Nhìn thẳng vào ‘sức khỏe’ nhà khoa học: [Bài 3] Rét run trong ngân hàng gen

Lứa cán bộ khoa học ra đi rộ nhất

Mẫu nào thu về đều được ghi thông tin, đóng gói, chia làm hai phần cất ở hai kho, trung hạn nhiệt độ từ 0 đến 5°C (bảo quản được khoảng 30 năm) và dài hạn nhiệt độ từ âm 18 đến âm 20°C (bảo quản được khoảng 50 năm). Bởi thế người vào ngân hàng gen dù đã mặc quần bông, áo bông, đội mũ trùm đầu, đi giày, đeo găng đầy đủ mà chân tay vẫn còn thấy tê cóng.

Vắng lặng là cảm giác khi tôi đi giữa khuôn viên của Trung tâm Tài nguyên Thực vật (thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam) - đơn vị đầu mối quốc gia trong hệ thống bảo tồn nguồn gen cây trồng nông nghiệp tại Việt Nam.

Bài liên quan

Nhìn thẳng vào ‘sức khỏe’ nhà khoa học: [Bài 2] Chuyện Phòng thí nghiệm trọng điểm

Nhiệm vụ của Trung tâm gồm: Xây dựng chương trình, dự án, kế hoạch nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ về bảo tồn tài nguyên thực vật dài hạn, 5 năm và hàng năm, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức thực hiện. Nghiên cứu khoa học về tài nguyên thực vật. Chuyển giao công nghệ, hợp tác chuyên gia và đào tạo nguồn nhân lực về tài nguyên thực vật…

Quan trọng là thế nhưng nhiều nhà khoa học ở Trung tâm đã lần lượt bỏ đi, phần còn ở lại cũng đang trong trạng thái ớn lạnh vì cơ chế tự chủ tài chính bởi Nhà nước chỉ trả họ có 6 tháng lương/năm.

Trong một dịp đến trang trại của nhóm Gen Xanh ở ngoại thành Hà Nội, tôi được gặp các nhân sự chủ chốt ở đây, tất cả đều từng là nhà khoa học của Trung tâm Tài nguyên Thực vật, trong đó có 3 thạc sĩ và 1 tiến sĩ. Da họ bắt nắng đen xạm nhưng ai nấy đều trông khỏe mạnh, tươi tắn, khác hẳn với những đồng nghiệp vẫn còn bám trụ ở cơ quan cũ.

Bài liên quan

Nhìn thẳng vào ‘sức khỏe’ nhà khoa học: [Bài 1] Tâm tư ông cựu Viện trưởng

TS Nguyễn Đức Chinh vừa dẫn tôi đi thăm khắp trang trại vừa kể: Năm 2005, anh tốt nghiệp Đại học Nông nghiệp Hà Nội xong thì vào làm ở Trung tâm Tài nguyên Thực vật. Quá trình công tác anh được cử đi học về nông nghiệp công nghệ cao của Israel, rồi sang Úc học thạc sĩ về ứng dụng khoa học trong nông nghiệp và sang Nhật học tiến sĩ về công nghệ sinh học.

Chuyện làm nhà nước rồi chuyển sang làm nông đến với họ như một cơ duyên. Hồi ấy Trung tâm Tài nguyên Thực vật có một dự án xây dựng mô hình trồng rau hữu cơ cho nông dân. Bình thường khi kết thúc dự án, hết hỗ trợ là nông dân cũng trở về lối canh tác cũ nhưng anh tiếc bao công sức nên đã lập ra nhóm Gen Xanh để tự thử nghiệm sản xuất rau hữu cơ. Anh bàn với vợ là Thạc sĩ Nguyễn Thị Duyên cùng nhóm các thạc sĩ đồng nghiệp khác như Nguyễn Thị Thanh, Trần Văn Luyện thuê 3,5ha đất ở Hiệp Thuận, TP Hà Nội để làm trang trại.

Họ chính thức rời cơ quan vào năm 2020. Anh Trần Văn Luyện tâm sự: "Lúc chúng em ra đi cũng là thời điểm mọi người bỏ việc rộ nhất, trước đó đã đi cỡ một nửa rồi. Trong nhóm 4 người có em và Thanh là lao động hợp đồng, còn anh Chinh, chị Duyên là người trong biên chế. Làm việc 10 năm, em là lứa cuối cùng trong diện lao động hợp đồng được tăng bậc lương từ 2,34 lên 2,67, sau đó thì dừng bởi thu nhập thực nhận sau khi đóng bảo hiểm chỉ được hơn 2 triệu đồng/tháng.

