Video cảnh hoang vắng bên trong khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy (TP. Huế) sau gần một thập kỷ dừng hoạt động. Video: Văn Dinh.
Dân bất bình
Ngược dòng thời gian, đầu năm 2017, mùi hôi bốc ra từ khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy (nhà máy rác Lộc Thủy, đóng ở thôn Nam Phước, xã Lộc Thủy, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế cũ, nay là thôn Thủy Yên Thôn, xã Chân Mây - Lăng Cô, TP. Huế) khiến người dân địa phương bất bình, yêu cầu dừng hoạt động dự án.
Đỉnh điểm của sự việc diễn ra từ tháng 2 đến giữa tháng 3, khi rất đông người dân đồng loạt tập trung chặn xe chở rác, với nhiều đợt liên tiếp, gây gián đoạn hoạt động của nhà máy. Đến bây giờ, dù sự bức xúc đã lắng xuống nhưng bà con vẫn còn ám ảnh.
Người dân sống xung quanh khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy bức xúc vì ô nhiễm và chặn xe chở rác vào năm 2017. Ảnh: Văn Dinh.
Uống ngụm trà nóng, bà Nguyễn Thị Ly (58 tuổi) kể lại, ban đầu, khi mới đi vào hoạt động, tình trạng mùi hôi của nhà máy rác chưa rõ rệt. Tuy nhiên, theo thời gian, khi các ô chôn lấp dần đầy, mùi hôi trở nên nồng nặc, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối hay là lúc gió to, những ngày nắng nóng, khiến nhiều hộ dân không thể chịu đựng. Có những giai đoạn xe chở rác ra vào liên tục với vận tốc nhanh, rác rơi vãi rất nhiều trên đường, ngay trước cửa nhà dân.
“Lo ngại nguy cơ bệnh tật, nhất là đối với người già và trẻ nhỏ, người dân trong vùng đã nhiều lần tập trung chặn các xe chở rác vào khu xử lý. Những người bị khó thở, tức ngực và các bệnh khác nghi do môi trường ô nhiễm là nguyên nhân, đã kéo nhau đến khu vực nhà máy để ngăn cản. Dù chính quyền, lực lượng chức năng can ngăn, tổ chức đối thoại và trao đổi nhiều lần nhưng chúng tôi vẫn quyết liệt ngăn chặn đến khi dự án dừng hoạt động”, bà Ly thổ lộ.
Khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy đóng cửa, dừng hoạt động suốt thời gian dài. Ảnh: Văn Dinh.
Tiếp lời bà Ly, bà Trần Thị Thúy (60 tuổi) chia sẻ: “Nhiều khi vừa dọn mâm cơm ra chưa kịp ăn, chỉ cần xe chở rác chạy ngang qua là mùi hôi bốc lên nồng nặc, buồn nôn, không thể nuốt nổi. Không những vậy, nhà máy xử lý rác ô nhiễm khiến ruồi cũng xuất hiện dày đặc khu vực dân cư xung quanh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hằng ngày. Nói chung là hồi ấy, cuộc sống đang yên lành tự dưng bị đảo lộn chỉ vì hoạt động của nhà máy rác này”.
Không chỉ mùi hôi, người dân còn bức xúc trước tình trạng nước thải từ nhà máy rác rò rỉ ra môi trường, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, cá chết, ruộng vườn bị tác động. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến sự việc chặn xe chở rác và phản đối dự án của bà con địa phương trở nên quyết liệt hơn.
Ô nhiễm từ nhà máy rác, cộng với nước thải rác rò rỉ ra môi trường là những nguyên nhân chính khiến người dân địa phương phản đối dự án. Ảnh: Văn Dinh.
Khi được hỏi sẽ ra sao nếu khu xử lý rác vận hành trở lại trong thời gian gần, người dân cũng không giấu được sự lo ngại.
“Nếu hoạt động trở lại, các vấn đề về mùi hôi và nước thải ra môi trường cần phải được xử lý triệt để để chúng tôi yên tâm sinh sống và sản xuất nông nghiệp, hoặc phải có phương án di dời, tái định cư các hộ dân sống gần khu vực nhà máy. Nếu không, sự phản đối chắc chắn sẽ tiếp diễn như trước đây”, ông Phan Văn Tuấn (64 tuổi) cho hay.
Các hạng mục bên trong nhà máy rác Lộc Thủy dần xuống cấp theo thời gian. Ảnh: Văn Dinh.
Sau khi nhà máy rác dừng hoạt động, các hộ dân trong phạm vi khoảng 300 m đã được di dời. Khoảng 80 hộ dân ngoài bán kính này tiếp tục kiến nghị được bố trí tái định cư do lo ngại ảnh hưởng môi trường, tuy nhiên, vấn đề này chưa được giải quyết.
