Những điểm nghẽn cần gỡ để trái cây Đồng Tháp vươn xa

Tiềm năng lớn và những điểm sáng

Tỉnh Đồng Tháp hiện có diện tích cây ăn trái trên 135.000ha (chiếm hơn 10,3% cả nước), trong đó sầu riêng hơn 39.000ha, mít khoảng 26.260ha, dừa 24.900ha, xoài hơn 16.800ha, khóm gần 15.000ha, nhóm cây có múi khoảng 14.100ha... Đến tháng 6 năm nay, sản lượng trái cây của tỉnh đạt khoảng 1,3 triệu tấn. Sầu riêng tiếp tục là ngành hàng nổi bật với sản lượng 6 tháng ước đạt trên 268.000 tấn.

Nhiều vùng sản xuất trái cây tập trung quy mô lớn ở Đồng Tháp đã hình thành, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai đồng bộ các giải pháp về mã số vùng trồng, tiêu chuẩn chất lượng và logistics. Đến nay, toàn tỉnh đã được cấp 3.496 mã số vùng trồng cây ăn trái với diện tích 101.182ha phục vụ xuất khẩu. Trong đó, nước nhập khẩu đã phê duyệt 3.452 mã số, số còn lại đang chờ phê duyệt. Toàn tỉnh cũng có 565 mã số cơ sở đóng gói (496 mã số đã được chấp thuận).

Đồng Tháp có trên 2.400ha cây ăn trái đã được cấp chứng nhận VietGAP, GlobalGAP hoặc đủ điều kiện an toàn thực phẩm, diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ đạt khoảng 847ha. Có khoảng 133 hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ trái cây tham gia liên kết với doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh.

6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng rau quả của tỉnh ước đạt 77,53 triệu USD, tăng 1,76% so với cùng kỳ. Trong đó sầu riêng là mặt hàng chủ lực, chiếm 30,56% tổng kim ngạch, tiếp theo là trái cây sấy khô (10,25%), xoài đông lạnh (7,60%) và thanh long (5,26%). Cơ cấu này cho thấy xu hướng tích cực trong việc gia tăng tỷ trọng các sản phẩm chế biến, đông lạnh có giá trị gia tăng cao.

Những điểm nghẽn cốt lõi

Bên cạnh tiềm năng và những điểm sáng, ngành hàng trái cây của Đồng Tháp còn nhiều bất cập, rào cản lớn, nhất là đối với xuất khẩu. Tình trạng giá cả bấp bênh, trúng mùa, rớt giá vẫn tái diễn. Sầu riêng có thời điểm giá hơn 100.000 đồng/kg, có lúc sụt xuống còn vài chục nghìn đồng, thanh long, mít cũng có lúc chỉ còn vài nghìn đồng/kg. Gần đây, trái khóm (dứa) của Đồng Tháp cũng sụt giá từ mức ổn định 8.000 - 11.000 đồng/kg xuống chỉ còn 6.000 đồng/kg khiến người trồng chỉ hòa vốn do cung vượt cầu và chủ yếu bán tươi ở thị trường nội địa.

Theo ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, bất cập lớn nhất của ngành trái cây nói chung, sầu riêng nói chung của tỉnh là chưa có vùng trồng chuẩn, tình trạng gian lận mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói vẫn xảy ra. Đặc biệt, tỉnh đang thiếu phòng kiểm nghiệm phục vụ kiểm tra Cadimi đối với sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc. Việc phải phụ thuộc vào các phòng kiểm nghiệm ở TP.HCM, Cần Thơ làm mất nhiều thời gian, dẫn đến ùn ứ hàng hóa.

Khó khăn mang tính hệ thống khác là nông dân sản xuất còn nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm, phát triển diện tích tự phát khiến chất lượng sản phẩm không đồng đều. Thiếu cơ chế liên kết chặt chẽ giữa nông dân và doanh nghiệp dẫn đến tình trạng phá vỡ hợp đồng. Nông dân chịu rủi ro lớn nhưng hưởng lợi chưa tương xứng: khi giá vật tư lên, giá nông sản trên thị trường tăng thì nông dân chỉ được nhận theo hợp đồng, nhưng khi thị trường giảm thì doanh nghiệp lại áp giá giảm.

