Sông Hồng trước quy hoạch thế kỷ: Đánh thức không gian sinh thái cùng dân sinh

TỌA ĐÀM BÁO NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG

CHỦ ĐỀ: Sông Hồng trước quy hoạch thế kỷ: Đánh thức không gian sinh thái cùng dân sinh

Khách mời: KTS Trần Huy Ánh – Ủy viên Ban Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội.

Sapo:Quy hoạch sông Hồng mở ra kỳ vọng kiến tạo không gian sinh thái ven sông, đồng thời giải bài toán dân sinh, chỉnh trang đô thị và nâng chất lượng sống cho người dân Thủ đô.

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

Lời dẫn của MC: Xin kính chào quý vị độc giả của Báo Nông nghiệp và Môi trường. Thưa quý vị, đồ án quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm đang đặt Sông Hồng ở vị trí trung tâm của sự phát triển. Bản quy hoạch phân khu này không chỉ mở ra không gian đô thị sinh thái hiện đại, mà còn là đòn bẩy thu hút những dòng vốn lớn phục vụ cho sự chuyển mình của Thủ đô. Tuy nhiên, để một siêu đồ án đi vào cuộc sống một cách bền vững, chúng ta cần nhìn nhận kỹ lưỡng từ câu chuyện quản lý nguồn vốn, tính đồng bộ của hạ tầng cho đến những tác động trực tiếp đến đời sống dân sinh. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng trò chuyện về chủ đề này với KTS Trần Huy Ánh – Ủy viên Ban Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội. Xin cảm ơn ông đã dành thời gian tham gia chương trình. Trước khi vào nội dung chính cảu chương trình, mời quý vị cùng theo dõi phóng sự sau!\

Quy hoạch sông Hồng

Sông Hồng trước quy hoạch thế kỷ: Đánh thức không gian sinh thái cùng dân sinh

Off:

Ngàn năm qua, Sông Hồng vẫn lặng lẽ bồi đắp phù sa,

nuôi dưỡng nền văn minh lúa nước và ôm trọn vào lòng dòng chảy lịch sử của mảnh đất Thăng Long - Hà Nội. Giờ đây, trước bước ngoặt lịch sử, Sông Hồng được định vị là "trục xương sống" của một siêu đô thị đa cực, đa tầng. Một đại dự án trị giá hàng trăm nghìn tỷ đồng hứa hẹn biến hai bờ sông thành biểu tượng của sự thịnh vượng và hiện đại. Nhưng... quy hoạch chưa kịp thành hình trên thực địa, dòng tiền đầu cơ đã cuồn cuộn chảy trước hàng thập kỷ. Những cơn sốt đất bãi bồi, đất hành lang lũ âm thầm bùng phát. Người người, nhà nhà lao vào cuộc đua "đón đầu quy hoạch ... Thế nhưng, giữa cơn say của dòng tiền, tiếng chuông cảnh báo từ các chuyên gia đã vang lên: “Quy hoạch hạ tầng Hà Nội 100 năm không thể tiếp tục mạnh ai nấy vẽ! Liệu dòng sông có chấp nhận những nét vẽ hào nhoáng trên giấy? Khi không gian thoát lũ tự nhiên bị thu hẹp bởi bê tông, Hà Nội sẽ đối mặt với rủi ro gì trước một tương lai biến đổi khí hậu cực đoan? Sinh kế của hàng ngàn hộ nông dân sẽ đi về đâu khi nông nghiệp di sản bị đẩy lùi? Làn sóng sốt đất bãi bồi là cơ hội đổi đời thực sự, hay chỉ là cái bẫy chôn vốn vĩ mô của những tương lai ảo?

PHẦN 2: NỘI DUNG

CHƯƠNG I: QUY HOẠCH PHÂN KHU SÔNG HỒNG – ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN VÀ NHỮNG LƯU Ý CHO NHÀ ĐẦU TƯ

MC: Thưa KTS Trần Huy Ánh, ông từng chia sẻ trên báo chí rằng một đồ án quy hoạch dù có tầm nhìn dài hạn và đẹp đến đâu, thì kịch bản nguồn vốn và phương thức triển khai thực tế mới là yếu tố quyết định sự thành bại. Trên thực tế, ngay khi có thông tin quy hoạch, dòng tiền của người dân đã có xu hướng dịch chuyển rất nhanh về các khu vực bãi bồi, đất vùng ven để tìm kiếm cơ hội. Chúng ta sẽ cùng bắt đầu câu chuyện từ mối liên hệ giữa các nét vẽ quy hoạch và thực tế thị trường hiện nay.

Câu hỏi 1: Thưa ông, khi làn sóng môi giới đang rầm rộ bơm thổi, thúc giục các nhà đầu tư cá nhân mua gom đất nông nghiệp giao khoán, đất hoang ven sông với kỳ vọng chờ đón đầu quy hoạch để ăn chênh lệch địa tô; xét về bản chất, dòng tiền này đang đầu tư vào 'giá trị phát triển thực' của đô thị hay thực chất chỉ là một trò chơi 'chuyền bom nợ' cho nhau trên giấy?

