Trao vị thế cho người thợ thủ công mỹ nghệ Cần Thơ

Trong quá trình phát triển, nhiều làng nghề truyền thống ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) từng đứng trước nguy cơ mai một. Sản xuất manh mún, thu nhập thấp và thiếu thị trường khiến nghề thủ công chỉ tồn tại cầm chừng. Người thợ thủ công chủ yếu làm nghề theo kinh nghiệm, sản xuất thô, ít có điều kiện tiếp cận những yêu cầu cao của thị trường, nên giá trị gia tăng không lớn. Hệ quả là không ít lao động trẻ rời quê tìm sinh kế khác, để lại khoảng trống lớn trong việc duy trì nghề truyền thống.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải tổ chức lại sinh kế nông thôn theo hướng bài bản và bền vững hơn. Thay vì chỉ hỗ trợ đầu ra hay thu mua sản phẩm, nhiều mô hình đã tiếp cận từ chuỗi giá trị. Trong đó, người dân không phải là người làm thuê, mà là một mắt xích quan trọng, có vai trò và trách nhiệm rõ ràng.

Với mô hình đan đát hàng thủ công mỹ nghệ của Công ty Cổ phần Ecoka (ở xã Vĩnh Thuận Đông, TP. Cần Thơ), người thợ được xem là đối tác trong chuỗi giá trị, chứ không đơn thuần là lao động gia công.

Doanh nghiệp xây dựng bộ quy tắc ứng xử và cơ chế hợp tác rõ ràng, hướng đến lợi ích hài hòa giữa các bên liên quan. Mục tiêu trước mắt là tạo sinh kế ổn định cho bà con, dài hạn là bảo tồn và phát huy giá trị nghề truyền thống của địa phương.

Để sản phẩm thủ công mỹ nghệ có thể tiếp cận được các thị trường khó tính như Mỹ, EU hay Nhật Bản, quy trình sản xuất buộc người dân nông thôn và doanh nghiệp phải đáp ứng những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội. Đây là thách thức không nhỏ đối với bà con vốn quen với cách làm thủ công truyền thống. Việc thay đổi thói quen sản xuất không thể diễn ra trong ngày một ngày hai, mà là cả một quá trình đồng hành lâu dài.

Trong giai đoạn đầu, không ít hộ dân ở xã Vĩnh Thuận Đông còn e ngại trước những yêu cầu khắt khe về quy trình và kiểm soát chất lượng. Tuy nhiên, thông qua sự kiên trì hướng dẫn, giải thích của Ecoka, cùng vai trò dẫn dắt của các nghệ nhân thủ công mỹ nghệ - những người am hiểu nghề, văn hóa và tâm lý cộng đồng, bà con hiểu rằng, tuân thủ tiêu chuẩn chính là con đường để nâng tầm sản phẩm.

Khi sản phẩm thủ công mỹ nghệ được hoàn thiện đúng chuẩn và nhận được phản hồi tích cực từ thị trường, người thợ cảm nhận rõ hơn giá trị lao động của bản thân. Ông Hà Anh Trường - Giám đốc Ekoka bộc bạch, những buổi kiểm hàng, tập huấn kỹ năng hay các hoạt động giao lưu trực tuyến với khách hàng không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, mà còn tạo động lực tinh thần, giúp người dân thêm yêu nghề và gắn bó lâu dài với sinh kế.

Ở góc độ văn hóa, ông Trường nhấn mạnh, mỗi sản phẩm thủ công mỹ nghệ không chỉ là một món hàng, mà là kết tinh của tri thức bản địa, kinh nghiệm và cảm xúc của người thợ. Khi sản phẩm vươn ra thị trường quốc tế, đó không chỉ là giá trị kinh tế, mà còn là niềm tự hào của làng nghề và của người làm nghề. Chính niềm tự hào đó đã trở thành yếu tố quan trọng giúp nghề truyền thống được duy trì và phát triển.

Trên nền tảng sinh kế và văn hóa, Ecoka tiếp tục mở rộng sang hướng du lịch cộng đồng. Mục tiêu của hướng đi này không nằm ở doanh thu du lịch đơn thuần, mà là tạo không gian để người dân giới thiệu nghề, kể câu chuyện về làng nghề thủ công mỹ nghệ và bản sắc địa phương. Khi được trực tiếp đón khách, người dân có cơ hội nhìn lại giá trị nghề của mình dưới một góc nhìn mới, từ đó họ thêm trân trọng và gìn giữ nghề.

Thực tế triển khai cho thấy, đời sống người dân tham gia mô hình đã có những chuyển biến tích cực, thu nhập được cải thiện rõ rệt. Hiện Ecoka đang liên kết với hơn 1.000 nông hộ. Nếu trước đây, thu nhập của thợ đan đát lục bình chỉ khoảng 800 nghìn đồng mỗi tháng, thì nay một thợ lành nghề có thể đạt mức thu nhập trên 3,5 triệu đồng/tháng.

Sự thay đổi này đến từ việc nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị hàng thủ công mỹ nghệ và cắt giảm các khâu trung gian. Nhưng quan trọng hơn, vị thế của người thợ trong chuỗi giá trị được nâng lên. Người dân không còn là khâu yếu thế nhất, mà trở thành chủ thể của quá trình sản xuất, có tiếng nói và trách nhiệm với sản phẩm mình làm ra.