Tôm, cá tra Việt Nam chọn ‘đi bền’ trong cạnh tranh toàn cầu

Tôm Việt không đi nhanh bằng giá, mà ‘đi bền’ bằng chất lượng

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, lũy kế từ đầu năm đến hết tháng 11/2025, kim ngạch xuất khẩu tôm nước ta đạt 4,3 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước. Dự kiến xuất khẩu tôm Việt Nam cả năm 2025 sẽ vượt mốc 4,6 tỷ USD, trở thành ngành hàng thiết lập kỷ lục mới.

Trong 11 tháng đầu năm 2025, tôm thẻ chân trắng chiếm ưu thế tuyệt đối với 2,8 tỷ USD, tương đương 64,8% tổng kim ngạch xuất khẩu. Các sản phẩm tôm chế biến đạt mức tăng tốt nhờ nhu cầu từ Nhật Bản, EU và Australia. Tôm sú đạt 426 triệu USD, tăng 4%, chủ yếu nhờ đóng góp ổn định từ các thị trường châu Á và một phần EU, song vẫn chịu áp lực cạnh tranh lớn từ nguồn cung giá rẻ hơn.

Điểm nhấn nổi bật nhất trong năm 2025 là sự tăng trưởng đột phá của nhóm tôm loại khác, với kim ngạch trên 1 tỷ USD, tăng tới 74%. Kết quả này đến từ sự bùng nổ xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc, đặc biệt ở phân khúc tôm sống và các sản phẩm cao cấp.

Ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm Sao Ta (Fimex VN) nhấn mạnh: "Tôm Việt Nam không đi nhanh bằng giá, mà đi bền bằng chất lượng và uy tín. Tuy nhiên nói thì dễ nhưng làm còn nhiều thách thức, cần sự ý thức và quyết tâm của cả cộng đồng ngành tôm”.

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, trong cơ cấu ngành thủy sản Việt Nam, tôm giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi hằng năm đóng góp trên 45% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành.

Đáng chú ý, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn ngày càng gia tăng tại ĐBSCL khiến nhiều đối tượng nuôi chịu tác động mạnh, thì tôm lại là một trong những ngành hàng có lợi thế rõ rệt để phát triển.

Những kết quả đạt được trong những năm qua cho thấy ngành hàng tôm đã khẳng định rõ giá trị, vai trò và vị thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế. Không chỉ đa dạng về mẫu mã, chủng loại, các sản phẩm tôm Việt Nam còn ngày càng phát triển theo hướng chế biến sâu, trong đó nhiều sản phẩm mang tính sinh thái, thân thiện với môi trường.

“Thành quả này có sự đóng góp rất lớn của cộng đồng doanh nghiệp, người nuôi và các địa phương trong việc xây dựng hình ảnh con tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế ngày hôm nay”, ông Luân nhấn mạnh.

Theo ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm Sao Ta (Fimex VN), trong bối cảnh Ecuador, Ấn Độ tăng tốc rất mạnh về sản lượng và giá thành thấp, tôm Việt Nam hiện không còn đứng đầu về quy mô hay chi phí cạnh tranh. Tuy nhiên, nếu nhìn một cách toàn diện, tôm Việt Nam vẫn giữ một vị thế rất riêng và có giá trị cao trên thị trường thế giới.

Lợi thế “không thể thay thế” của tôm Việt Nam nằm ở chất lượng, độ ổn định và khả năng đáp ứng các phân khúc khó tính. Việt Nam có kinh nghiệm lâu năm trong chế biến sâu, đa dạng sản phẩm giá trị gia tăng, kiểm soát tốt vệ sinh an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ tiêu chuẩn của các thị trường cao cấp như: Châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản… Đây là những yếu tố mà không phải quốc gia nào có sản lượng lớn cũng làm tốt được.

Cá tra củng cố vị thế trên thị trường toàn cầu

Sự phổ biến của cá tra và sự nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đưa cá tra đi khắp năm châu, đã giúp cho ngành này mang về nguồn ngoại tệ lớn mỗi năm. Với kim ngạch xuất khẩu 1,5 - 2,4 tỷ USD/năm, riêng con cá tra đã chiếm 16 - 26% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.

Theo số liệu của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tính đến hết tháng 11/2025, tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra Việt Nam đã vượt mốc 2 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ năm 2024. Dự kiến cả năm 2025, xuất khẩu cá tra đạt trên 2,1 tỷ USD, nhờ nhu cầu tiêu thụ phục hồi tích cực tại các thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.

Theo ông Luân, trong năm 2025, ngành hàng cá tra tiếp tục ghi nhận nhiều kết quả khả quan, cả về sản xuất lẫn xuất khẩu. Đáng chú ý, ngành đã từng bước được tổ chức theo hướng bài bản và chuyên nghiệp hơn, từ quản lý mã số cơ sở nuôi trồng thủy sản, hình thành các vùng nuôi tập trung, đến hoàn thiện hệ thống nhà máy chế biến gắn với chuỗi giá trị.

“Có thể khẳng định, cá tra là một trong những ngành hàng tiên phong trong phát triển kinh tế tuần hoàn, tận dụng và sử dụng hiệu quả tối đa các sản phẩm, phụ phẩm. Với những kết quả đạt được trong năm nay, ngành cá tra đang tiếp tục duy trì và củng cố đà phát triển ổn định”, ông Luân nhấn mạnh.

Ông Luân tin tưởng rằng, trên cơ sở phát huy các lợi thế sẵn có, cùng với trình độ khoa học công nghệ ngày càng được nâng cao và việc từng bước ứng dụng hiệu quả công nghệ trong chế biến, chế biến sâu, phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng, chuỗi ngành hàng cá tra Việt Nam sẽ tiếp tục tạo ra những bước tiến mới, củng cố vững chắc vị thế trên bản đồ thủy sản toàn cầu.  

