Nông nghiệp Điện Biên khai mở tiềm năng, phát triển bền vững

Điện Biên sở hữu nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp hàng hóa với các ngành hàng chủ lực như: lúa gạo, cà phê Arabica, mắc ca, chè... Tuy nhiên, trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng, phát triển xanh và hội nhập ngày càng cao, việc khai thác hiệu quả tiềm năng, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị và thu hút đầu tư đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Được sự đồng ý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND tỉnh Điện Biên, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên”.

Diễn đàn sẽ được tổ chức vào ngày 18/7/2026 tại Hội trường Hoa Ban - Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và Du lịch tỉnh Điện Biên, phố 5, phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên.

Đây là sự kiện nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và vùng nguyên liệu; đồng thời nâng cao giá trị các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh Điện Biên và khu vực Tây Bắc theo hướng bền vững.

Gỡ "điểm nghẽn"

Sở hữu lợi thế về đất đai, khí hậu và nhiều sản phẩm đặc trưng như: lúa gạo, cà phê, mắc ca, dứa…, Điện Biên được đánh giá có nhiều dư địa để phát triển nền nông nghiệp hàng hóa gắn với chế biến và thị trường. Những năm gần đây, cùng với quá trình cơ cấu lại ngành, địa phương từng bước hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, tạo nền tảng để nâng cao giá trị nông sản.

Đặc biệt, thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Điện Biên về phát triển nông, lâm nghiệp gắn với công nghiệp chế biến giai đoạn 2025 - 2030, định hướng đến năm 2050, Điện Biên đang chuyển mạnh từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn. Cùng với việc mở rộng diện tích các cây trồng chủ lực, tỉnh Điện Biên chú trọng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhằm hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ.

Theo thống kê, tỉnh Điện Biên hiện có khoảng 10.859ha cà phê, gần 13.861ha mắc ca, trên 27.600ha lúa và hơn 1.100ha dứa. Các vùng nguyên liệu chủ lực đang từng bước được mở rộng, tạo nền tảng để phát triển công nghiệp chế biến và nâng cao giá trị nông sản. Tỉnh Điện Biên hiện có 256 hợp tác xã nông nghiệp, 90 dự án liên kết sản xuất và 147 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, cho thấy xu hướng sản xuất theo chuỗi giá trị ngày càng rõ nét.

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, cho biết: Tiềm năng của địa phương vẫn chưa được khai thác tương xứng, do còn nhiều “điểm nghẽn” cần được tháo gỡ. Sản xuất nông nghiệp của tỉnh Điện Biên hiện vẫn chủ yếu theo quy mô nhỏ lẻ, manh mún, thiếu các vùng sản xuất hàng hóa tập trung đủ lớn để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp còn chưa chặt chẽ, trong khi công nghiệp chế biến chưa phát triển tương xứng với tiềm năng vùng nguyên liệu, dẫn đến giá trị gia tăng của ngành còn thấp.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, bên cạnh quy mô sản xuất còn phân tán, năng lực của doanh nghiệp và hợp tác xã vẫn còn hạn chế; việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, hạ tầng phục vụ sản xuất, bảo quản và chế biến chưa đồng bộ. Cơ sở dữ liệu về đất đai, tài nguyên vẫn đang được hoàn thiện, trong khi nguồn lực đầu tư của địa phương còn hạn chế, ảnh hưởng đến quá trình thu hút doanh nghiệp và phát triển chuỗi giá trị.

Để khắc phục những hạn chế đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên xác định trọng tâm là chuyển từ mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. Theo đó, vùng nguyên liệu phải được phát triển theo hướng tập trung, gắn với doanh nghiệp, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và nhu cầu thị trường.

