Người dân ‘quay lưng’ với nhà máy rác triệu đô: [Bài 2] Sẽ được ‘hồi sinh’?

Không thể trì hoãn

Sau sự việc chặn xe vận chuyển rác, để đáp ứng nguyện vọng của người dân, qua các cuộc đối thoại giữa lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) với bà con địa phương vào tháng 3 - 4/2017, các cơ quan chức năng đã tham mưu tỉnh việc đầu tư xây lắp lò đốt thuộc phạm vi dự án - một hướng đi phù hợp để giảm thiểu ô nhiễm.

Cụ thể, tháng 11/2017, UBND tỉnh đã thống nhất, phê duyệt chủ trương đầu tư dự án lò đốt rác thải sinh hoạt nhằm thay thế phương thức chôn lấp cũ.

Đến năm 2022, Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Huế (HEPCO) đã đầu tư xây dựng và hoàn thành lò đốt rác thải sinh hoạt tại khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy, thế nhưng đến nay vẫn chưa đưa vào vận hành. Nguyên nhân chính nằm ở “nút thắt” môi trường.

Theo tìm hiểu, tháng 5/2023, HEPCO (chủ đầu tư) lập hồ sơ đề nghị cấp phép môi trường dự án lò đốt rác thải sinh hoạt nêu trên, trong đó nước rỉ rác của lò đốt được đưa sang xử lý chung với nước rỉ rác của bãi chôn lấp. Tuy nhiên, do phương án xử lý nước thải khi đấu nối vào hệ thống xử lý nước thải của bãi chôn lấp Lộc Thủy chưa đảm bảo cột A theo quy chuẩn kỹ thuật nên Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) đã yêu cầu thực hiện cải tạo, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải tập trung của bãi chôn lấp, nhằm bảo đảm nước thải sau xử lý đạt cột A quy chuẩn môi trường.

Tuy nhiên, cho đến nay, hệ thống xử lý nước thải vẫn chưa được cải tạo nâng cấp.

Trong khi đó, bãi chôn lấp Lộc Thủy đã được Ban Quản lý Khu kinh tế công nghiệp tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) cấp giấy xác nhận hoàn thành công trình bảo vệ môi trường số 06/GXN-KKTCN ngày 28/8/2017 (giấy phép môi trường thành phần) với hệ thống thu gom và xử lý nước thải xử lý đạt cột B quy chuẩn kỹ thuật môi trường. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định, đến ngày 31/12/2026, giấy phép môi trường thành phần này sẽ hết hiệu lực. Để đủ điều kiện vận hành, bãi chôn lấp Lộc Thủy phải thực hiện thủ tục đề xuất cấp giấy phép môi trường.

Theo chủ đầu tư, việc đầu tư hệ thống xử lý nước rỉ rác đạt cột A quy chuẩn kỹ thuật môi trường chung cho toàn bộ khu xử lý cần kinh phí lớn và thời gian để thực hiện. Đồng thời bãi chôn lấp này đã ngưng tiếp nhận chất thải rắn sinh hoạt từ năm 2017, hiện nay chủ trương chung trong xử lý chất thải hạn chế việc chôn lấp trực tiếp.

Nhằm đảm bảo đưa lò đốt rác thải sinh hoạt vào hoạt động để vận hành xử lý chất thải, góp phần bảo vệ môi trường, giảm chi phí vận chuyển rác trên địa bàn, giảm tỉ lệ chôn lấp trực tiếp trong khi lò đốt rác phát điện Phú Sơn đã đạt công suất xử lý, HEPCO đề xuất phương án vận chuyển nước rỉ rác phát sinh từ lò đốt Lộc Thủy về xử lý tại khu xử lý Thủy Phương.

Ông Lê Bá Phúc, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Huế cho biết, hiện nay, công trình lò đốt chất thải rắn sinh hoạt Lộc Thủy đã hoàn thành phần xây dựng và được Chi cục giám định xây dựng TP. Huế kiểm tra, có thông báo số 33/TT-CCGĐ ngày 15/1/2026 về kết quả kiểm tra công tác nghiệm thu hoàn thành hạng mục công trình.