Câu hỏi 2: Nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ tin rằng cứ có quy hoạch phân khu Sông Hồng là đất bãi bồi sẽ được hợp thức hóa thành đất ở. Là một chuyên gia quy hoạch, ông có thể vạch rõ 'ranh giới đỏ' về pháp lý hành lang an toàn thoát lũ ở đây?

Câu hỏi 3: Có những loại đất nào tại khu vực bãi bồi ven sông Hồng thuộc diện 'vùng cấm tuyệt đối', nghĩa là dù sau này quy hoạch có thay đổi thế nào hay chủ đất có bỏ ra bao nhiêu tiền cũng không thể xây dựng hay sang tên được?

Câu hỏi 4: Tình trạng đầu cơ đất bãi bồi khiến giá đất vùng ven bị đẩy lên ảo tưởng. Điều này vô hình trung làm tăng chi phí giải phóng mặt bằng sau này của chính các dự án hạ tầng công cộng như đường xá, bờ kè hay công viên sinh thái. Phải chăng làn sóng sốt đất ảo không những không giúp ích cho Thủ đô, mà đang trực tiếp 'bóp nghẹt' cơ hội hiện thực hóa quy hoạch Sông Hồng?

Câu hỏi 5: Ông đánh giá thế nào về kịch bản nếu dòng vốn đầu tư công của Nhà nước cho trục Sông Hồng bị chậm trễ hoặc không đạt như kỳ vọng 730.000 tỷ, thì những nhà đầu tư cá nhân 'vốn mỏng' đang ôm đất vùng ven hiện tại có phải đang đứng trước nguy cơ chôn vốn vĩnh viễn hoặc trắng tay vì gánh nặng lãi suất?

CHƯƠNG II: ĐÔ THỊ HÓA VÙNG VEN VÀ BÀI TOÁN BẢO TỒN KHÔNG GIAN NÔNG NGHIỆP SINH THÁI

MC: Vâng, bên cạnh câu chuyện thu hút dòng vốn, thì việc mở rộng không gian đô thị về phía Đông và phía Bắc cũng đang chạm tới những khu vực vốn là vựa nông nghiệp xanh lâu đời của Hà Nội như Đông Anh, Gia Lâm, Mê Linh. Lớp phù sa Sông Hồng từ bao đời nay là nguồn tài nguyên vô giá. Vậy làm thế nào để trong tương lai, chúng ta vừa có những khu đô thị tích hợp hiện đại, lại vừa giữ gìn được không gian nông nghiệp sinh thái và sinh kế bền vững cho người dân bản địa? Chúng ta sẽ cùng chuyển sang phần tiếp theo của chương trình.

Câu hỏi 6: Thưa ông, khi một vùng đất nông nghiệp bãi bồi bị đưa vào diện 'quy hoạch chờ giải tỏa', người nông dân bản địa sẽ rơi vào tâm lý 'sống mòn' – không dám đầu tư công nghệ cao, không dám canh tác dài hạn vì sợ đất bị thu hồi bất cứ lúc nào. Thực trạng này đang làm lãng phí tài nguyên đất đai ven sông của Hà Nội ra sao?

Câu hỏi 7: Làm sao để quy hoạch 100 năm định vị được một 'vùng lõi nông nghiệp sinh thái vĩnh viễn' cho Hà Nội, giống như các khu dự trữ sinh quyển thế giới, chứ không phải biến nông nghiệp thành một thứ tạm bợ chờ làn sóng bê tông hóa nuốt chửng?

Câu hỏi 8: Bản chất của một dòng sông tự nhiên là sự tuần hoàn của phù sa vào mùa lũ. Nếu chúng ta đê bao cứng hóa, xây kè đá dọc hai bờ để phân lô làm bất động sản, chúng ta sẽ cắt đứt hoàn toàn chuỗi dinh dưỡng tự nhiên này. Đồ án quy hoạch hiện tại theo ông đã tính toán đến việc bảo tồn lớp đất phù sa di sản này chưa, hay chúng ta đang vô tình 'triệt sản' nền nông nghiệp xanh?

Câu hỏi 9: Mô hình 'Đô thị tích hợp xanh' ven sông phải thiết kế như thế nào để giữ được không gian mở cho người nông dân làm nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái, biến họ thành những 'công nhân xanh' bảo vệ dòng sông, thay vì đẩy họ vào cảnh mất đất, mất nghề và trở thành gánh nặng an sinh xã hội?

