Tết nguyên đán

MC: Xin kính chào quý vị và các bạn! Những thanh âm rộn rã của mùa xuân đã gõ cửa mọi nhà, mang theo hơi thở ấm áp và hy vọng về một năm mới an lành. Trong không khí ấm áp ngày đầu xuân Bính Ngọ, thay mặt những người làm chương trình, chúng tôi xin gửi tới quý vị lời chúc vạn sự như ý, hạnh phúc và thành công!

Thưa quý vị! Giữa dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, Tết Nguyên Đán vẫn luôn là khoảng lặng thiêng liêng nhất trong tâm thức mỗi người Việt. Dù xưa hay nay, nếp nhà và phong vị Tết vẫn được gìn giữ vẹn nguyên như một mạch nguồn văn hóa bền bỉ. Và trong sớm mai đầu năm này, tục xông đất khoảnh khắc đón nhận luồng sinh khí mới cho cả năm luôn được chúng ta trân trọng nâng niu.

Và thật vui trong ngày khai xuân Bính Ngọ, chúng tôi được chào đón một vị khách đặc biệt, người sẽ cùng chúng ta kể những câu chuyện về nếp Tết xưa và nay. Xin được trân trọng giới thiệu Nhà nghiên cứu Văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ.

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ: Chào hỏi và gửi những lời chúc tốt đẹp tới khán giả và những người thực hiện chương trình nhân dịp đầu năm.

(Lì xì đầu năm….)

MC: Vâng, xông đất để đón may mắn, lì xì để trao lộc biếc và chúc mừng để gieo những niềm vui đó chính là những giai điệu rộn ràng nhất của bản giao hưởng mùa xuân. Thưa ông, ông tâm đắc nhất điều gì về giá trị tinh thần mà những nét văn hóa này mang lại cho người Việt mỗi dịp Tết đến xuân về? Toạ đàm đầu xuân

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ: Trước và trong Tết nguyên đán, người Việt có nhiều phong tục, trong số đó có tục “xông đất”. Đây cũng là một trong những phong tục Tết còn lưu truyền đến ngày nay. Mỗi gia đình có một địa vực riêng của mình, người khác đến địa vực đó được gọi là xông đất. Xông là tiến lên, nhập vào, đất là địa vực của gia đình đó. Bởi vậy, ngày Tết là ngày mở đầu cho một năm mới thì những người đến đầu tiên với gia đình đó chính là "xông đất"……Tết nguyên đán

Lì xì đầu năm: Cứ mỗi độ Tết đến, Xuân về lòng người lại xốn xang tiễn năm cũ đón năm mới với nhiều nét đẹp văn hóa ngày Tết và phong tục lì xì cũng là nét đẹp ấy. Theo truyền thống, sáng mùng Một Tết, cả gia đình sẽ sum họp lại với nhau thắp hương tổ tiên và cùng nhau vui vầy ăn Tết. Trẻ nhỏ trao cho người lớn những lời chúc tốt đẹp. Ông bà, cha mẹ thì gửi đến trẻ trong nhà những phong bao lì xì đỏ để lấy lộc đầu năm. Đây được xem như là phong tục chẳng thể thiếu vào ngày Tết cổ truyền Việt.

Ý nghĩa lì xì ngày Tết là cầu chúc may mắn, sức khỏe và tài lộc cho mọi người. Theo đó cả người nhận và người tặng phong bao đều nhận những điều tốt đẹp trong năm mới.

Toạ đàm

MC: Vâng, người Việt vốn trọng lễ nghĩa, nhất là trong những ngày đầu xuân. Thế nhưng, giữa dòng chảy của thời đại, cách chúng ta thực hiện các nghi lễ cũng có nhiều khác biệt từ việc 'hẹn trước' người xông nhà cho đến việc hoán đổi vai trò của người trao người nhận bao lì xì. Nhiều ý kiến e ngại rằng đó là sự 'biến tướng' làm mất đi vẻ tự nhiên, hồn cốt của Tết. Còn với cá nhân ông, nhìn nhận thế nào về những sự thay đổi này trong văn hóa xông đất và mừng tuổi hiện nay? Toạ đàm đầu xuân

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ:

MC: Nhiều người thì lại kỹ quá, nặng nề với những điều kiêng kị trong ngày tết như là chọn người (xem tuổi, xem giới…) xông đất, xem giờ xuất, xem hướng xuất hành…. Theo ông, những điều này có thực sự cần thiết không? Tết nguyên đán

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ: (Nói thêm về tục xuất hành đầu năm)

MC: Vâng, có thể thấy những nếp kiêng kỵ ngày đầu năm không đơn thuần là câu chuyện tâm linh, mà còn là sợi dây văn hóa kết nối các thế hệ, bảo tồn nét đẹp cốt cách của người Việt. Và ngay bây giờ, khi lòng người đang phơi phới sắc xuân, xin mời quý vị cùng chúng tôi khởi hành chuyến xuất hành đầu năm. Chúng ta sẽ ngược về phương Bắc, hòa mình vào những cung đường mây phủ để lắng nghe thanh âm trong trẻo của đại ngàn và nhịp sống đậm đà bản sắc của đồng bào vùng cao.

