Giật mình những con số thống kê
Ông Đặng Văn Minh, Chi Cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y Nghệ An chia sẻ: “Qua cập nhật, trong tổng số 130 xã chỉ 12 xã có cán bộ chuyên ngành chăn nuôi, thú y, chiếm tỷ lệ 0,9%. Cao điểm toàn tỉnh có 434 người thuộc bộ phận thú y bán chuyên trách, hiện trên dưới 300 người đã đồng loạt nghỉ việc theo Nghị định 154/2025/NĐ-CP.
Thiếu hụt lực lượng chuyên ngành chăn nuôi, thú y là tình trạng chung của các xã trên địa bàn Nghệ An. Ảnh: Việt Khánh.
Thiếu hụt trầm trọng cán bộ chuyên ngành buộc các xã phải bố trí người bám việc theo hình thức kiêm nhiệm. Không được đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ bài bản, không am hiểu tường tận kéo theo muôn vàn khó khăn trong công tác phòng chống dịch bệnh, tiêm phòng, hướng dẫn quy trình chăn nuôi”.
Qua nắm bắt được biết, Nghệ An có tổng đàn trâu bò trên 800.000 con, tổng đàn lợn khoảng 1 triệu con, tổng đàn gia cầm trên 38 triệu con, là tỉnh sở hữu tổng đàn gia súc, gia cầm thuộc tốp đầu cả nước nhưng lực lượng thú y chuyên ngành lại “èo uột” quá thể.
Chi cục Chăn nuôi và Thú y Nghệ An hiện có 19 công chức, 13 viên chức, 5 lao động hợp đồng (3 người làm bảo vệ, lái xe). Ngần ấy con người, từ lãnh đạo đến nhân viên phải dàn quân trải khắp 130 phường, xã với hình thức chăn nuôi nhỏ lẻ, nông hộ phổ biến tầm 65%. Những tháng cao điểm, ông Trần Võ Ba, Phó Chi Cục trưởng cùng bộ phận phòng, ban chuyên môn phải túc trực ở cơ sở chẳng sót ngày nào, đến nay tình hình vẫn căng như dây đàn.
Nghệ An cùng với Thanh Hóa là 2 tỉnh có diện tích và tổng đàn gia súc, gia cầm lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ, nhưng buồn thay cả 2 tỉnh này đều không có trạm thú y vệ tinh để tiện về nắm bắt, theo dõi diễn biến tại địa bàn. Đặt trong thế khó, bắt buộc ngành chăn nuôi, thú y phải tự linh hoạt ứng biến.
Công tác quản lý, ứng phó dịch bệnh càng gian nan khi các Trung tâm dịch vụ nông nghiệp huyện bị giải thể. Ảnh: Việt Khánh.
Lường trước mức độ nguy hiểm của dịch bệnh chăn nuôi, ngay từ đầu năm Chi cục Chăn nuôi và Thú y Nghệ An đã tham mưu, điều động 20 lãnh đạo thuộc Trung tâm dịch vụ nông nghiệp huyện tham gia vào “Tổ phòng chống dịch bệnh” do đích thân Chi cục Trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y trực tiếp chỉ đạo. Đây được đánh giá là bộ phận vệ tinh đặc biệt quan trọng, là cánh tay nối dài của ngành nhờ chuyên môn vững vàng, lại thường xuyên có mặt tại cơ sở.
Mô hình đang hoạt động khá hiệu quả thì gió xoay chiều sau ngày 1/7/2025, khi bãi bỏ chính quyền cấp huyện, hệ thống Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp cũng được “thay tên đổi họ” thành Trạm dịch vụ nông nghiệp do Trung tâm Khuyến nông quản lý tạm thời. Không còn con dấu độc lập thành thử vai trò, nhiệm vụ của các Trạm mờ nhạt dần, cơ bản “bó gối ngồi không” suốt thời gian dài.
Trong diễn biến mới nhất Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An đã chính thức đề xuất phương án giải thể các Trạm dịch vụ nông nghiệp, đồng thời chuyển các đối tượng thuộc diện viên chức về cấp xã quản lý. Nhằm giải quyết ổn thỏa bài toán nhân sự, kế hoạch tiếp theo sẽ tiến tới thành lập Trung tâm dịch vụ thiết yếu của xã theo hướng “đa ngành nghề”, mà chuyên ngành thú y, chăn nuôi chỉ là một nét cọ nhỏ trong bức tranh tổng quan chung.
Mức độ khả thi đến đâu cần thêm thời gian để chứng minh, trước mắt việc thiếu hụt bộ phận chân rết đang kéo theo muôn vàn rắc rối. Không còn đối tác ăn ý khiến cơ quan chăn nuôi, thú y chuyên ngành khốn đốn thấy rõ. Thống kê riêng tại Chi cục Chăn nuôi và Thú y Nghệ An, khối lượng, nhiệm vụ chuyên môn những tháng qua tăng đến 6,5 lần so với trước. Dù nai lưng gánh gồng nhưng nhiều đầu mục tiến độ rất ì ạch, nguyên nhân phần nhiều bắt nguồn từ cơ sở mà ra.
