Tiếp sức người dân nuôi ong rừng ngập mặn

"Lá chắn xanh" cho mật ngọt

Vùng rừng phòng hộ ven biển phía nam Hải Phòng tại một số địa phương như phường Nam Đồ Sơn, xã Kiến Hải… được hình thành từ những năm 1990 với diện tích hơn 650ha. Với các loài cây chủ đạo như bần, sú, vẹt..., đây không chỉ là “lá chắn xanh” chống xói lở, ngăn gió bão mà còn cho nguồn mật hoa dồi dào. Khác với các vùng khác, mùa hoa rừng tại đây gối vụ liên tục, kéo dài từ 8 - 9 tháng trong năm, tạo điều kiện lý tưởng cho nghề nuôi ong khai thác mật tự nhiên.

Ông Nguyễn Văn Khánh, một hộ nuôi ong tại xã Kiến Hải cho biết trước, đây gia đình sống dựa vào nghề đánh bắt thủy sản ven bờ với thu nhập bấp bênh. Từ khi chuyển sang nuôi ong lấy mật trong rừng ngập mặn, kinh tế ổn định rõ rệt.

“Mùa hoa táo chỉ kéo dài 40 ngày nhưng là giai đoạn vàng. Nếu thời tiết thuận lợi, một đàn ong có thể cho 10 lít mật chỉ trong một vụ táo. Mật hoa táo có hàm lượng đường Fructose và Glucose cao kỷ lục, vị ngọt đậm và hương thơm thanh khiết”, ông Đặng Thanh Tùng cho biết.

“Ong tự đi kiếm ăn dưới tán rừng, mình chỉ tập trung chăm sóc và thu hoạch. Mỗi đàn ong cho từ 10 - 12 lít mật mỗi năm. Với giá bán ổn định khoảng 300.000 đồng/lít, những hộ nuôi quy mô lớn hoặc tham gia liên kết có thể lãi từ 300 - 500 triệu đồng/năm”, ông Khánh chia sẻ.

Nghề nuôi ong không đòi hỏi diện tích đất sản xuất lớn, chi phí đầu tư ban đầu thấp, phù hợp với điều kiện của các hộ dân ven biển, mở ra hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn bền vững.

Đặc biệt những năm gần đây, việc nuôi ong được nâng tầm thông qua mô hình kinh tế tập thể, điển hình là HTX Mật ong Tùng Hằng với 7 thành viên, đang quản lý hơn 1.000 đàn ong, trung bình mỗi năm thu về 8.000 - 9.000 lít mật, lợi nhuận đạt khoảng 700 triệu đồng.

Ông Đặng Thanh Tùng - Giám đốc HTX Mật ong Tùng Hằng cho biết bên cạnh mật rừng, đặc sản giúp nâng cao giá trị thương hiệu chính là mật hoa táo Bàng La. Cứ vào vụ táo (khoảng tháng 8 - 9 âm lịch), HTX lại thực hiện cuộc “di cư”, đưa 70% tổng đàn ong sang các vườn táo.

Để đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe, mật ong sau khi thu hoạch sẽ được đưa vào máy hạ thủy phần xuống dưới 23%, giúp mật sánh đặc, đạt chuẩn xuất khẩu sang các thị trường khó tính. Nhờ nguồn mật chất lượng và máy móc, công nghệ hiện đại, sản phẩm của HTX đã được công nhận OCOP 4 sao, hiện diện tại hệ thống siêu thị ở Hải Phòng và các tỉnh thành lân cận như Hà Nội, Thanh Hóa, Ninh Bình, Hưng Yên... 

Tại phường Nam Đồ Sơn, thông qua hỗ trợ của chính quyền, ngành nông nghiệp và Hội Nông dân phường đã thành lập Tổ hội nông dân nghề nghiệp Bàng La với 21 thành viên, quản lý hơn 2.090 đàn ong, qua đó tạo ra một cộng đồng hỗ trợ nhau chặt chẽ về kỹ thuật và thị trường.

