Hệ thống cảnh báo sớm - ‘Lá chắn số’ trước thiên tai

-  3.500 trạm quan trắc tự động.

- 10 hệ thống radar quét xuyên qua những tầng mây.

- Và hàng triệu dữ liệu được cập nhật từng giờ.

- Đây không chỉ là những con số mà là mạng lưới an toàn cảnh báo thiên tai

- Và cũng chính là ‘lá chắn số’, giúp chúng ta chủ động, trước những cơn cuồng nộ của thiên nhiên.

MC: Thưa quý vị! Biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện của tương lai, mà đang hiện hữu qua những hình thái thời tiết cực đoan mà chúng ta phải đối mặt hàng ngày.

Những năm gần đây, tần suất các trận lũ quét và sạt lở đất tại Việt Nam đang gia tăng rõ rệt không chỉ cuốn trôi tài sản mà còn để lại những vết sẹo đau thương. Nhưng trong ‘cuộc chiến’ với thiên nhiên ấy, chúng ta không đơn độc. Công nghệ đã tạo ra những ‘lá chắn’ kỹ thuật số -  nơi những thuật toán và dữ liệu thời gian thực đang chạy đua từng giây để bảo vệ sự an toàn cho cộng đồng.

Và để hiểu rõ hơn câu chuyện này chúng tôi đã mời tới trường quay của Báo Nông nghiệp và Môi trường hai vị khách mời tham gia Tọa đàm “Hệ thống cảnh báo sớm - ‘Lá chắn số’ trước thiên tai”. Xin được trân trọng giới thiệu:

• PGS.TS Mai Văn Khiêm - Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia.

2. TS. Nguyễn Ngọc Huy - Chuyên gia Nghiên cứu thời tiết và cảnh báo thiên tai cực đoan.

MC: Thưa quý vị! Trong cuộc đua với lũ quét và sạt lở, mỗi giây trôi qua đều là sự đánh đổi giữa an toàn và hiểm nguy. Công nghệ hiện đại chính là 'vũ khí' quan trọng nhất giúp chúng ta giành lại quyền chủ động. Ngay bây giờ, hãy cùng chúng tôi bước vào không gian của những giải pháp công nghệ, để xem hệ thống thông tin cảnh báo sớm đang thực sự vận hành như thế nào trong thực tế. Hệ thống cảnh báo sớm

Câu hỏi 1: Vâng, câu hỏi đầu tiên xin được gửi tới PGS.TS Mai Văn Khiêm. Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về ‘trái tim’ của hệ thống cảnh báo sớm đang vận hành như thế nào để khoanh vùng nguy cơ đến từng cấp xã?

Câu hỏi 2: Thưa TS. Nguyễn Ngọc Huy, trong khi dư luận thường rất quan tâm đến các điểm sạt lở cục bộ, thì thực tế, các đợt lụt diện rộng mới là nguyên nhân gây ra những thiệt hại kinh tế khổng lồ. Ông đánh giá thế nào về khả năng của hệ thống hiện nay trong việc cảnh báo lũ lụt diện rộng và liệu chúng ta có đang 'chạy theo' sự cố sạt lở mà vô tình bỏ quên bức tranh toàn cảnh về lũ lụt hay không?

Câu hỏi 3: Thưa PGS.TS Mai Văn Khiêm, nhiều người quan tâm làm sao để hệ thống đạt được độ chính xác trong thời gian thực khi dữ liệu đầu vào như là mưa, độ ẩm đất thay đổi từng giây?

Câu hỏi 4: Việc truyền tin cảnh báo thường rất khó khăn khi thiên tai xảy ra trên diện rộng. Theo TS. Nguyễn Ngọc Huy, làm sao để cảnh báo lũ lụt vốn diễn biến chậm hơn sạt lở nhưng lại gây thiệt hại trên quy mô lớn không bị lu mờ giữa các thông báo sạt lở cục bộ, giúp người dân vùng hạ du không chủ quan trước lũ chồng lũ?

Câu hỏi 5: Thách thức lớn nhất khi chúng ta triển khai hệ thống này tại địa hình chia cắt, đặc thù của Việt Nam là gì? Làm sao để sự kết nối thông tin không bao giờ bị đứt gãy, thưa hai chuyên gia? cảnh báo thiên tai

MC: Vâng, sau khi đã hiểu về hệ thống vận hành, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để chúng ta thực sự sống chung an toàn với thiên tai?

Câu hỏi 6: Thưa TS. Nguyễn Ngọc Huy, trong công tác cảnh báo thiên tai, việc nhận diện các nguy cơ sạt lở cục bộ và ngập lụt diện rộng đều

giữ vai trò thiết yếu. Theo ông, làm thế nào để chúng ta có thể tích hợp và cân bằng hiệu quả hai luồng cảnh báo này trong cùng một hệ thống, nhằm đảm bảo sự an toàn toàn diện cho người dân cả ở vùng cao lẫn vùng hạ lưu?

Câu hỏi 7: Được biết là bên cạnh công nghệ, việc dự báo dựa trên tác động đang được Cục KTTV đẩy mạnh.Vậy, PGS.TS Mai Văn Khiêm có thể làm rõ hơn khái niệm này và nó giúp ích gì cho các doanh nghiệp, hạ tầng kinh tế?

Câu hỏi 8: Biến đổi khí hậu làm cho các kịch bản lũ lụt ngày càng khó đoán định. Ngoài dữ liệu về sạt lở đất, theo TS. Nguyễn Ngọc Huy, chúng ta cần bổ sung những 'biến số' nào vào hệ thống để dự báo chính xác hơn các đợt lũ diện rộng, đặc biệt là tại các vùng đồng bằng hay khu vực đô thị đang bị bê tông hóa? Hệ thống cảnh báo sớm

Câu hỏi 9: Thưa PGS.TS Mai Văn Khiêm, vai trò của hợp tác quốc tế trong việc chia sẻ dữ liệu liên quốc gia ví dụ như lưu vực sông Hồng, Mê Công đóng vai trò then chốt thế nào để hệ thống của chúng ta không bị đơn độc khi thiên tai ập đến từ thượng nguồn?

Câu hỏi 10: Nếu được đặt kỳ vọng vào một sự đột phá trong những năm tới, hai chuyên gia mong muốn hệ thống này sẽ thay đổi như thế nào để trở thành ‘người bảo vệ’ tin cậy nhất cho mỗi gia đình? Và một lời nhắn nhủ ngắn gọn hai vị muốn gửi tới quý khán giả, đặc biệt là những người dân đang sống tại các vùng nguy cơ là gì?

MC: Thưa quý vị Công nghệ không thay thế được thiên nhiên nhưng công nghệ giúp chúng ta hiểu thiên nhiên hơn để chung sống an toàn. Những con số, những bản đồ cảnh báo hay những ứng dụng trên điện thoại không chỉ là dữ liệu, đó là nhịp thở của sự an toàn, là tâm huyết của những người làm nghề đang ngày đêm chạy đua với thời gian. Hệ thống cảnh báo sớm

Sự an toàn của mỗi mái nhà, mỗi bản làng không chỉ nằm ở những dự báo sớm, mà còn nằm ở sự sẵn sàng và chủ động của chính mỗi chúng ta. Và đến đâu thì thời lượng dành cho chương trình cũng đã hết. Cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi. Xin chào và hẹn gặp lại!