Thách thức bảo tồn quần thể chim yến

Nạn săn bắt chim yến ngày càng phức tạp

Sáng 15/7, tại Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, Báo Tiền Phong phối hợp với UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức hội thảo “Bảo tồn chim yến gắn với phát triển bền vững thương hiệu yến sào Khánh Hòa”. Dự hội thảo có lãnh đạo Cục chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa cùng các đơn vị, sở, ngành của tỉnh.

Ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết, quần thể chim yến ở Việt Nam hiện có mặt tại 23/34 tỉnh/thành phố, hiện cả nước có gần 30.000 nhà yến, sản lượng tổ yến thô năm 2025 ước đạt trên 234 tấn.

“Giá trị sản xuất yến sào năm 2025 ước khoảng 15 ngàn tỷ đồng. Mặc dù chỉ chiếm khoảng 3,5% giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi nhưng yến sào là ngành hàng có giá trị gia tăng rất cao. Giá trị xuất khẩu tổ yến và các sản phẩm từ tổ yến ước đạt khoảng 200 - 300 triệu USD/năm, chiếm 32 - 48% tổng kim ngạch xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi”, ông Đăng thông tin.

Ngành nghề yến sào không chỉ mang lại giá trị kinh tế, sinh kế cho người dân mà còn có ý nghĩa lớn về sinh thái, văn hóa và chủ quyền biển đảo quốc gia. Đàn chim yến góp phần cân bằng hệ sinh thái tự nhiên, tiêu diệt côn trùng gây hại, bảo vệ mùa màng. Tuy nhiên, trước tác động của biến đổi khí hậu, đô thị hóa, ô nhiễm môi trường, đặc biệt tình trạng săn bắt chim yến trái phép diễn biến phức tạp, quần thể chim yến ở nhiều địa phương đang bị suy giảm.

Ông Võ Văn Công, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa cho biết, hiện địa phương có 1.425 nhà yến, sản lượng đạt trên 14 tấn. Đặc biệt, Khánh Hòa có quần thể yến đảo rất lớn với 33 đảo và 173 hang yến, hiện tỉnh đã giao cho Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa quản lý, khai thác.

Sự hiện diện đồng thời quần thể chim yến đảo thiên nhiên và yến nuôi nhà cùng điều kiện sinh thái biển, đảo đặc trưng đã tạo nên hệ sinh thái ngành yến đặc thù của Khánh Hòa, đây là nền tảng hình thành nguồn tài nguyên sinh học yến sào có chất lượng ổn định. Cùng với lịch sử khai thác hàng trăm năm, yến sào Khánh Hòa đã trở thành ngành kinh tế đặc trưng riêng của tỉnh và trở thành thương hiệu nổi tiếng, có uy tín không chỉ trong nước mà còn trên thị trường quốc tế.

Theo ông Công, nạn săn bắt chim yến bắt đầu diễn ra từ 2018 với quy mô nhỏ lẻ, đến nay đã lan ra toàn tỉnh, hình thức săn bắt là dùng lưới tàng hình cùng loa nhằm bắt giết thịt bán cho quán ăn, phóng sinh.

“Hiện tỉnh Khánh Hòa đã có 61/64 xã phường lập tổ phản ứng nhanh, tuy nhiên đến nay chưa xử lý trường hợp nào về nạn săn bắt chim yến trái phép. Công ty Yến sào Khánh Hòa mỗi năm phát hiện từ 140 - 160 vụ, giải cứu 1.000 - 2.000 cá thể chim yến, riêng từ đầu 2026 đến nay đã phát hiện 77 vụ, giải cứu 170 cá thể chim yến, thu 186 lưới/17.820 m3”, ông Công nói và cho biết, nạn săn bắt chim yến trái phép làm suy giảm đáng kể đàn chim yến, ảnh hưởng tới cân bằng hệ sinh và có nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến ngành kinh tế yến sào của tỉnh.

Trước thực trạng đó, ông Võ Văn Công đề xuất các giải pháp để bảo vệ quần thể chim yến tại Khánh Hòa như: Tỉnh sớm ban hành chỉ thị về tăng cường các giải pháp cấp bách bảo vệ đàn chim yến. Giao Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan đầu mối, khẩn trương tham mưu quy hoạch vùng chăn nuôi, trong đó có vùng nuôi chim yến của tỉnh sau sáp nhập nhằm bảo đảm đồng bộ với yêu cầu thực tiễn.

