó có cả loài hoang dã và động vật nuôi, chủ yếu là cừu, dê, nhưng cũng ghi nhận ở bò và lợn, cho thấy có sự lây lan của SAT-1.

Đặc biệt nghiêm trọng hơn, tháng 3 năm 2026, SAT1 lần đầu xuất hiện tại Trung Quốc. Theo báo cáo của Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn (DEFRA) và Cơ quan Sức khỏe Động vật và Thực vật (APHA) Vương Quốc Anh, ổ dịch đầu tiên được phát hiện cuối tháng 3/2026 tại một chợ gia súc ở Tân Cương, tây bắc Trung Quốc, lây nhiễm cho hàng trăm con bò. Ổ dịch thứ hai được phát hiện đầu tháng 4/2026 tại tỉnh Cam Túc, miền trung Trung Quốc, lây nhiễm cho 77 con bò, gây nguy cơ cho hơn 5.700 động vật mẫn cảm có mặt tại cơ sở. Hai ổ dịch này cách nhau khoảng 2.000 km, làm dấy lên nghi vấn về sự lây lan của SAT1 trong nội địa Trung Quốc. Theo Tổ chức Thú y thế giới, ngày 21/5/2026, Mông Cổ chính thức báo cáo phát sinh ổ dịch do SAT1 trên 30 con bò tại khu vực Altai giáp biên giới với Tân Cương - Trung Quốc. Như vậy, sự xuất hiện của serotype SAT1 tại Trung Quốc, Mông Cổ đánh dấu một thay đổi đáng lo ngại về dịch tễ học bệnh LMLM tại khu vực.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là đặc điểm không có miễn dịch chéo giữa 7 serotype của virus lở mồm long móng. Các vắc xin đang sử dụng phổ biến tại khu vực và Việt Nam chủ yếu để phòng các serotype O, A và Asia-1 đang lưu hành và không có khả năng bảo hộ chéo với các serotype khác. Nếu không may virus SAT1 xâm nhập, đàn gia súc dù đã được tiêm phòng theo chương trình hiện hành hoàn toàn trống miễn dịch đặc hiệu đối với vi rút này. Đây là điều kiện thuận lợi để virus lây nhiễm bệnh cho đàn gia súc mẫn cảm, có thể lây lan nhanh, phát tán rộng và gây khó khăn lớn cho công tác kiểm soát dịch.

Trước nguy cơ đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu toàn ngành chăn nuôi và thú y tăng cường năng lực chẩn đoán, xét nghiệm bệnh, giám sát dịch bệnh, kiểm soát chặt các hoạt động nhập khẩu, buôn bán, vận chuyển động vật, sản phẩm động vật qua biên giới và chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó từ sớm và chuẩn bị sẵn sàng vật tư, hóa chất để ứng phó khi có ổ dịch phát sinh.

Tại nhiều địa phương như Khánh Hòa và Lâm Đồng, lực lượng thú y phối hợp cùng công an, biên phòng và quản lý thị trường tăng cường kiểm tra hoạt động vận chuyển gia súc, đặc biệt tại khu vực biên giới, đường mòn và các điểm buôn bán động vật.

Song song với đó, ngành chức năng cũng đang triển khai phương án chuẩn bị vaccine SAT-1, nâng cao năng lực chẩn đoán, xét nghiệm, phân tích nguy cơ, chủ động vật tư, hóa chất và xây dựng các phương án xử lý nếu phát hiện ổ bệnh.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với những chủng virus mới như SAT-1, việc chủ động phòng vệ từ xa sẽ đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa dịch bệnh, bảo vệ ngành chăn nuôi và an toàn thực phẩm quốc gia; trường hợp SAT1 xâm nhập vào trong nước thì phải phát hiện sớm, khoanh vùng và kiểm soát, xử lý ngay các ca bệnh/ ổ dịch đầu tiên để giảm thiểu nguy cơ lây lan rộng.