Theo ông Phúc, qua quá trình theo dõi công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn về nhà máy điện rác Phú Sơn (phường Phú Bài) cho thấy khối lượng chất thải rắn sinh hoạt của riêng địa bàn xã Chân Mây - Lăng Cô khoảng 16 tấn/ngày, phù hợp với công suất thiết kế xử lý của lò đốt Lộc Thủy (20 tấn/ngày). Bên cạnh đó, nhà máy điện rác Phú Sơn hiện nay đã có thời điểm tiếp nhận vượt công suất thiết kế 600 tấn/ngày. Do đó phương án sử dụng lò đốt Lộc Thủy để tiếp nhận xử lý riêng chất thải rắn sinh hoạt cho địa bàn Chân Mây - Lăng Cô là phù hợp, giảm chi phí thu gom, vận chuyển (do khoảng cách từ xã Chân Mây - Lăng Cô đến nhà máy điện rác Phú Sơn tương đối xa, hơn 50 km), đồng thời giảm tải cho công suất tại nhà máy điện rác Phú Sơn.

“Sở Nông nghiệp và Môi trường và các ngành liên quan đã kiến nghị UBND TP. Huế thống nhất chủ trương đưa lò đốt Lộc Thủy đi vào vận hành hoạt động để tiếp nhận, xử lý chất thải rắn sinh hoạt của địa bàn xã Chân Mây - Lăng Cô. Phương án xử lý chất thải phát sinh từ hoạt động của lò đốt gồm: nước thải phát sinh được thu gom, vận chuyển đưa về xử lý tại hệ thống xử lý nước thải của bãi chôn lấp Thủy Phương; tro xỉ, tro bay phát sinh nếu phân định là chất thải rắn công nghiệp thông thường sẽ được vận chuyển về xử lý tại bãi chôn lấp Thủy Phương. Thống nhất chủ trương cho phép gia hạn và bổ sung kinh phí (nếu có) để thực hiện các thủ tục cần thiết để đưa lò đốt vào vận hành”, ông Phúc cho hay.

Phải xóa được mối lo của cộng đồng

Hiện, các hạng mục của nhà máy rác vẫn đang “phơi nắng phơi mưa”, xuống cấp từng ngày, vì thế việc “đánh thức” dự án trong thời gian sớm nhất là hết sức cần thiết.

Được biết, tháng 2/2026, TP. Huế chủ trương giao khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy cho Trung tâm Quản lý, Khai thác hạ tầng thành phố tiếp nhận, đưa vào vận hành. Tuy nhiên, để vận hành chính thức phải có giấy phép môi trường và thực hiện chạy thử tối thiểu 6 tháng, xây dựng đơn giá xử lý rác…

Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Huế thông tin, tháng 3/2026 vừa qua, Sở đã nhận được công văn của HEPCO về việc báo cáo công tác vận hành chạy thử và phương án cấp phép môi trường, vận hành thử nghiệm lò đốt rác thải sinh hoạt Lộc Thủy. Đến ngày 9/4, Sở chủ trì phối hợp với Sở Xây dựng, Sở Tài chính, Ban Quản lý Khu kinh tế công nghiệp, Trung tâm Quản lý và Khai thác hạ tầng thành phố, UBND xã Chân Mây - Lăng Cô tổ chức buổi làm việc nhằm bàn thảo, thống nhất phương án giải quyết các đề xuất của HEPCO liên quan đến việc đề xuất phương án đưa vào vận hành lò đốt rác thải Lộc Thủy.

Theo đó, các sở, ngành thống nhất kiến nghị sau khi được UBND thành phố thống nhất chủ trương, HEPCO phải thực hiện thủ tục điều chỉnh dự án lò đốt rác thải sinh hoạt để đảm bảo đưa vào vận hành lò đốt tuân thủ yêu cầu theo quy định.