Đã vậy, lương không được nhận theo hàng tháng mà đầu năm chỉ được ứng một ít, đến tháng 10 có tiền ngân sách giải ngân mới nhận dồn một cục. Thêm vào đó môi trường làm việc không phát huy được các kiến thức đã học, việc áp dụng vào thực tiễn sản xuất ít mà chủ yếu là trên giấy tờ nên em quyết tâm nghỉ. Tuy nghỉ nhưng em vẫn còn tiếp tục tham gia vào đề tài cây ăn quả ôn đới xong rồi mới thôi bởi thấy nó có ý nghĩa cho bà con vùng núi trong việc phát triển kinh tế…".

Nếu nghỉ việc Nhà nước sớm thì còn tốt hơn

Tôi hỏi anh Luyện, có bao giờ hối hận khi đã nghỉ việc ở một cơ quan nhà nước không. Ngay lập tức anh trả lời rằng: “Hối hận gì đâu anh? Lẽ ra chúng em nghỉ việc sớm thì còn tốt hơn”. Mới đầu đất đai chưa thuần, kỹ thuật chưa nhuần nhuyễn, lao động thuê chưa quen làm, khách hàng chưa biết đến nên nhóm bị thua lỗ, đến tháng thứ sáu tiền bán rau mới đủ trả công. Dần dần khi quy trình sản xuất đã được hoàn thiện, hiệu quả kinh tế mỗi lúc một khá.

Công việc hàng ngày của nhóm là thứ 2, thứ 4, thứ 6 xuất bán rau, còn thứ 3, thứ 5, thứ 7 sản xuất trên đồng ruộng. Trong nhóm anh Chinh phụ trách chun, chị Duyên phụ trách đăng bài bán hàng, thu hồi công nợ, chị Thanh phụ trách về các giống cây, thời điểm trồng, sản xuất trực tiếp, anh Luyện phụ trách lên đơn, chăm sóc khách hàng, giao vận vào nội thành.

Khách của nhóm chủ yếu là các hộ gia đình nhưng không mua qua cửa hàng mà liên hệ trên mạng xã hội. Ai đặt hàng nhóm sẽ ghi lại rồi dùng xe ô tô chở hàng vào một điểm trong nội thành Hà Nội, sau đó sẽ có những shiper chuyên nghiệp chuyển đến từng nhà. Nhờ cách giao hàng như vậy mà Gen Xanh bán được mức giá cao hơn so với giao cho cửa hàng, đồng thời khách mua lại được hưởng mức giá thấp hơn so với mua ở cửa hàng. Hiện trung bình các loại rau cải giá 40.000đ/kg và mức giá đó ổn định trong năm, ít thay đổi theo thị trường.

Canh tác trên diện tích 3,5ha, doanh thu của nhóm Gen Xanh mỗi năm khoảng 2 - 2,5 tỷ đồng, trong đó lợi nhuận được khoảng 10 - 15%. Khoản nhiều nhất là trả công cho hơn 10 lao động là những phụ nữ có tuổi người địa phương, rồi tiền đầu tư lại cho sản xuất, mua thêm đất để mở rộng quy mô. Bởi vậy lương của họ tự trả cho nhau mỗi tháng được 10 triệu đồng, cuối năm còn dư thì chia thêm được vài chục triệu/người nữa.

“Vợ em giờ đang làm ở Trung tâm Tài nguyên Thực vật cũng đã có ý định nghỉ mấy lần rồi nhưng em cứ động viên ở lại vì cơ quan gần nhà, việc cũng nhàn nên có nhiều thời gian dành cho gia đình. Hai vợ chồng em không có ông bà nội ngoại ở gần để phụ giúp trông cháu, đặc biệt là khi chúng ốm đau. Cũng vì lý do cơ quan gần nhà nên em đã làm bao nhiêu năm Nhà nước mà không nghỉ nhưng sau này con cái lớn lên dần, chi phí sinh hoạt tăng thì bắt buộc phải ra đi", anh Luyện chia sẻ.

"Khi làm trang trại riêng này chúng em chủ động được thời gian, hơn thế lại làm được nhiều việc tốt như tạo công ăn việc làm cho nhiều người địa phương, tạo ra sản phẩm an toàn cho xã hội” - những lời chia sẻ của Luyện khiến tôi quyết tâm tìm đến gặp những người còn đang bám trụ ở Trung tâm Tài nguyên Thực vật.