Mô hình này vận hành dựa trên nguyên tắc "5 cùng": Cùng chí hướng, cùng mối quan tâm, cùng chia sẻ, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi. Đi kèm với đó là tinh thần "5 tự": Tự giác, tự nguyện, tự chủ, tự quản và tự chịu trách nhiệm. Cách làm này giúp xóa bỏ tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, tạo ra khối lượng sản phẩm đủ lớn để cung ứng cho các chuỗi siêu thị và cửa hàng thực phẩm. Hiện mật ong Đồ Sơn đang được chính quyền địa phương hoàn thiện hồ sơ để trở thành sản phẩm OCOP thế mạnh, gắn với thương hiệu du lịch biển.

Cú hích từ chính sách hỗ trợ

Để chuyên nghiệp hóa nghề nuôi ong, ngành nông nghiệp Hải Phòng đã và đang có những chính sách kịp thời để hỗ trợ người dân. Đầu tháng 7/2024, Ban Quản lý rừng và Khuyến nông Hải Phòng đã tổ chức bàn giao vật tư thực hiện mô hình "Nuôi ong mật đạt tiêu chuẩn VietGAHP, gắn liên kết tiêu thụ sản phẩm, truy xuất nguồn gốc". Đây là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chuyên nghiệp hóa nghề nuôi ong tại địa phương.

Tham gia mô hình, các hộ dân không chỉ nhận được hỗ trợ về vật tư, con giống mà còn được hướng dẫn chuyển đổi phương thức sản xuất từ truyền thống sang quy trình VietGAHP. Mục tiêu cốt lõi là tạo ra sản phẩm mật ong an toàn tuyệt đối cho người tiêu dùng, đồng thời gắn nhãn mác và mã định danh để truy xuất nguồn gốc minh bạch.

Trước đó, vào tháng 5/2026, một lớp tập huấn kỹ thuật chuyên sâu đã được tổ chức cho 40 hộ nuôi ong tiêu biểu. Tại đây, những kiến thức về kỹ thuật nhân đàn, phòng chống dịch bệnh, cách khai thác và bảo quản mật ong đúng quy chuẩn đã được phổ biến. Việc tiếp cận tiến bộ kỹ thuật mới giúp người dân thay đổi tư duy sản xuất, không còn dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm mà đã biết áp dụng khoa học để tối ưu hóa năng suất và chất lượng sản phẩm mật ong.

Việc hỗ trợ vật tư được những người nuôi ong đánh giá như “phao cứu sinh” giúp đàn ong vượt qua những thời điểm cạn nguồn mật tự nhiên. Việc hỗ trợ áp dụng tiêu chuẩn VietGAHP giúp nông dân thay đổi tư duy từ sản xuất dựa vào kinh nghiệm sang quy trình khoa học, kiểm soát dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc minh bạch. Sự kết hợp này tạo ra mối quan hệ tương hỗ, ong giúp thụ phấn tăng năng suất cây trồng và duy trì hệ sinh thái rừng; ngược lại, rừng khỏe mạnh bảo đảm nguồn hoa ổn định.

Ông Nguyễn Văn Quyết - Phó Chủ tịch UBND xã Kiến Hải cho biết nuôi ong rừng ngập mặn là mô hình kinh tế sinh thái trọng điểm của xã. “Địa phương khuyến khích khai thác giá trị từ rừng theo hướng bền vững, kết hợp du lịch trải nghiệm. Điều này không chỉ tạo sinh kế cho bà con mà còn góp phần giữ vững 'lá chắn xanh' ven biển trước biến đổi khí hậu”, ông Quyết nhấn mạnh.

Theo Ban Quản lý rừng và Khuyến nông Hải Phòng, việc triển khai các mô hình khuyến nông gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm không chỉ giúp nâng cao giá trị mật ong mà còn góp phần bảo vệ đa dạng sinh học của rừng ngập mặn. Khi người dân có thu nhập từ rừng, họ sẽ chính là những người bảo vệ rừng tích cực nhất.