Định hướng này cũng phù hợp với mục tiêu của Nghị quyết số 11-NQ/TU khi xác định đến năm 2030, Điện Biên sẽ hình thành khoảng 70.000ha vùng sản xuất hàng hóa tập trung, gồm 40.000ha mắc ca, trên 20.000ha cà phê, 3.000ha cây ăn quả (dứa, chanh leo,…) và 6.500ha rau màu. Đồng thời, tỉnh Điện Biên phấn đấu có 25% số xã hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung từ 2.000ha trở lên, đưa Điện Biên trở thành địa phương có diện tích mắc ca lớn nhất cả nước và vùng cà phê Arabica lớn thứ hai cả nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, việc tháo gỡ những "điểm nghẽn" về quy mô sản xuất, liên kết chuỗi, công nghiệp chế biến và chuyển đổi số được xem là yêu cầu cấp thiết. Đây cũng là những nội dung trọng tâm sẽ được trao đổi tại Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên" diễn ra ngày 18/7, mở ra cơ hội kết nối nguồn lực để nông nghiệp Điện Biên phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

Phát triển vùng nguyên liệu gắn với chuỗi giá trị

Ông Lê Xuân Cảnh khẳng định: Để tháo gỡ những “điểm nghẽn” và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, Điện Biên xác định tập trung chuyển mạnh từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa tập trung. Phát triển các vùng nguyên liệu quy mô lớn gắn với doanh nghiệp và thị trường. Cùng với đó là đẩy mạnh liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm, thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên cũng ưu tiên thu hút doanh nghiệp đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến cà phê, mắc ca, phát triển chăn nuôi tập trung, hoàn thiện hệ thống bảo quản, sơ chế sau thu hoạch và từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu về vùng trồng, đất đai phục vụ công tác quy hoạch, quản lý và thu hút đầu tư. Những định hướng này đang từng bước được hiện thực hóa thông qua các mô hình liên kết sản xuất trên địa bàn tỉnh Điện Biên.

Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp Thanh Yên, nơi nhiều năm qua đã xây dựng chuỗi liên kết sản xuất lúa gạo chất lượng cao, theo hướng hữu cơ.

Ông Quản Bá Tới, Giám đốc HTX cho biết, từ quy mô ban đầu chỉ 31ha, đến nay HTX đã mở rộng vùng liên kết lên khoảng 150ha, thu hút hơn 200 hộ dân tham gia sản xuất theo chuỗi giá trị. Nhờ tổ chức sản xuất đồng bộ, doanh thu của HTX đạt trên 8,5 tỷ đồng mỗi năm, góp phần nâng cao giá trị hạt gạo Điện Biên và tạo thu nhập ổn định cho người dân.

Không chỉ với cây lúa, việc phát triển vùng nguyên liệu cây ăn quả cũng đang mang lại hiệu quả rõ nét. Tại xã Mường Nhà, tỉnh Điện Biên, Hợp tác xã Dứa mật Pu Lau là một trong những mô hình tiêu biểu. Ông Thào A Giàng, Giám đốc HTX Dứa mật Pu Lau chia sẻ rằng, từ diện tích khoảng 50ha khi mới thành lập, đến nay hợp tác xã đã mở rộng vùng nguyên liệu lên khoảng 200ha nhờ vận động người dân tham gia liên kết sản xuất và chủ động tìm kiếm thị trường tiêu thụ.

Theo ông Giàng, khó khăn hiện nay không còn là đầu ra mà là sản lượng chưa đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. Hợp tác xã mong muốn tiếp tục phát triển vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, đồng thời được đầu tư hạ tầng giao thông đến khu sản xuất để thuận lợi cho vận chuyển nông sản và phát triển du lịch trải nghiệm.

Tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên, vùng nguyên liệu cà phê cũng đang khẳng định hiệu quả của mô hình liên kết sản xuất. Theo chị Tòng Thị Nọi, tổ sản xuất cà phê bản Na Luông, việc chuyển đổi sang trồng cà phê đã giúp nhiều hộ dân cải thiện thu nhập và ổn định đời sống. Khi có doanh nghiệp liên kết thu mua, người dân yên tâm đầu tư chăm sóc, tuân thủ quy trình kỹ thuật và nâng cao chất lượng sản phẩm. Người trồng cà phê mong muốn tiếp tục được mở rộng thị trường tiêu thụ, tăng cường kết nối với các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu để nâng cao giá trị hạt cà phê Mường Ảng.

Thực tiễn từ các mô hình trên cho thấy, phát triển vùng nguyên liệu chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với doanh nghiệp, công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ ổn định. Đây cũng là hướng đi để Điện Biên nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực.

Việc phát triển vùng nguyên liệu gắn với liên kết chuỗi, công nghiệp chế biến và chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ tạo động lực để nông nghiệp Điện Biên nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường và phát triển bền vững.