Đồng thời, đề xuất Cục Chăn nuôi và Thú y nâng mức độ bảo vệ chim yến trong hệ thống pháp luật nhằm tăng cường cơ sở pháp lý và chế tài xử lý các hành vi săn bắt chim yến cũng như hỗ trợ Công ty Yến sào Khánh Hòa bảo vệ quần thể chim yến, phát triển thương hiệu yến đảo Khánh Hòa.

Khó khăn xử lý xâm phạm thương hiệu

Tại hội thảo, bà Trịnh Thị Hồng Vân, Chủ tịch HĐTV Công ty Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa cho biết, “Yến sào Khánh Hòa” là thương hiệu được hình thành trên nền tảng lịch sử gần 700 năm của nghề yến và là thương hiệu quốc gia. Hiện Công ty đã mở rộng bảo hộ nhãn hiệu tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.

Với thương hiệu, uy tín trong và ngoài nước, thời gian qua, thương hiệu của Công ty đã bị xâm phạm với nhiều hình thức như sử dụng trực tiếp dấu hiệu “Yến sào Khánh Hòa”, “Yến Khánh Hòa”, “Yến đảo Khánh Hòa” trên bao bì, trên biển hiệu để kinh doanh.

Các hành vi xâm phạm diễn ra dưới nhiều hình thức như sử dụng trên Facebook, TikTok, website, sàn thương mại điện tử, đăng ký tên doanh nghiệp, tên thương mại, tên miền hoặc nhãn hiệu tương tự. Đồng thời sao chép tổng thể bao bì, hình ảnh, cách trình bày để gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Theo bà Vân, đặc điểm của nhóm vi phạm này là có thể dễ dàng thay đổi tên tài khoản, địa chỉ liên hệ hoặc lập tài khoản mới sau khi bị xử lý, gây nhiều khó khăn cho công tác giám sát, thu thập chứng cứ và xử lý vi phạm. Tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho chủ sở hữu nhãn hiệu mà còn ảnh hưởng đến người tiêu dùng, môi trường cạnh tranh, công tác quản lý nhà nước và hình ảnh đặc sản của tỉnh Khánh Hòa.

Tuy nhiên việc xử lý vi phạm lại gặp nhiều khó khăn do khó xác minh chủ thể do địa chỉ ảo, doanh nghiệp ngừng hoạt động, việc giám định yếu tố xâm phạm mất thời gian, chi phí, đồng thời việc xử lý trên môi trường số lại phụ thuộc nhiều vào cơ chế từng nền tảng…

Bà Trịnh Thị Hồng Vân kiến nghị cần thống nhất cách hiểu và cách áp dụng pháp luật, đặc biệt là các dấu hiệu có chứa địa danh như “Khánh Hòa”. Cùng với đó cần rút ngắn quy trình xác minh, giám định và xử lý vi phạm, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả hơn với các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử…

Phát biểu tại hội thảo, ông Trịnh Minh Hoàng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết, việc săn bắt chim yến trái phép gia tăng thời gian qua trên địa bàn tỉnh cũng như vấn nạn hàng giả, hàng nhái thương hiệu Yến sào Khánh Hòa là vấn đề nghiêm trọng.

Đặc biệt, thời gian gần đây, tình trạng săn bắt chim yến trái phép bằng lưới tàng hình, bẫy tận diệt và nhiều hình thức trái pháp luật khác vẫn còn diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quần thể chim yến tự nhiên, làm suy giảm nguồn tài nguyên sinh học đặc thù, đồng thời tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất, khai thác, chế biến và phát triển thương hiệu yến sào của tỉnh.

Ông Trịnh Minh Hoàng cho biết tỉnh Khánh Hòa đã và đang tập trung triển khai nhiều giải pháp cấp bách nhằm tăng cường công tác quản lý, bảo vệ đàn chim yến, ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi săn bắt trái phép, góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên sinh học đặc thù và bảo đảm sự phát triển ổn định của ngành yến sào địa phương.