Nhân đây lại nói về diễn biến dịch bệnh chăn nuôi, Chi cục Chăn nuôi và Thú y đã chủ động tham mưu cấp trên triển khai các đợt vệ sinh tiêu độc khử trùng với tổng cộng 46.000 lít hóa chất theo nhu cầu. Chi cục đã điều tiết, cấp hơn 21.000 lít cho 105 xã/ phường để xử lý, chống dịch đột xuất.
Ngoài ra, còn cấp 16.000 liều vaccine dại, 148.000 liều vaccine cúm gia cầm, 1.120 liều vaccine viêm da nổi cục cho 9 xã, phường. Đây là nội dung rất sát sườn nhưng hàng loạt xã, phường lại chậm trễ thái quá trong việc hoàn thiện hồ sơ thanh, quyết toán, lý do đưa ra là cùng lúc không tải nổi các đầu việc.
Hiện tại diễn biến dịch tả lợn Châu Phi trên địa bàn Nghệ An đã giảm mạnh. Ảnh: Việt Khánh.
Áp lực bủa vây
“Phải thừa nhận, vai trò thú y cấp xã đặc biệt quan trọng trong việc giám sát, quản lý và xử lý dịch bệnh. Nghệ An có 130 xã nhưng chỉ có một số phường trung tâm, còn lại các xã đa phần tập trung ở vùng cao và khu vực nông thôn, sản xuất nông nghiệp vẫn là thứ yếu, trồng trọt và chăn nuôi vẫn là loại hình chủ lực. Qua làm việc, lãnh đạo nhiều xã thừa nhận khó khăn, áp lực khi “trống” bộ phận thú y”, ông Đặng Văn Minh, Chi Cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y Nghệ An nhấn mạnh.
Bí bách ra sao nhìn vào diễn tiến tại xã Đại Huệ sẽ rõ. Ngày 2/7/2025, tại gia đình ông Đinh Hữu Vỹ thuộc địa bàn xóm 6 xuất hiện lợn ốm, chết bất thường. Sau khi nắm bắt thông tin, UBND xã đã phối hợp với cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra và lấy mẫu gửi xét nghiệm, kết quả cho thấy đàn lợn dương tính với dịch tả lợn Châu Phi. Kế đó dịch tiếp tục được phát hiện tại nhiều hộ chăn nuôi khác.
Nhận thấy tình hình cấp bách, UBND xã Đại Huệ đã ban hành Quyết định số 34/QĐ-UBND ngày 04/7/2025 về việc công bố dịch bệnh Dịch tả lợn Châu Phi, khẩn trương thành lập Ban chỉ đạo chống dịch, xây dựng kế hoạch (thành lập các Tổ Tiêu hủy, Tổ Tuần tra kiểm soát cơ động, Tổ Tiêu độc khử trùng...) để tổ chức ứng phó.
Tuy nhiên với hình thức nuôi nông hộ, nhỏ lẻ chiếm đến 65%, nguy cơ tái dịch trên diện rộng có thể xảy ra bất kỳ lúc nào. Ảnh: Việt Khánh.
Dù đã ưu tiên nhân lực, vật lực nhưng công tác phòng, chống dịch vẫn đối diện với muôn vàn thách thức. Rào cản đầu tiên đến từ tập quán chăn nuôi nhỏ lẻ, hệ thống chuồng trại cơ bản không đảm bảo yêu cầu vệ sinh thú y.
Một số vùng địa hình thấp, trũng, dễ ngập nước, tạo điều kiện cho dịch bệnh lây lan. Khó khăn càng thêm chất chồng khi lực lượng thú y bán chuyên trách trên địa bàn chủ động xin nghỉ việc, trong khi công chức tại xã hiện nay thiếu người có trình độ chuyên môn về chăn nuôi, thú y nên lúng túng muôn phần.
“Lỗ hổng” chi chít kéo theo hệ lụy nghiêm trọng, tính đến ngày 23/9/2025 bệnh dịch tả lợn Châu phi đã xẩy ra tại 205 hộ thuộc 20 xóm trên địa bàn xã, số lợn bị bệnh buộc phải tiêu hủy là 1.098 con, nhiều hộ chăn nuôi điêu đứng thực sự.
Áp lực bủa vây tứ phía nhưng nhờ sự nhập cuộc của cả hệ thống chính trị, kết hợp quyết tâm cao độ của các bên liên quan nên tình hình dần chuyển biến tốt, đến ngày 31/10/2025 UBND xã Đại Huệ chính thức ban hành Quyết định công bố hết dịch tả lợn Châu Phi trên địa bàn.
UBND tỉnh Nghệ An vừa ban hành Chỉ thị số 49/CT-UBND về việc chấn chỉnh công tác phòng, chống bệnh dịch tả lợn Châu Phi và các loại dịch bệnh khác trên đàn vật nuôi yêu cầu Chủ tịch UBND các xã, phường. Giám đốc các Sở, Thủ trưởng các ngành cấp tỉnh có liên quan tập trung cao độ, thực hiện nghiêm công tác phòng chống dịch theo quy định của Luật Thú y và chỉ đạo, hướng dẫn của Trung ương, của tỉnh.