Trong quá trình lập hồ sơ điều chỉnh, HEPCO thực hiện rà soát các hạng mục của dự án để đề xuất điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với phương án vận hành thử nghiệm, phương án thu gom, vận chuyển nước thải về xử lý tại hệ thống xử lý nước thải của bãi chôn lấp Thủy Phương đảm bảo không phát sinh nước thải từ hoạt động của lò đốt thải trực tiếp ra môi trường tiếp nhận quanh khu xử lý Lộc Thủy.

Đồng thời, có phương án tập kết chất thải rắn sinh hoạt hạn chế phát sinh mùi, lập phương án giám sát (camera, báo cáo định kỳ) khối lượng nước thải được thu gom, vận chuyển xử lý, xây dựng phương án thu gom, xử lý tro xỉ và tro bay phát sinh trong quá trình hoạt động theo quy định.

Mặt khác, trong quá trình vận hành thử nghiệm lò đốt chất thải rắn sinh hoạt Lộc Thủy, giao Trung tâm Quản lý và Khai thác hạ tầng thành phố chủ trì phối hợp với HEPCO theo dõi, đánh giá để thực hiện phương án giá xử lý chất thải rắn sinh hoạt của lò đốt gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường để thẩm định theo quy định, trong đó phân tích làm rõ cơ sở tính toán, cơ sở pháp lý các chi phí không có định mức (chi phí chung, chi phí quản lý...), tách riêng hoàn toàn với chi phí doanh nghiệp đang thực hiện do lò đốt này được đầu tư từ ngân sách nhà nước, không phải chi phí của doanh nghiệp.

Đặc biệt, UBND xã Chân Mây - Lăng Cô có trách nhiệm làm việc với người dân để thông tin về chủ trương đưa công trình lò đốt vào hoạt động với mục tiêu xử lý chất thải rắn sinh hoạt cho riêng địa bàn xã.

Ông Trần Quốc Khánh, Tổng Giám đốc HEPCO cho rằng, các phương án của chúng tôi đang chờ ý kiến chỉ đạo cuối cùng của lãnh đạo UBND TP. Huế để hướng tới vận hành lò đốt, HEPCO sẽ thực hiện các thủ tục liên quan đến giấy phép môi trường đối với cơ sở chuyển giao và cơ sở tiếp nhận nhằm đáp ứng theo quy định, với mong muốn sớm đưa khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy hoạt động trở lại theo phương thức mới, bảo đảm hiệu quả xử lý rác, giảm chi phí vận chuyển, hạn chế chôn lấp và góp phần nâng cao chất lượng môi trường trên địa bàn.

Theo Chủ tịch UBND xã Chân Mây - Lăng Cô Đinh Ngọc Hùng, những phản ứng trước đây của người dân vẫn còn nguyên giá trị, điều quan trọng nhất vẫn là phải tạo được sự đồng thuận của bà con.

Địa phương rất hi vọng dự án sẽ sớm đi vào hoạt động, đồng thời sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng và đơn vị vận hành để tăng cường tuyên truyền, công khai thông tin về quy trình xử lý, các biện pháp kiểm soát môi trường, đồng thời lắng nghe, giải đáp kịp thời những lo ngại của người dân.

Từ thực tế của khu xử lý chất thải rắn Lộc Thủy có thể thấy, một dự án dù mang mục tiêu phục vụ lợi ích cộng đồng nhưng nếu thiếu sự đồng thuận xã hội và không kiểm soát tốt các tác động môi trường thì khó có thể vận hành bền vững.

 Bài toán đặt ra không chỉ là khôi phục dự án mà quan trọng hơn là cách chính quyền và đơn vị vận hành nhìn nhận lại toàn bộ quy trình.

Chỉ khi những lo ngại về mùi hôi, nước thải và sức khỏe được giải quyết thỏa đáng, niềm tin được khôi phục thì công trình triệu đô này mới có cơ hội “hồi sinh” đúng với kỳ vọng ban đầu.