Theo người dân địa phương, họ phản đối nhà máy rác hoạt động không phải vì phủ nhận sự cần thiết của việc xử lý rác thải, mà lo ngại những tác động tiêu cực đến môi trường sống và sức khỏe cộng đồng chưa được giải quyết thỏa đáng. Nếu dự án được đầu tư bài bản, vận hành đúng quy trình, kiểm soát tốt mùi hôi, nước thải và các yếu tố gây ô nhiễm khác thì họ sẵn sàng ủng hộ.
Tuy nhiên, khi những bất cập vẫn kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày, việc người dân địa phương lên tiếng phản đối là điều khó tránh khỏi.
Lãng phí công trình triệu đô
Khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy là dự án quan trọng của TP. Huế, được phê duyệt theo quyết định 2947/QĐ-UB ngày 17/10/2003, kinh phí 3,42 triệu USD từ nguồn vốn vay nước ngoài, diện tích gần 27 ha. Dự án được thiết kế với quy mô gồm 6 ô chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) và 1 ô chôn lấp chất thải nguy hại (CTNH), cùng hệ thống điện nước, giao thông, các công trình phụ trợ, nhà điều hành…
Trong giai đoạn 1, khu xử lý được đầu tư xây dựng hoàn thành 2 ô chôn lấp CTRSH, 1 ô chôn lấp CTNH, từ tháng 4/2012 được bàn giao cho Công ty CP Môi trường và Công trình Đô thị Huế (HEPCO) quản lý, vận hành, tiếp nhận rác của 18 xã, thị trấn thuộc huyện Phú Lộc cũ, theo phương thức chôn lấp, trung bình xử lý 150 tấn rác/ngày, trong đó có 15 tấn rác nguy hại.
Nhà điều hành trong dự án đang bỏ hoang, không một bóng người. Ảnh: Văn Dinh.
Tuy nhiên, chỉ ít năm hoạt động, khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy đã phải dừng tiếp nhận rác do vấp phải sự phản đối quyết liệt của người dân địa phương như đã nêu trên. Từ một công trình được kỳ vọng giải quyết “bài toán” rác thải cho khu vực phía nam TP. Huế cũng như một số khu vực lân cận, nhà máy nhanh chóng rơi vào cảnh “chết yểu”.
Theo quan sát của phóng viên vào những ngày đầu tháng 5/2026, nhà máy rác rất vắng vẻ, không một bóng người. Nhà điều hành "cửa đóng then cài", rêu phong bám tường, các thiết bị bên trong dần rỉ sét. Đường nội bộ nhếch nhác. Nhiều hạng mục khác “phơi nắng, phơi mưa” nên xuống cấp, hư hỏng theo thời gian. Lò đốt, nhà xưởng, trạm cân, khu chôn lấp, hồ chứa… đều nằm “án binh bất động”.
Rác thải ở các ô chôn lấp ứ đọng, vương vãi nhiều nơi. Cây cối, cỏ dại mọc um tùm, bao phủ cả vùng dự án. Một số khu vực bên trong nhà máy bị người dân địa phương tự ý mở rào để làm nơi nhốt giữ gia súc, bỏ vật dụng…
Khu chôn lấp nằm ‘án binh bất động’, cây cối um tùm. Ảnh: Văn Dinh.
Ông Đinh Ngọc Hùng, Chủ tịch UBND xã Chân Mây - Lăng Cô cho biết, sau khi khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy dừng hoạt động, chính quyền địa phương trước đây là xã Lộc Thủy và UBND huyện Phú Lộc đã nhiều lần phối hợp với các sở, ngành của TP. Huế để khảo sát, kiểm tra lại hiện trạng, đánh giá mức độ xuống cấp cũng như các nguy cơ tiềm ẩn về môi trường.
“Hiện rác thải trên địa bàn xã được vận chuyển về nhà máy điện rác Phú Sơn, cách xa hàng chục cây số, dễ phát sinh bất cập trong quá trình xử lý. Trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp mới hoạt động, xã kiến nghị cấp trên sớm có hướng giải quyết tổng thể đối với khu xử lý rác này, tăng hiệu quả và tránh lãng phí. Đồng thời, cần rà soát, đánh giá lại toàn bộ quy hoạch xử lý chất thải rắn trên địa bàn. Nguyện vọng của người dân cũng là chính đáng, qua đó để ổn định đời sống, đảm bảo an sinh xã hội và phát triển bền vững”, ông Hùng nhấn mạnh.
Công trình triệu đô này cần sớm được ‘hồi sinh’ để phát huy hiệu quả, tránh lãnh phí. Ảnh: Văn Dinh.
Có thể nói, một công trình xử lý rác vốn phục vụ cộng đồng nhưng lại bị chính cộng đồng “quay lưng” là nghịch lý đáng suy ngẫm. Vì vậy, nếu muốn “đánh thức” công trình triệu đô này, các cơ quan chức năng cần có giải pháp căn cơ hơn.
Thanh tra TP. Huế vừa tổ chức công bố các quyết định thanh tra chuyên đề một số dự án khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài trên địa bàn, trong đó có lò đốt rác thải sinh hoạt tại Khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy.