Cơ hội cho những doanh nghiệp tử tế       

Ông Hồ Quốc Lực nhận định, 2025 là một năm nhiều thử thách nhưng cũng cho thấy sức chịu đựng va đập và bản lĩnh của ngành tôm Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu thế giới phục hồi chậm, giá bán chưa cao, cạnh tranh gay gắt, rào cản dày đặc..., ngành tôm vẫn duy trì được sản xuất, giữ thị trường và từng bước tái cơ cấu theo hướng bền vững hơn. Thành quả nổi bật có thể nêu lên là duy trì và tăng trưởng sản lượng tôm dù chỉ một con số, kim ngạch xuất khẩu tăng hai con số, vượt kỳ vọng.

Bước sang năm 2026, ông Lực nhận định, ngành tôm Việt Nam vẫn đứng trước nhiều cơ hội lớn khi nhu cầu tại các thị trường truyền thống dần ổn định trở lại. Tôm trở thành một nguồn thực phẩm ngày càng phổ biến và được yêu thích, không còn là mặt hàng quá xa xỉ, do đó sức mua sẽ tăng thêm.

Doanh nghiệp Việt đã ngày càng quen với “luật chơi mới” về thuế (nhất là Mỹ), môi trường, bền vững (nhất là châu Âu). Xu hướng tiêu dùng ưu tiên sản phẩm có trách nhiệm ngày càng rõ nét, nhất là châu Âu.

“Tuy thách thức vẫn còn, ngày càng cao hơn, song cơ hội cho những doanh nghiệp làm ăn bài bản, tử tế sẽ ngày càng lớn”, ông Lực nhấn mạnh.

Đối với ngành cá tra, lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhìn nhận thẳng thắn, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, lĩnh vực này vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức.

Một trong những nút thắt lớn hiện nay của ngành cá tra nằm ở khâu con giống, khi tỷ lệ sống trong giai đoạn ương vẫn còn ở mức thấp. Tuy nhiên, thời gian qua, Nhà nước đã đầu tư nhiều chương trình nghiên cứu, chọn tạo giống và những kết quả bước đầu cho thấy chất lượng đàn cá bố mẹ đã được cải thiện rõ rệt, với tỷ lệ sống nâng từ dưới 10% lên khoảng 30 - 40%. Đây được xem là tín hiệu tích cực, tạo nền tảng quan trọng để ngành cá tra từng bước tháo gỡ khó khăn, hướng tới phát triển ổn định và bền vững hơn trong thời gian tới.

“Bên cạnh đó, chúng tôi đang định hướng tăng cường sự phối hợp giữa doanh nghiệp và người dân trong việc điều chỉnh, đổi mới công thức thức ăn, nhằm giảm hệ số sử dụng thức ăn và hạn chế sử dụng bột động vật. Cách làm này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn giúp giảm lượng chất thải ra môi trường, qua đó đóng góp tích cực cho công tác bảo vệ môi trường nói chung”, ông Luân nói thêm.

Một vấn đề quan trọng khác mà ông Luân cho hay chính là tổ chức liên kết theo chuỗi. Hiện nay, đối với ngành hàng cá tra, mô hình liên kết chuỗi đã hình thành và vận hành tương đối hiệu quả. “Tuy nhiên, chúng tôi mong muốn tất cả người dân và doanh nghiệp tham gia vào ngành hàng cá tra đều thực hiện liên kết chặt chẽ, xuyên suốt từ khâu giống đến nhà máy chế biến, nhằm bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc đầy đủ, chủ động về sản lượng và chất lượng, đáp ứng yêu cầu đa dạng của từng thị trường”.

“Với sự liên kết đồng bộ như vậy, các nhà máy và doanh nghiệp chế biến sẽ chủ động hơn về nguồn nguyên liệu, qua đó mở ra cơ hội mở rộng thị trường, tìm kiếm những thị trường mới và phát triển thêm các sản phẩm mới cho ngành hàng cá tra”, ông Luân nhấn mạnh.

Đánh giá về kết quả xuất khẩu thủy sản của Việt Nam năm 2025, ông Luân cho hay, tôm và cá tra tiếp tục đóng vai trò là hai ngành hàng chủ lực, giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế và tạo trụ cột quan trọng cho tăng trưởng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.

Với sự chỉ đạo linh hoạt, kịp thời của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các bộ, ngành, cùng sự vào cuộc chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, người dân trong việc điều chỉnh cơ cấu sản phẩm chế biến, thích ứng thị trường xuất nhập khẩu và tổ chức lại sản xuất trong nước, những kết quả đạt được cho thấy "chúng ta đã chủ động nắm bắt, chiếm lĩnh thị trường xuất khẩu, phù hợp với yêu cầu và bối cảnh của từng giai đoạn khác nhau".

"Trong năm 2025, chúng ta đã phải đối mặt với không ít thách thức về thuế quan, rào cản thương mại và các rào cản kỹ thuật, tác động trực tiếp đến kết quả sản xuất chung. Tuy vậy, thực tiễn cho thấy con số 11 tỷ USD có thể được xem là một “ngưỡng” mới trong kết quả xuất khẩu của ngành", ông Luân chia sẻ thêm.

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nói: “Tôi tin rằng, những thành quả đạt được trong năm 2025 sẽ tạo thêm động lực quan trọng cho kế hoạch năm 2026, để chúng ta tiếp tục phát huy kinh nghiệm, kết quả và những thành công đã có, đồng thời linh hoạt điều chỉnh, chủ động hơn nữa trong việc chiếm lĩnh thị trường”.