Đánh thức đồi cằn bằng cây nghệ nếp đỏ

Men theo con đường nhỏ dẫn vào xã Thọ Bình (Thanh Hóa), màu xanh của cây nghệ trải dài trên những triền đồi khiến nhiều người không khỏi bất ngờ. Mảnh đất từng được biết đến với nhiều khó khăn nay đã trở thành vùng nguyên liệu dược liệu đầy triển vọng.

Người đứng sau sự đổi thay ấy là chị Vi Thị Ánh - cô gái dân tộc Thái đã dành cả tuổi trẻ để theo đuổi một giấc mơ tưởng như rất xa vời: làm giàu từ chính những quả đồi cằn cỗi của quê hương.

Sinh ra và lớn lên giữa vùng đồi núi đá, tuổi thơ của Ánh gắn liền với những mùa sắn, mùa keo cho hiệu quả kinh tế thấp. Quanh năm người dân lam lũ trên nương rẫy nhưng cuộc sống vẫn chật vật. Nhiều diện tích đất đồi bị bỏ hoang vì không tìm được loại cây phù hợp.

Năm 2014, sau khi tốt nghiệp Học viện Hành chính Quốc gia, Ánh có cơ hội làm việc đúng ngành nghề được đào tạo. Thế nhưng mỗi lần về quê, nhìn những triền đồi bỏ không và cuộc sống khó khăn của bà con, cô lại trăn trở.

Sau khi lập gia đình, Ánh đưa ra quyết định khiến nhiều người bất ngờ: từ bỏ công việc ổn định để trở về quê làm nông nghiệp. Đó không phải quyết định bồng bột của tuổi trẻ mà là kết quả của nhiều tháng ngày tìm tòi, nghiên cứu. Đêm đêm, cô lên mạng tìm hiểu các loại cây phù hợp với vùng đất khô cằn của địa phương. Sau nhiều lần cân nhắc, cây nghệ nếp đỏ xuất hiện như một lời gợi mở.

Theo chị Ánh, cây nghệ nếp đỏ không chỉ dễ thích nghi với điều kiện tự nhiên ở Thọ Bình mà còn có giá trị kinh tế cao nhờ hàm lượng curcumin lớn, được sử dụng trong chế biến thực phẩm và dược phẩm. Thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu cũng rất rộng mở.

Năm 2016, chị mạnh dạn đầu tư hơn 100 triệu đồng mua 3 tấn giống nghệ nếp đỏ về trồng thử nghiệm trên những diện tích đất đồi bỏ hoang. Bước đi đầu tiên mang lại tín hiệu tích cực. Cây nghệ phát triển tốt, chất lượng củ đẹp, màu đậm, hàm lượng hoạt chất cao hơn nhiều vùng trồng khác. Thành công bước đầu tiếp thêm niềm tin để chị tiếp tục theo đuổi lựa chọn của mình.

Tuy nhiên, đến năm 2018, khi quyết định mở rộng diện tích sản xuất, mượn thêm đất của người thân, gia đình, thuê đất của người dân trong xã để phát triển vùng nguyên liệu thì hành trình khởi nghiệp lại đảo chiều, rơi vào khủng hoảng.

Kỹ thuật canh tác nghệ còn hạn chế, sâu bệnh bắt đầu phát sinh khiến năng suất bị ảnh hưởng. Khó khăn lớn hơn khi đơn vị từng cam kết bao tiêu sản phẩm bất ngờ không thực hiện thỏa thuận. Hàng chục tấn nghệ tươi đến kỳ thu hoạch không tìm được đầu ra.

Giữa lúc nhiều người nghĩ đến việc bỏ cuộc, chị Ánh lại lựa chọn một hướng đi khác: Nếu không bán được nghệ tươi thì phải tìm cách nâng giá trị của nó. Thay vì trông chờ vào thương lái, chị mạnh dạn đầu tư máy móc chế biến sâu. Các sản phẩm như tinh bột nghệ, nghệ sấy khô, bột nghệ, nghệ nguyên củ khô… lần lượt ra đời.

Khi sản phẩm được chế biến bài bản, giá trị của cây nghệ tăng lên đáng kể. Không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái hay thị trường nguyên liệu thô, chị dần xây dựng được thương hiệu riêng cho sản phẩm của mình.

Nhận thấy tiềm năng phát triển lâu dài, năm 2023, chị thành lập HTX Nông sản dược liệu Ánh Mai, chính thức đưa mô hình sản xuất từ quy mô hộ gia đình sang hướng chuyên nghiệp hơn.

Từ vài ha nghệ ban đầu, đến nay diện tích vùng nguyên liệu đã mở rộng lên hơn 8ha. Các sản phẩm của HTX không chỉ có mặt ở nhiều tỉnh, thành trong nước mà còn từng bước tiếp cận những thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ... Cùng với sự phát triển vùng nguyên liệu, doanh thu của HTX cũng tăng trưởng mạnh mẽ với con số ấn tượng, đạt hơn 200 triệu đồng/ha/năm.

Tuy nhiên, điều đáng quý hơn là thành công ấy không dừng lại ở lợi ích của riêng một gia đình. HTX hiện tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 15 lao động địa phương với thu nhập 7 - 8 triệu đồng/người/tháng. Nhiều hộ dân trước đây chỉ trồng keo, sắn đã bắt đầu chuyển sang nghệ nếp đỏ hoặc tham gia liên kết sản xuất với HTX.

Từ chỗ còn e dè, các hộ trong vùng đã mạnh dạn áp dụng kỹ thuật mới, chú trọng sản xuất theo hướng an toàn, nâng cao giá trị nông sản. Trên những quả đồi từng bị bỏ hoang, màu xanh của nghệ nếp đỏ đang dần thay thế màu đất khô cằn.

Không chỉ tập trung phát triển kinh tế, HTX và các thành viên còn dành nhiều tâm huyết cho các hoạt động cộng đồng, tích cực tham gia các chương trình thiện nguyện, khuyến khích bảo vệ môi trường và triển khai dự án tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân bón hữu cơ.

Những nỗ lực ấy của chị Ánh đã được ghi nhận bằng giải thưởng Lương Định Của lần thứ XIX năm 2024 - phần thưởng cao quý của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh nhằm tôn vinh các thanh niên nông thôn có thành tích đặc biệt xuất sắc trong sản xuất, kinh doanh, khởi nghiệp và phát triển nông nghiệp.

Năm 2025, chị Vi Thị Ánh đạt giải Nhất cuộc thi “Dự án khởi nghiệp trong đoàn viên, thanh niên năm 2025” do Tỉnh đoàn Thanh Hóa tổ chức với dự án “Trồng và sản xuất chế biến sâu các sản phẩm từ củ nghệ nếp đỏ trồng trên núi đá”.

“Phần thưởng lớn nhất có lẽ không nằm ở những bằng khen hay danh hiệu. Đó là khi nhìn ngắm những quả đồi cằn cỗi ngày nào đã phủ xanh màu nghệ, là khi chứng kiến người dân quê hương có thêm việc làm, thu nhập và nhận ra một chân lý: cơ hội làm giàu không chỉ nằm ở những nơi thuận lợi mà cả ở những mảnh đất khó khăn nhất nếu có đủ niềm tin và sự kiên trì để biến thử thách thành cơ hội”, chị Ánh chia sẻ.