Hành trình đưa chè Lai Châu đi Trung Á

Giữ hương chè

Trong nhà xưởng rộng gần 2.000m², tiếng máy xào, máy vò, máy sấy vang đều nhịp, hòa cùng hương chè ngào ngạt. Từng mẻ chè được chế biến cẩn thận, chuẩn bị cho chuyến hàng xuất sang Trung Đông. Giữa làn khói xanh mờ ảo, anh Đỗ Viết Trung, Giám đốc Công ty Cổ phần Trà Tân Uyên đi chậm rãi, tỉ mỉ kiểm tra từng công đoạn, xúc một nắm chè lên tay, khẽ “thưởng” hương vị thơm nồng từ sản phẩm của mình.

Cơ duyên đến với cây chè của anh Trung bắt đầu từ năm 2021 khi chương trình xúc tiến đầu tư của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp cùng UBND tỉnh Lai Châu được triển khai. Khi ấy, anh tham dự với tư cách thành viên của Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Lai Châu, lắng nghe những định hướng phát triển cây chè, đồng thời tận mắt chứng kiến những đồi chè bị bỏ quên vì người dân không tìm được đầu ra ổn định, giá thu mua thấp do ảnh hưởng dịch Covid-19 khiến sản xuất đình trệ.

“Dân họ chán, bỏ bê nhiều vùng chè dù điều kiện rất tốt. Trước đây thương lái ép giá, các nhà máy không tiêu thụ hết. Đó vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho mình”, anh Trung nhớ lại.

Từ đó, anh ấp ủ giấc mơ phát triển loại chè đặc sản để xuất khẩu đi Tây Á, Trung Á. Với gần 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực vật tư nông nghiệp, anh hiểu rõ “mỏ vàng” của mình nằm ở đâu và cách khai thác hiệu quả. Anh cùng đội ngũ kỹ thuật khảo sát, hình thành vùng nguyên liệu gần 1.000ha, liên kết với hơn 600 hộ dân tại xã Khun Há (huyện Tam Đường cũ) và phường Tân Phong.

Lấy người dân làm gốc, các kỹ thuật viên của Công ty xây dựng quy trình canh tác cho cây chè, tái canh những vườn già cỗi, hướng dẫn bà con cách bón phân, chăm lá, phòng trừ sâu bệnh để đạt năng suất cao nhất. Anh Trung tính toán: “1ha chè có thể thu tới 6 lứa mỗi năm, sản lượng khoảng 6 tấn/lứa. Nếu chăm bón tốt, với giá thu mua 5.200 đồng/kg, người dân có thể thu gần 200 triệu đồng/năm, sau khi trừ chi phí vẫn lãi khoảng 100 triệu đồng/ha”.

Công ty cung cấp phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, bà con chỉ thanh toán vào cuối năm, hợp đồng kéo dài 5 năm đi cùng với nhiều chính sách ưu đãi, thúc đẩy bà con tích cực sản xuất.

Chị Phàm Thị Mẩy, người dân bản Tẩn Phù Nhiêu, xã Khun Há liên kết cùng Công ty từ đầu năm 2024, hiện canh tác 3ha chè, thu bình quân gần 300 triệu đồng mỗi năm. “Trước đây, kỹ thuật chủ yếu là truyền miệng, ai bảo gì làm nấy, khi chè bị bệnh thì phun phòng, chất lượng và sản lượng đều giảm. Nay có kỹ thuật viên hướng dẫn tận nơi, từ cách bón phân, cắt tỉa, nhờ đó cây khỏe, năng suất tăng rõ rệt”, chị Mẩy cho biết.

Không chỉ chị Mẩy, hơn 600 hộ dân liên kết đều được hướng dẫn quy trình chăm sóc chuẩn. Công ty còn kết nối chuyên gia nông nghiệp để hỗ trợ xử lý bệnh mới trên cây chè, đồng thời cam kết bao tiêu toàn bộ đầu ra. “Bà con làm đúng quy trình thì Công ty thu mua hết”, anh Trung nói.

Đưa chè đi Trung Đông

Nhờ vùng nguyên liệu ổn định và chất chè ngon bởi khí hậu mát mẻ quanh năm, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm cao, các đối tác nước ngoài đã dần tìm đến. Ông Nader Alam, Giám đốc Công ty Abdul Hadi Kouchi Ltd (Afghanistan) qua giới thiệu của bạn bè đã trực tiếp đến nhà máy của Công ty Cổ phần Trà Tân Uyên để thử trà. “Người dân Afghanistan rất thích uống chè có hương thảo mộc tự nhiên, vị chát dịu, ngọt hậu. Khi thử chè Lai Châu, tôi biết mình đã tìm đúng sản phẩm”, ông Alam chia sẻ.

Hiện mỗi năm doanh nghiệp này thu mua khoảng 1.500 tấn chè từ công ty của anh Trung, phân phối đến 34 tỉnh thành của Afghanistan với giá bán lẻ khoảng 3 USD/kg.

Tuy nhiên, hành trình đưa chè Lai Châu đến tay người tiêu dùng nước bạn không hề dễ. Việt Nam chưa có tuyến vận chuyển trực tiếp, hàng phải đi qua cảng Hải Phòng rồi trung chuyển qua Iran trước khi tới Afghanistan. Chi phí cao, thời gian kéo dài nhưng anh Trung và đối tác vẫn kiên trì. “Chúng tôi tin rằng chất lượng sẽ mở đường cho thị trường”, anh Trung khẳng định.

Hiện nay, ngoài xuất khẩu sang Afghanistan, chè Tân Uyên còn được xuất sang Trung Quốc với giá bán 12.000 - 15.000 đồng/kg. Công ty đang phát triển thêm các dòng chè xanh cao cấp, chè túi lọc tiện dụng để mở rộng thị trường trong nước.

Theo ông Bùi Huy Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu, toàn tỉnh hiện có hơn 10.500ha chè, trong đó diện tích chè kinh doanh đạt 8.400ha, năng suất bình quân 7 tấn/ha, sản lượng chè búp tươi hơn 58.000 tấn/năm. Diện tích chè liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm đạt 7.000ha, chiếm 67% tổng diện tích.

Chè Lai Châu được xuất khẩu trực tiếp hoặc ủy thác dưới dạng đóng bao lớn của các nhà nhập khẩu và được xuất khẩu sang các thị trường truyền thống như Afghanistan, Pakistan, Trung Quốc...