Bên cạnh đó, năng lực của các hợp tác xã còn yếu, quy mô nhỏ, chậm đổi mới. Toàn tỉnh hiện có 214 hợp tác xã, tổ hợp tác với hơn 34.150 thành viên nhưng diện tích sản xuất chỉ chiếm 12,7% toàn tỉnh, sản lượng liên kết thông qua hợp đồng mới đạt 30% tổng sản lượng của các hợp tác xã.

Ngoài ra, hạ tầng logistics lạnh, nhà kho bảo quản và năng lực chế biến sâu còn rất hạn chế. Tại vùng Đồng Tháp Mười chưa có nhà máy quy mô lớn nào chuyên chế biến trái khóm ra các sản phẩm xuất khẩu. Trong khi đó, các nước nhập khẩu như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, EU... ngày càng quy định nghiêm ngặt về chỉ tiêu an toàn thực phẩm, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc và phát triển xanh.

Chuyển dịch tư duy và giải pháp bền vững

Thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp bách cho Đồng Tháp là phải chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết chuỗi giá trị, từ bán cái mình có sẵn sang sản xuất cái thị trường cần, từ lao động thủ công sang ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Nông dân không chỉ là người sản xuất mà phải trở thành chủ thể chuyên nghiệp, biết hợp tác và làm chủ dữ liệu sản xuất.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam khuyến nghị, trước tình trạng cung vượt cầu toàn cầu, người sản xuất cần tập trung nâng cao chất lượng hơn là chạy theo số lượng, đồng thời đa dạng hóa sản phẩm và kiểm soát tốt chất Cadimi để tháo gỡ rào cản của nước nhập khẩu. Đồng quan điểm, ông Bùi Kế Bính, nông dân trồng khóm xã Tân Phước 1 bày tỏ, bà con đã làm chủ khoa học kỹ thuật nhưng rất cần các doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến sâu để giải quyết bền vững đầu ra.

Mới đây, tại hội nghị phát triển chuỗi ngành hàng trái cây chủ lực do UBND tỉnh Đồng Tháp tổ chức, ông Đặng Văn Tuấn, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh này thừa nhận kết quả xuất khẩu ngành hàng trái cây của tỉnh vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Từ thực tiễn đó, các đại biểu thống nhất việc xây dựng thương hiệu nông sản phải thực hiện đồng bộ từ gốc. Tỉnh cần thúc đẩy liên kết chuỗi, lấy doanh nghiệp chế biến và phân phối làm trung tâm, mở rộng xuất khẩu chính ngạch, đầu tư hạ tầng logistics lạnh và đẩy mạnh chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc.

Theo định hướng, thời gian tới Đồng Tháp sẽ chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang đầu tư theo chuỗi giá trị, từ xây dựng nhãn hiệu sang phát triển thương hiệu, từ đăng ký bảo hộ sang quản lý, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Tỉnh đang khẩn trương xây dựng thêm các khu, cụm công nghiệp, ưu tiên thu hút đầu tư các ngành chế biến sâu trái cây, thủy sản để giải quyết căn cơ đầu ra cho nông dân.

Đối thoại với các doanh nghiệp tại hội nghị phát triển chuỗi ngành hàng trái cây chủ lực của tỉnh, ông Nguyễn Thành Diệu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp khẳng định, lãnh đạo tỉnh luôn quan tâm, tạo điều kiện tối đa và sẽ chỉ đạo các sở, ngành giải quyết sớm nhất các kiến nghị, tháo gỡ rào cản để cộng đồng doanh nghiệp an tâm mở rộng sản xuất kinh doanh, đồng hành đưa trái cây Đồng Tháp vươn tầm quốc tế.