Câu hỏi 10: Hà Nội từng có tiền lệ rất nhiều dự án vùng ven ban đầu xin phê duyệt là 'đô thị sinh thái', nhưng sau vài năm triển khai, phần công viên cây xanh bị xé nhỏ để tăng diện tích biệt thự, phân lô nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Với dự án Sông Hồng, ông lo ngại thế nào về một kịch bản 'bình mới rượu cũ' – mượn danh sinh thái để trục lợi đất đai?

CHƯƠNG III: PHÁT TRUYỂN HẠ TẦNG TÍCH HỢP VÀ TƯ DUY QUY HOẠCH "THUẬN THIÊN"

MC : Thưa quý vị, một trong những thông điệp rất đáng chú ý của KTS Trần Huy Ánh thời gian qua chính là việc kêu gọi một tư duy tiếp cận quy hoạch mang tính tổng thể, tránh sự phân mảnh giữa các ngành. Đối với một không gian đặc thù như Sông Hồng – nơi vừa đóng vai trò trục cảnh quan, vừa là hành lang thoát lũ cốt lõi của khu vực – thì việc liên kết đồng bộ giữa hạ tầng giao thông, xây dựng và an toàn thiên tai lại càng trở nên quan trọng. Ở phần cuối của tọa đàm, chúng ta sẽ cùng bàn sâu hơn về tư duy quy hoạch thuận thiên này.

Câu hỏi 11: Thưa ông Ánh, nhìn vào thực tế quản lý, dường như đang có một sự 'vênh nhau' rất lớn về lợi ích ngành: Ngành xây dựng và các tập đoàn bất động sản thì muốn khai thác tối đa quỹ đất sát bờ sông để tăng nguồn thu; trong khi ngành nông nghiệp và phòng chống thiên tai lại muốn giữ hành lang thông thoáng để thoát lũ. Sự phân mảnh 'mạnh ai nấy vẽ' này nguy hiểm ra sao khi mùa lũ thượng nguồn đổ về?

Câu hỏi 12: Quy hoạch phòng chống lũ của tuyến sông có đê do Bộ Nông nghiệp quản lý và Bản quy hoạch phân khu đô thị Sông Hồng của Hà Nội theo ông đã thực sự tìm được tiếng nói chung, hay vẫn đang ở trong tình trạng xung đột tư duy giữa 'bê tông hóa vùng bãi' và 'trả không gian cho nước thở'?

Câu hỏi 13: Ông từng chia sẻ: 'Nếu xây dựng một hạ tầng trọng điểm, thì hạ tầng kết nối tốc hành phải được triển khai đồng thời. Nhưng logic này chưa được thể hiện'. Hiện nay, các dự án nhà ở bờ Bắc (Đông Anh, Mê Linh) đang mọc lên, nhưng hệ thống cầu vượt sông và các trục giao thông công cộng tốc hành (TOD) xuyên sông vẫn nằm trên giấy. Phải chăng chúng ta đang tạo ra những 'ốc đảo bất động sản' và đẩy người dân vùng ven vào thảm họa kẹt xe xuyên sông mỗi ngày?

Câu hỏi 14: Trước bối cảnh biến đổi khí hậu cực đoan như hiện nay, chúng ta không thể lấy dữ liệu thủy văn của vài chục năm trước để áp đặt cho tầm nhìn 100 năm tới. Nếu không gian bãi bồi thoát lũ tự nhiên tiếp tục bị thu hẹp bởi các công trình kiến trúc, Hà Nội sẽ phải trả giá bằng những kịch bản thiên tai kinh hoàng như thế nào nếu xuất hiện một trận siêu lũ vượt mọi tính toán của con người?

Câu hỏi 15: Là một người luôn đấu tranh cho một Hà Nội phát triển bền vững và nhân văn, theo ông, tư duy của những nhà quản lý và làm quy hoạch hôm nay cần phải thay đổi tận gốc từ điểm nào để trục Sông Hồng thực sự trở thành một hành lang 'Thuận thiên', mang lại sự thịnh vượng nhưng vẫn đảm bảo sự an bình cho các thế hệ mai sau?

PHẦN 3: TỔNG KẾT

MC kết: Thưa quý vị độc giả, qua cuộc trò chuyện rất cởi mở và sâu sắc ngày hôm nay với KTS Trần Huy Ánh, chúng ta có thể thấy rằng quy hoạch Sông Hồng tầm nhìn 100 năm là một cơ hội lớn nhưng cũng đi kèm không ít thách thức. Để dòng sông thực sự trở thành niềm tự hào, một trục sinh thái bền vững, rất cần một tư duy quy hoạch tích hợp, đồng bộ và luôn đặt yếu tố an sinh của người dân, sự hài hòa với tự nhiên lên hàng đầu. Đến đây, thời lượng của chương trình Tọa đàm do Báo Nông nghiệp và Môi trường thực hiện cũng đã khép lại. Cảm ơn KTS Trần Huy Ánh. Cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi, xin kính chào và hẹn gặp lại!