Thủy lợi TP.HCM đổi thay sau 80 năm

Ngày 22/8, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM tổ chức Lễ kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống ngành thủy lợi Việt Nam (28/8/1945 - 28/8/2025), ghi dấu chặng đường từ xây dựng những công trình thủy lợi kiên cố đến phát triển thành hệ thống hạ tầng công nghệ cao, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

TP.HCM nằm ở hạ du sông Sài Gòn - Đồng Nai, có hơn 3.000 tuyến sông, kênh, rạch lớn nhỏ. Địa hình trũng thấp cùng quá trình đô thị hóa nhanh đã khiến thủy lợi trở thành hạ tầng thiết yếu, gắn với sự ổn định và phát triển của thành phố.

Ông Nguyễn Đức Vũ, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi TP.HCM, cho biết: “Ngành thủy lợi TP.HCM đã xây dựng và nâng cấp hơn 45 hệ thống công trình, gần 2.000 km đê bao, bờ bao lớn nhỏ, vừa đáp ứng cấp nước sinh hoạt và công nghiệp khoảng 450.000 m³/ngày đêm, vừa phục vụ sản xuất hơn 55.000 ha nông nghiệp, bảo vệ 70.000 ha đất dân cư khỏi ngập úng và triều cường”.

Trong số đó, dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) là công trình thủy lợi quy mô nhất từ trước đến nay, kiểm soát ngập cho lưu vực 570 km² với khoảng 6,5 triệu dân, gồm 6 cống kiểm soát triều khổng lồ tại Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định.

Nhiều công trình còn phục vụ đa mục tiêu: cấp nước tưới, tiêu thoát, ngăn mặn, xổ phèn, giảm ô nhiễm môi trường, kết hợp giao thông nông thôn và chỉnh trang đô thị. Điển hình là hệ thống thủy lợi kênh Đông Củ Chi, Hóc Môn - Bắc Bình Chánh, Nam Bình Chánh hay các tuyến đê bao ven sông Sài Gòn từ Vàm Thuật đến Bến Súc.

Song, ngành thủy lợi TP.HCM đang đối mặt với thách thức lớn. Biến đổi khí hậu khiến thiên tai cực đoan xuất hiện dày hơn: như bão số 9 năm 2018 gây mưa 300-400 mm chỉ trong vài giờ, làm nhiều khu vực ngập sâu. Nước biển dự báo dâng thêm 21-25 cm vào năm 2050, và có thể tới 72 cm cuối thế kỷ. Đô thị hóa nhanh cũng làm giảm diện tích trữ nước tự nhiên, khiến nhiều tuyến rạch quá tải; hiện vẫn còn khoảng 500 tuyến rạch vùng ven chưa có đê bao.

Trước bối cảnh đó, TP.HCM xác định chiến lược phát triển thủy lợi đa mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn 2045: đầu tư hệ thống kiểm soát triều, ngăn mặn, trữ ngọt; tăng cường ứng dụng công nghệ dự báo, cảnh báo nguồn nước, xâm nhập mặn, lũ lụt; triển khai giải pháp kè sinh thái, vật liệu tự nhiên để cải thiện môi trường, mở rộng diện tích thấm nước tự nhiên.

Ông Nguyễn Xuân Hoàng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, nhấn mạnh: “Ngành thủy lợi TP.HCM không chỉ bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, mà còn là trụ cột để phát triển nông nghiệp đô thị hiện đại, thích ứng biến đổi khí hậu, gắn kết với du lịch sinh thái và xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu”.

Trong bối cảnh hình thành siêu đô thị TP.HCM mới, vai trò của thủy lợi càng mang tầm chiến lược. Không chỉ là công trình hạ tầng, thủy lợi đã trở thành “lá chắn sinh tồn” của thành phố, đồng thời là nền tảng để phát triển bền vững trong kỷ nguyên biến đổi khí hậu.