Chỉ còn chưa đầy 24 giờ nữa, quy định của Hoa Kỳ theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú ở biển (MMPA) sẽ chính thức có hiệu lực. Trước rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng tại cảng đến, Thông tư 74/2025/TT-BNNMT vừa được ban hành được xem là hành lang pháp lý then chốt giúp doanh nghiệp hợp thức hóa thủ tục và giải phóng hàng tồn kho trước giờ G.
Cụ thể, từ thời khắc 0 giờ ngày 1/1/2026, mọi lô hàng thủy sản thuộc danh mục quy định nhập khẩu vào Hoa Kỳ sẽ đối mặt với yêu cầu bắt buộc về Giấy chứng nhận khả năng chấp nhận (COA). Đây là bước chuyển đổi mang tính bước ngoặt từ cơ chế hậu kiểm sang kiểm soát chặt chẽ từng lô hàng tại cửa khẩu.
Không có ngoại lệ cho hàng đang vận chuyển
Một trong những vấn đề cốt tử mà doanh nghiệp xuất khẩu cần nhận diện rõ là thời điểm áp dụng luật. Khác với thông lệ áp dụng quy định dựa trên ngày xuất bến, Cục Nghề cá và Nuôi trồng thủy sản Hoa Kỳ (NOAA) đã xác nhận quy định MMPA sẽ áp dụng dựa trên thời điểm lô hàng cập cảng Hoa Kỳ.
Sự thay đổi này đặt ra thách thức lớn về mặt logistics đối với các lô hàng đang vận chuyển. Cụ thể, các container rời cảng Việt Nam trong tháng 12/2025, khi quy định chưa có hiệu lực, nhưng nếu cập cảng Hoa Kỳ vào đúng ngày 1/1/2026 hoặc sau đó, sẽ bắt buộc phải tuân thủ đầy đủ các yêu cầu mới.
NOAA khẳng định không có cơ chế ngoại lệ cho hàng tồn kho hay hàng đang trên đường vận chuyển nếu thời điểm nhập khẩu rơi vào phạm vi hiệu lực của văn bản. Do đó, nếu doanh nghiệp không chủ động hoàn thiện hồ sơ COA ngay từ bây giờ, nguy cơ ách tắc hàng hóa, phát sinh chi phí lưu kho bãi và rủi ro bị từ chối thông quan là hiện hữu.
Rủi ro pháp lý tập trung vào thời điểm cập cảng Hoa Kỳ: Mọi lô hàng nhập khẩu từ 1/1/2026 đều bắt buộc phải có COA. Ảnh: T.Bình
Tại sao tôm cá nuôi cũng không nằm ngoài phạm vi ảnh hưởng của MMPA?
MMPA không chỉ tác động đến hoạt động khai thác hải sản tự nhiên mà còn tạo ra rào cản kỹ thuật đối với nhóm hàng nuôi trồng chủ lực. Do cơ chế quản lý tự động hóa của Hải quan Hoa Kỳ dựa trên mã biểu thuế hài hòa (HTS), các sản phẩm nuôi trồng (như tôm, cá tra) nếu có mã HTS trùng hoặc nằm trong nhóm rủi ro với các loài khai thác tự nhiên bị cấm sẽ bị hệ thống tự động "gắn cờ".
Trong trường hợp này, COA đóng vai trò là chứng thư pháp lý xác thực nguồn gốc nuôi trồng, giúp lô hàng được hưởng quy chế miễn trừ khỏi các lệnh cấm khai thác.
Đối với hoạt động chế biến xuất khẩu, quy định về xuất xứ cũng được siết chặt nhằm ngăn chặn tình trạng gian lận thương mại. Sản phẩm được chế biến tại Việt Nam từ nguồn nguyên liệu nhập khẩu sẽ không được phép nhập vào Mỹ nếu quốc gia cung cấp nguyên liệu nằm trong danh sách cấm. Để được cấp COA, doanh nghiệp Việt Nam phải xuất trình được Giấy chứng nhận của thuyền trưởng hoặc chứng từ tương đương từ quốc gia gốc. Riêng với nghề ghẹ, dù lệnh cấm nhập khẩu đang tạm hoãn theo phán quyết ngày 31/10/2025 của Tòa án Mỹ, ngành thủy sản vẫn cần khẩn trương tái cấu trúc nghề cá để đáp ứng các đánh giá tương đương dài hạn.
Các mặt hàng nuôi trồng như tôm, cá tra cần chủ động xin cấp COA để tránh việc bị hệ thống tự động của Hải quan Mỹ "gắn cờ" kiểm soát. Ảnh: TH.
Thông tư 74 là 'chìa khóa' để giải phóng hàng tồn
Trước áp lực thời gian, ngày 26/12/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 74/2025/TT-BNNMT có hiệu lực thi hành ngay lập tức. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhất hướng dẫn quy trình cấp COA trong nước.
Thông tư thể hiện tư duy quản lý linh hoạt thông qua việc phân cấp thẩm quyền cấp COA về cho Cơ quan quản lý thủy sản cấp tỉnh (Chi cục Thủy sản), giúp giảm tải thủ tục hành chính và rút ngắn thời gian xử lý xuống còn tối đa 4 ngày làm việc.
Đặc biệt, Điều 11 (điều khoản chuyển tiếp) của Thông tư đã tháo gỡ nút thắt lớn nhất cho doanh nghiệp: Hàng tồn kho. Với nguyên liệu được khai thác/thu mua trước thời điểm Thông tư có hiệu lực (26/12/2025) mà chưa đáp ứng đủ hồ sơ truy xuất theo mẫu mới, doanh nghiệp được phép sử dụng bản sao hóa đơn tài chính hoặc hồ sơ chứng minh giao dịch để làm căn cứ xin cấp COA. Quy định này tạo điều kiện tối đa để doanh nghiệp giải phóng lượng hàng tồn, tránh ứ đọng vốn.
Doanh nghiệp cần lưu ý, quy trình hoàn tất yêu cầu bản scan COA (với đầy đủ chữ ký của cơ quan thẩm quyền Việt Nam và nhà nhập khẩu Hoa Kỳ) phải được cập nhật lên hệ thống hình ảnh tài liệu (DIS) của Hải quan Hoa Kỳ để đảm bảo tính hợp lệ khi thông quan.
