Nỗi lo đuối nước: [Bài cuối] Thiếu kỹ năng nhưng học bơi là điều xa xỉ

Liên tiếp những vụ đuối nước thương tâm xảy ra thời gian qua tiếp tục gióng lên hồi chuông báo động về sự thiếu hụt kỹ năng sinh tồn của trẻ em, học sinh trước môi trường sông nước.

Dù công tác tuyên truyền, phòng chống đuối nước đã được triển khai nhiều năm, nhưng thực tế cho thấy khoảng cách giữa lý thuyết và kỹ năng thực hành vẫn còn rất lớn, trong khi hạ tầng phục vụ dạy bơi học đường còn thiếu thốn nghiêm trọng. Xung quanh thực trạng này, phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với bà Bùi Thị Thanh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa về nguyên nhân, cũng như giải pháp nhằm giảm thiểu tai nạn đuối nước ở trẻ em trên địa bàn tỉnh.

Nỗi ám ảnh dai dẳng mùa hè

Thanh Hóa hiện nằm trong nhóm các địa phương có số vụ đuối nước trẻ em cao của cả nước. Theo bà, đâu là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến thực trạng này, đặc biệt trong dịp hè?

Việc phòng chống tai nạn đuối nước cho học sinh, trẻ em trên địa bàn toàn tỉnh được các cấp, các ngành và chính quyền địa phương vào cuộc quyết liệt, đặc biệt là làm tốt công tác tuyên truyền đến các bậc cha mẹ, phụ huynh học sinh và các em học sinh trong nhà trường về việc trẻ nhỏ, học sinh không được ra tắm sông, ao, hồ khi không có áo phao và người lớn đi cùng. Tuy nhiên, trên địa bàn toàn tỉnh vẫn còn xảy ra các vụ tai nạn đuối nước thương tâm ở trẻ em.

Có thể thấy, tình trạng trẻ em tử vong do tai nạn, thương tích, đặc biệt là đuối nước vẫn diễn biến phức tạp, khó lường và chiếm tỷ lệ cao trong các loại hình tai nạn, thương tích thường gặp. Tỷ lệ tử vong do đuối nước luôn dao động từ 74-85% so với các loại hình tai nạn thương tích khác.

Điều này cho thấy các biện pháp phòng, chống đuối nước đã bước đầu phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao kết quả, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ và thường xuyên hơn từ phía chính quyền, gia đình, nhà trường và toàn xã hội trong việc bảo vệ an toàn cho trẻ em, đặc biệt vào mùa hè và tại các khu vực có nguy cơ cao như vùng núi, ven sông, ven biển.

Mặc dù đã có nhiều biện pháp tuyên truyền, nhưng hằng năm vẫn xảy ra các vụ đuối nước ở lứa tuổi học sinh.

Một trong những nguyên nhân lớn là nhiều trẻ còn thiếu kỹ năng phòng tránh nguy hiểm dưới nước, như nhận biết khu vực nguy hiểm, xử lý tình huống khi gặp sự cố, thiếu ý thức tự bảo vệ bản thân, đồng thời chưa lường hết những rủi ro từ thời tiết, dòng chảy hay các yếu tố tự nhiên bất ngờ có thể xảy ra.

Thiếu bể bơi, thiếu kỹ năng sinh tồn 

Gần nhất, ngày 9/5, tại khu vực sông Nhà Lê, đoạn qua phường Đông Quang đã xảy ra vụ đuối nước thương tâm khiến một bé trai 3 tuổi tử vong. 

Thanh Hóa có nhiều xã ven sông, ven biển, hồ đập nhưng tỷ lệ học sinh biết bơi vẫn chưa cao. Theo bà, đâu là “điểm nghẽn” cần tháo gỡ trước tiên?

Trong quá trình chỉ đạo tổ chức các hoạt động giáo dục phòng, chống đuối nước cho học sinh, Sở Giáo dục và Đào tạo luôn đặt yêu cầu bảo đảm an toàn lên hàng đầu, yêu cầu các đơn vị triển khai trong môi trường tuyệt đối an toàn đối với học sinh. 

