Hồi sinh vùng sắn nhiễm bệnh
Ở xã biên giới Tân Hội (Tây Ninh), anh Dương Thanh Phương, nguyên Trạm trưởng Trạm Khuyến nông huyện Tân Châu (Trung tâm Khuyến nông tỉnh Tây Ninh) là cái tên quen thuộc với nhiều nông dân. Hơn 20 năm gắn bó với cơ sở, người cán bộ khuyến nông sinh năm 1984 quê An Giang luôn xuất hiện trên đồng ruộng nhiều hơn trong phòng làm việc.
Anh Phương (áo trắng) cùng nông dân triển khai mô hình lắp đặt hệ thống tưới tự động bằng năng lượng mặt trời cho cây sắn. Ảnh: Trần Trung.
Với anh Phương, làm khuyến nông không chỉ là truyền đạt kỹ thuật hay tổ chức các lớp tập huấn mà quan trọng hơn là cùng nông dân tìm ra lời giải cho những khó khăn ngay trên đồng ruộng và chuồng trại. Mỗi mô hình được triển khai đều phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, giải quyết được bài toán sản xuất và có khả năng nhân rộng.
Quan điểm ấy đã theo anh trong suốt quá trình công tác. Nhiều năm liền, anh hoàn thành 100% chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao; trực tiếp xây dựng, triển khai hàng chục mô hình khuyến nông, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, tổ chức tập huấn, hội thảo đầu bờ, tham quan mô hình và tuyên truyền các chính sách phát triển nông nghiệp đến người dân.
Các chương trình do anh phụ trách đều hướng đến mục tiêu giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất, sử dụng vật tư nông nghiệp an toàn, bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Đó cũng là nền tảng để nhiều hộ nông dân mạnh dạn thay đổi phương thức sản xuất, từng bước chuyển sang nền nông nghiệp hiện đại và bền vững.
Các mô hình do anh Phương triển khai tập trung giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất, thúc đẩy sử dụng vật tư nông nghiệp an toàn, bảo vệ môi trường. Ảnh: Trần Trung.
Trong số những dấu ấn nổi bật của anh Dương Thanh Phương, dự án phục hồi vùng nguyên liệu sắn được xem là một bước ngoặt.
Tân Châu là vùng trọng điểm trồng sắn của Tây Ninh, cung cấp nguyên liệu cho nhiều nhà máy chế biến tinh bột. Tuy nhiên giai đoạn 2020 - 2022, bệnh khảm lá sắn bùng phát mạnh khiến hàng nghìn hecta bị ảnh hưởng. Nhiều diện tích giảm năng suất nghiêm trọng, thậm chí mất trắng, đẩy người trồng sắn vào cảnh lao đao.
Trước tình hình đó, anh Phương đã tham mưu triển khai dự án "Xây dựng mô hình sản xuất khoai mì từ giống sạch bệnh, thâm canh và quản lý tổng hợp bệnh khảm lá do virus gây hại".
Không chỉ cấp giống mới, dự án tập trung thay đổi toàn bộ quy trình sản xuất của người dân. Hàng trăm hộ được hướng dẫn nhận diện bệnh, lựa chọn hom giống sạch bệnh, áp dụng kỹ thuật thâm canh và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Đặc biệt, các lớp tập huấn tập trung vào biện pháp kiểm soát bọ phấn trắng - tác nhân truyền virus gây bệnh khảm lá sắn. Đây được xem là chìa khóa ngăn chặn bệnh lan rộng.
Sắn là cây trồng chủ lực tại Tây Ninh, giúp người dân ổn định sinh kế, giảm nghèo bền vững. Ảnh: Trần Trung.
Quan trọng hơn cả là sự thay đổi trong nhận thức của người dân. Nếu trước đây nhiều hộ giữ lại hom từ ruộng bị bệnh để làm giống thì nay đã chủ động sử dụng giống sạch bệnh, đồng thời tiêu hủy triệt để cây nhiễm bệnh nhằm cắt nguồn lây.
Song song đó, anh Phương còn phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm nông nghiệp Hưng Lộc khảo nghiệm 7 giống sắn kháng bệnh khảm lá, phối hợp với Viện Di truyền Nông nghiệp và Trung tâm Nông nghiệp nhiệt đới Quốc tế (CIAT) đánh giá bộ 10 giống mới. Qua quá trình nghiên cứu, 6 giống HN1, HN3, HN5, HN36, HN80 và HN97 được tuyển chọn nhờ khả năng kháng bệnh cao, năng suất tốt và hàm lượng tinh bột vượt trội.
Một thành công khác là việc xây dựng 4 nhà màng nhân nhanh giống sắn sạch bệnh. Từ lượng giống rất hạn chế ban đầu, chỉ sau hơn 1 năm, lượng giống sản xuất đã đủ cung ứng cho khoảng 850ha.