MC: Hành trình du xuân đầu tiên của năm Bính Ngọ đã mang đến cho chúng ta thật nhiều xúc cảm. Rõ ràng, mỗi vùng đất đều ẩn chứa những tầng văn hóa riêng, khiến phong vị Tết Việt trở nên vô cùng đa dạng và kỳ thú. Trong những câu chuyện vừa rồi, tôi đặc biệt ấn tượng với hình ảnh chiếc bánh chưng đen của đồng bào vùng cao. Thưa nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ, theo tâm thức chung của người Việt, ngày Tết vốn chuộng sắc màu rực rỡ, tươi sáng để cầu may, từ cách trang trí nhà cửa cho đến màu sắc món ăn. Vậy việc sắc đen xuất hiện trên mâm cỗ Tết có mang một ý nghĩa đặc biệt nào không, và ông suy nghĩ sao về điều này? Toạ đàm

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ:

MC: Thưa ông, có ý kiến đánh giá rằng, Tết Nguyên đán là một trong những di sản văn hóa hàng đầu của dân tộc Việt Nam. Ông nhìn nhận như thế nào trước đánh giá này? xông đất

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ:

CÓ HẸN NƠI RẺO CAO

MC: Tuy nhiên, xã hội luôn vận động và văn hoá cũng không phải là thứ “nhất thành bất biến”. Vậy thì Tết xưa, Tết nay có gì khác nhau? Có những điều gì không phù hợp nên bỏ và những sự tiếp biến nào phát huy được phong tục tốt đẹp của cha ông ta, thưa ông?

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ:

MC: Vâng, Tết có thể gõ cửa cùng lúc trên khắp dải đất hình chữ S, nhưng tại mỗi vùng miền, sắc xuân lại mang một phong vị rất riêng. Những sắc màu ấy chính là tinh hoa văn hóa đã được cha ông ta chắt lọc và bồi đắp qua bao thế hệ. Và ngay bây giờ, xin mời nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ cùng quý vị khán giả tiếp tục hành trình du xuân.

Nếu khởi đầu hành trình là những bản làng phía Bắc bồng bềnh trong sắc hoa mơ, hoa mận cùng hương vị bánh chưng đen độc đáo, thì điểm đến tiếp theo, mời quý vị cùng chúng tôi xuôi về phương Nam nắng ấm để khám phá những nét Tết đặc trưng trải dài khắp dải đất miền Trung và Nam Bộ.

MC: Thưa ông, giữa vòng xoáy của hội nhập, đã có lúc người ta muốn 'gộp' hay 'bỏ' Tết để tiết kiệm thời gian và tiền bạc. Nhưng nếu nhìn từ góc độ văn hóa, nếu bỏ đi cái Tết ta, liệu chúng ta có đang tự tay đánh mất 'mã định danh' cuối cùng của tâm hồn Việt trong mắt thế giới hay không?

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ:

MC: Vâng, cho dù văn hoá vùng miền có chút khác biệt, cho dù thế hệ tuổi tác có thay đổi thì tôi tin rằng, Tết Nguyên đán vẫn sẽ luôn là sự khởi đầu tốt đẹp và bình an trong tâm thức mỗi người dân Việt Nam. Và với Nhà nghiên cứu Văn hoá dân gian Nguyễn Hùng Vỹ, ông có điều gì muốn chia sẻ thêm với khán giả truyền hình NN&MT?

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ: xông đất

MC: Một lần nữa, xin được cảm ơn ông đã dành thời gian tới với trường quay của chúng tôi trong ngày đầu xuân. Kính chúc ông và gia đình một năm mới thật nhiều sức khoẻ, an khang và thịnh vượng!

* Nhà nhiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ: Chào và chúc khán giả! năm Bính Ngọ

MC dẫn cuối: Thưa quý vị! Câu chuyện về việc giữ gìn hay gộp Tết có lẽ vẫn sẽ là những thanh âm đa chiều trong dòng chảy của thời đại. Nhưng sau tất cả, khi sắc thắm của hoa đào, hoa mai đã bắt đầu len lỏi khắp phố phường, chúng ta chợt nhận ra: Tết không chỉ là những ngày nghỉ, mà là một cuộc hành trình trở về với miền ký ức, nơi cội nguồn và lòng biết ơn được tôn vinh. Tết chính là sợi dây vô hình kết nối quá khứ với hiện tại, để mỗi người thêm trân quý giá trị của hai tiếng "Gia đình". năm Bính Ngọ

Đến đây, thời lượng của chương trình cũng đã khép lại. Xin kính chúc quý vị một năm mới tràn đầy nhựa sống như chồi non lộc biếc, bình an và hạnh phúc viên mãn. Cảm ơn quý vị đã luôn là những người bạn đồng hành thân thiết của chúng tôi suốt một năm qua. Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại trong những nhịp cầu xuân tới!