Điểm mấu chốt hiện nay tại các cơ sở giáo dục là thiếu cơ sở vật chất và hạ tầng phục vụ thực hành an toàn. Quan điểm của ngành giáo dục là không sử dụng sông, hồ, biển hoặc các khu vực mặt nước không bảo đảm điều kiện an toàn để tổ chức dạy bơi, tập bơi cho học sinh.

Đến nay, phần lớn các trường học trên địa bàn tỉnh vẫn chưa thể tổ chức dạy bơi cho học sinh do điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu. Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 1.299 cơ sở giáo dục phổ thông nhưng mới chỉ có 27 cơ sở có bể bơi phục vụ dạy và học.

Trong khi đó, việc tổ chức dạy bơi đòi hỏi nhiều điều kiện đi kèm như bể bơi đạt tiêu chuẩn, trang thiết bị bảo đảm an toàn, đội ngũ giáo viên, nhân viên cứu hộ và kinh phí duy trì hoạt động thường xuyên. Đây là những khó khăn lớn đối với nhiều nhà trường, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng còn nhiều khó khăn.

Đối với hệ thống bể bơi hiện có, đến nay vẫn chưa có cơ chế, chính sách sử dụng ngân sách công để chi trả kinh phí vận hành, xử lý nước cũng như chế độ đặc thù dành cho giáo viên, huấn luyện viên tham gia giảng dạy môn bơi.

Hiện nay, Sở Giáo dục và Đào tạo đang triển khai việc lồng ghép kỹ năng phòng chống đuối nước, kỹ năng sinh tồn và dạy bơi an toàn trong trường học như thế nào, thưa bà?

Thực hiện mục tiêu tăng cường giáo dục kiến thức, kỹ năng phòng chống đuối nước cho học sinh nhằm nâng cao năng lực tự phòng ngừa, tự bảo vệ trước nguy cơ đuối nước, đồng thời bảo đảm điều kiện tổ chức dạy bơi an toàn để nâng tỷ lệ học sinh biết bơi, ngành giáo dục đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục triển khai thường xuyên nhiều nội dung liên quan trong nhà trường.

Cụ thể, các đơn vị thực hiện lồng ghép kiến thức và kỹ năng phòng chống đuối nước vào các môn học và hoạt động giáo dục phù hợp; xây dựng các chuyên đề kỹ năng sống ngoài giờ lên lớp; hướng dẫn dạy bơi an toàn trong môn Giáo dục thể chất; tổ chức cho học sinh thực hành kỹ năng phòng chống đuối nước theo từng cấp học.

Điều này cho thấy định hướng của ngành là từng bước chuyển từ hình thức “tuyên truyền theo thời điểm” sang “giáo dục thường xuyên”, không chỉ dừng ở việc cảnh báo nguy cơ mà còn chú trọng trang bị kỹ năng thực tế cho học sinh như nhận biết khu vực nước nguy hiểm, kỹ năng xử lý tình huống, sơ cứu, kỹ năng tự cứu và hỗ trợ người khác an toàn.

Việc triển khai được thực hiện theo hướng kết hợp giữa lý thuyết, trải nghiệm thực tế và tổ chức dạy bơi an toàn trong trường học hoặc liên kết với các cơ sở ngoài nhà trường. Tuy nhiên, quá trình triển khai hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, thời lượng mỗi tiết học ở bậc tiểu học là 35 phút, trung học cơ sở và trung học phổ thông là 45 phút, thời gian nghỉ giữa các tiết từ 5 - 10 phút nên việc bố trí thời gian thay trang phục, di chuyển để học bơi còn nhiều bất cập.

Bên cạnh đó, đối với bậc trung học phổ thông, nếu tổ chức chương trình môn bơi với thời lượng 70 tiết/năm học trải đều trong 35 tuần thì nhiều thời điểm vào mùa đông không thể triển khai hiệu quả nếu chưa có hệ thống bể bơi nước ấm phục vụ học tập.