Nguồn giống sạch bệnh giúp giảm chi phí, chủ động sản xuất, từng bước phục hồi vùng sắn bị bệnh khảm lá, ổn định nguồn nguyên liệu cho các nhà máy chế biến tinh bột. Ảnh: Trần Trung.
Nguồn giống sạch bệnh ngay tại địa phương đã giúp nông dân giảm chi phí, chủ động thời vụ và rút ngắn thời gian đưa giống mới vào sản xuất. Nhờ đó, nhiều vùng sắn từng bị bệnh khảm lá tàn phá đã dần phục hồi, góp phần ổn định nguyên liệu cho các nhà máy chế biến tinh bột của tỉnh Tây Ninh.
Đưa gà Đông Tảo thành đặc sản của vùng biên
Nếu cây sắn là dấu ấn trong lĩnh vực trồng trọt thì mô hình nhân giống gà Đông Tảo bằng thụ tinh nhân tạo là sáng kiến tiêu biểu của anh Dương Thanh Phương trong chăn nuôi.
Gà Đông Tảo nổi tiếng là giống gà quý, thịt ngon, giá trị kinh tế cao nhưng rất khó nhân giống tự nhiên do đặc điểm chân to, thân hình lớn khiến gà trống phối giống kém hiệu quả. Người nuôi tại Tây Ninh nhiều năm phải nhập giống từ Hưng Yên với chi phí cao và khó kiểm soát chất lượng.
Nhận thấy nhu cầu thị trường ngày càng lớn, anh Phương cùng nông dân Nguyễn Thế Thao đã nghiên cứu thành công quy trình thụ tinh nhân tạo cho gà Đông Tảo thuần chủng. Quy trình được xây dựng bài bản từ khâu chọn đàn bố mẹ, lấy tinh, pha tinh, thụ tinh đến ấp nở và chăm sóc gà con.
Sản xuất giống gà Đông Tảo bằng thụ tinh nhân tạo là sáng kiến tiêu biểu của anh Phương. Ảnh: Trần Trung.
Nhờ áp dụng kỹ thuật này, một con gà trống có thể thụ tinh cho khoảng 100 gà mái sau khi pha loãng tinh dịch. Tỷ lệ trứng nở đạt trên 70%, tỷ lệ sống của gà con từ 90 - 95%, đồng thời vẫn giữ được các đặc tính quý như chân to, thân hình đẹp và chất lượng thịt thơm ngon.
Điều quan trọng nhất là người chăn nuôi đã chủ động hoàn toàn nguồn giống ngay tại địa phương, không còn phụ thuộc vào giống vận chuyển từ xa. Từ đàn giống ban đầu chỉ 20 con, hiện mô hình đã phát triển lên khoảng 3.000 con, trong đó hơn 1.000 gà mái sinh sản và trên 2.000 gà thịt. Bình quân mỗi năm mô hình cung cấp từ 7 - 10 tấn gà thương phẩm, giá bán khoảng 250.000 đồng/kg, đồng thời xuất hai lứa gà giống với giá khoảng 60.000 đồng/con, mang lại lợi nhuận từ 200 - 300 triệu đồng/năm.
Không chỉ phục vụ thị trường Tây Ninh, con giống còn được nhiều hộ chăn nuôi tại Đồng Nai và các tỉnh miền Tây tìm mua. Mục tiêu sắp tới của mô hình là hình thành tổ liên kết, tiến tới hợp tác xã để hỗ trợ kỹ thuật, con giống, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Không chỉ phục vụ thị trường Tây Ninh, con giống gà Đông Tảo còn phục vụ người chăn nuôi tại Đồng Nai và các tỉnh miền Tây. Ảnh: Trần Trung.
Trong định hướng phát triển nông nghiệp xanh gắn với du lịch của Tây Ninh, gà Đông Tảo hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm đặc sản mang thương hiệu địa phương, góp phần đa dạng hóa sản phẩm OCOP và phát triển du lịch nông thôn.
Ông Hà Thanh Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Tây Ninh nhận xét, điều đáng quý ở anh Phương là luôn lắng nghe người dân trước khi xây dựng mô hình. Chính vì xuất phát từ nhu cầu thực tế nên các giải pháp anh đưa ra đều có tính ứng dụng cao, được bà con đón nhận và tự nhân rộng sau khi các dự án kết thúc.
Đó cũng là lý do nhiều sáng kiến của anh không chỉ dừng lại ở phạm vi một mô hình trình diễn mà đã trở thành giải pháp sản xuất hiệu quả cho nông dân trên địa bàn.
![Nhìn thẳng vào ‘sức khỏe’ nhà khoa học: [Bài 2] Chuyện Phòng thí nghiệm trọng điểm](https://t.ex-cdn.com/nongnghiepmoitruong.vn/480w/files/benlc/2026/07/07/5846-dsc_0474-073322_439.jpg)