Vậy ngành Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa có những giải pháp gì để đẩy mạnh xã hội hóa, mở rộng điều kiện học bơi cho học sinh trong trong thời gian tới ?

Sau mỗi vụ việc thương tâm xảy ra, Sở Giáo dục và Đào tạo đều yêu cầu các đơn vị kiểm tra, xác định nguyên nhân, báo cáo và rút kinh nghiệm trong công tác tổ chức thực hiện.

Ngành giáo dục xác định việc từng bước đưa kỹ năng phòng chống đuối nước và dạy bơi an toàn trở thành kỹ năng thiết yếu cho học sinh là yêu cầu cấp thiết.

Để thực hiện hiệu quả, cần có lộ trình đầu tư bài bản về cơ sở hạ tầng, bể bơi cố định và bể bơi di động, trang thiết bị cứu hộ, đồng thời bố trí nguồn kinh phí duy trì hoạt động thường xuyên để khai thác hiệu quả các công trình đã đầu tư.

Bên cạnh đó, ngành sẽ tiếp tục kiến nghị cấp có thẩm quyền tăng cường nguồn lực, ưu tiên triển khai hiệu quả các chương trình, đề án phòng chống tai nạn thương tích, đuối nước học sinh đã được Chính phủ phê duyệt.

Theo kế hoạch của tỉnh, đến năm 2030 sẽ có 70% học sinh được dạy kiến thức và thực hành kỹ năng phòng chống đuối nước; đến năm 2035 đạt 90%. Chúng tôi tâm niệm, học bơi không chỉ là môn năng khiếu mà là kỹ năng sinh tồn để bảo vệ tính mạng trẻ em.

Sở có kiến nghị gì với UBND tỉnh hoặc các ngành liên quan để mở rộng mô hình dạy bơi học đường trong thời gian tới?

Sở Giáo dục và Đào tạo kiến nghị UBND tỉnh và các ngành liên quan tiếp tục tăng cường cơ chế, chính sách hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất và kinh phí phục vụ công tác dạy bơi an toàn, phòng chống đuối nước cho học sinh trong trường học.

Trong đó, cần chú trọng các chính sách ưu đãi về đất đai; khuyến khích, thu hút các nguồn lực trong và ngoài tỉnh tham gia đầu tư xây dựng bể bơi, trang thiết bị phục vụ dạy bơi; hỗ trợ đào tạo giáo viên và tổ chức các hoạt động dạy bơi trong nhà trường.

Bên cạnh đó, cần ban hành các văn bản quy định cụ thể về tổ chức dạy bơi an toàn trong trường học; hướng dẫn mức kinh phí cho một khóa học bơi an toàn, phòng chống đuối nước đối với học sinh; đồng thời có chế độ bồi dưỡng đặc thù cho giáo viên dạy bơi và lực lượng cứu hộ tại các bể bơi phục vụ học sinh ngoài giờ học.

Sở cũng kiến nghị cân đối, bố trí nguồn kinh phí thường xuyên để duy trì hiệu quả hoạt động của các bể bơi được đầu tư tại trường học và cộng đồng, bảo đảm khai thác tối đa công năng, sử dụng đúng mục đích. Đồng thời, huy động sự tham gia, đóng góp phù hợp của phụ huynh khi tổ chức các khóa học bơi an toàn cho học sinh theo quy định của cơ quan có thẩm quyền.

Ngoài ra, cần ưu tiên triển khai hiệu quả các chương trình, đề án đã được Chính phủ phê duyệt; đặc biệt đối với các địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn cần lồng ghép, sử dụng hiệu quả nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ, hiệu quả công tác phòng chống đuối nước học sinh.

Cảm ơn bà về cuộc trao đổi này!

Theo Kế hoạch số 26/KH-UBND ngày 27/1/2026 của UBND tỉnh Thanh Hóa về triển khai Chương trình tăng cường giáo dục kiến thức, kỹ năng phòng chống đuối nước cho học sinh đến năm 2035, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có 70% học sinh được dạy kiến thức và thực hành kỹ năng phòng chống đuối nước; đến năm 2035 đạt 90%.