Sau loạt vụ cháy tàu: [Bài 2] Vật vã với những chiếc tàu ‘già nua’

Trẻ hóa những con tàu “già nua”

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, hiện tỉnh này có hơn 5.700 tàu cá có chiều dài từ 6 mét trở lên đăng ký hoạt động; trong đó, vùng bờ có 1.824 chiếc, vùng lộng có 800 chiếc và vùng khơi có hơn 3.100 chiếc, số tàu cá nói trên được cập nhật đầy đủ lên hệ thống Vnfishbase.

Hàng chục năm trước đây, trong bối cảnh ngư trường đánh bắt ngày càng cạn kiệt, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng thất thường, nhờ các chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản của Chính phủ, ngư dân tỉnh Gia Lai đã tăng tốc đóng tàu mới bám biển phù hợp với tình hình thực tế.

Riêng năm 2016, ngư dân tỉnh Gia Lai đã đóng mới thêm 486 tàu cá có công suất từ 90 CV trở lên để đánh bắt khơi xa. Tuy vậy, tại thời điểm này trên địa bàn tỉnh Gia Lai vẫn còn khoảng 1.400 tàu vỏ gỗ công suất nhỏ đã qua sử dụng nhiều năm, máy móc thiết bị thiếu và lạc hậu, khả năng hoạt động và chống chịu sóng gió yếu, nên hiệu quả khai thác không cao.

Điều đáng quan ngại là trong đó có không ít tàu đã “cao niên”, có hơn 10 năm hoạt động nên đã “rệu rã”. So với tuổi giải bản của tàu cá vỏ gỗ (khoảng 12-15 năm) thì số lượng tàu cá có độ tuổi trên 10 năm tiềm ẩn nguy hiểm về tính liên kết, sức bền của kết cấu thân tàu, cũng như khả năng chịu tác động của sóng gió và ngoại lực bên ngoài. Phần lớn máy được lắp đặt trên tàu cá tại Bình Định là máy đã qua sử dụng nhiều năm. Chất lượng kém của máy tàu thường gây ra hư hỏng với bơm cao áp, nghẹt kim phun, hỏng bơm nước biển, thiếu nhớt, hư hỏng hộp số… làm gián đoạn những chuyến biển, hao tổn chi phí cho chủ tàu.

Sau khi chính quyền địa phương quyết định đóng cửa rừng tự nhiên vào năm 2014, gỗ ván đóng tàu trở nên khan hiếm và đắt giá, ngư dân ít có điều kiện đóng mới tàu cá. Thời điểm đó biển còn dày cá, đánh bắt hiệu quả, dẫn tới thị trường chuyển nhượng tàu cá đã qua sử dụng mạnh lên. Kể cả những tàu cá “già nua” nhưng vẫn không được “về hưu”, mà chủ tàu sang nhượng cho người khác để tiếp tục sứ mệnh bám biển. Người có nhu cầu săn mua những chiếc tàu cá cũ đưa về sửa sang, tu bổ lại để vươn khơi kiếm kế sinh nhai. Do đó, cách đây khoảng 10 năm, ngành chức năng tỉnh này thống kê trên địa bàn có 35,21% số tàu cá đang hoạt động đã “cao niên”, lại có hơn 10 năm miệt mài hoạt động trên biển nên đã “rệu rã”.

Ngư dân Nguyễn Văn Quang (sinh năm 1974) ở thôn Trung Lương (xã Cát Tiến, Gia Lai), chủ tàu cá BĐ 93296 TS (720 CV), chia sẻ: Nguyên thủy chiếc tàu cá của anh có công suất nhỏ nằm ở thôn Hội Lộc (phường Quy Nhơn Đông) được chủ tàu cũ đóng mới vào năm 1998, năm 2006 anh Quang mua lại với giá 240 triệu đồng, sửa sang thêm chút đỉnh anh Quang cho tàu vươn khơi đánh bắt kiếm kế sinh nhai.

“Hai vợ chồng tui không có vốn liếng để đóng tàu mới, lao động trên bờ thì thu nhập chẳng có là bao, nên vay mượn của bà con mua tàu cũ đi đánh bắt thủy sản để phát triển kinh tế gia đình. Sau mấy năm làm ăn dành dụm, năm 2009, tui cải hoán con tàu, nâng cao công suất để đánh bắt xa bờ. Vì vỏ tàu đã xuống cấp nghiêm trọng nên tui thay toàn bộ vỏ mới tốn hết 470 triệu.

Ngoài ra, tui còn thay máy tàu 60 CV bằng máy mới có công suất 290 CV, năm 2012 tui tiếp tục thay máy một lần nữa, nâng công suất lên 400 CV, lần nâng công suất sau cùng tui thay máy 720 CV để đánh bắt khơi xa. Ngoài ra, để bảo quản con tàu, tui dán keo (composite) toàn bộ 170 m² vỏ tàu với giá hơn 400.000đ/m², đó là giá thấp nhất, ai có tiền thì dán loại tốt nhất có giá 600.000đ-700.000đ/m². Những tàu quá cũ, các mối nối bị hở chủ tàu cũng gia cố composite vào các mối ghép để giữ vững vỏ tàu”, ngư dân Quang chia sẻ.

Hiểm nguy rình rập những con tàu rệu rã

Theo thống kê của Chi cục Thủy sản Gia Lai, chỉ tính từ ngày 1/8/2015 đến ngày 6/12/2021, tỉnh này xảy ra 981 vụ tại nạn tàu cá; trong đó, có 496 trường hợp bị hỏng máy, 182 trường hợp bị tai nạn lao động, 126 trường hợp bị ảnh hưởng bởi thiên tai như bão, áp thấp nhiệt đới, 63 trường hợp bị đâm va hoặc mắc cạn, 10 trường hợp bị cháy nổ, còn lại là những trường hợp khác.

Theo ngành chức năng Gia Lai, nguyên nhân dẫn đến tai nạn tàu cá là luồng hàng hải quốc tế nhộn nhịp, nhiều tàu cá khai thác tại các khu vực đan xen giữa ngư trường khai thác và tuyến đường hàng hải, dẫn đến dễ xảy ra tai nạn đâm va, đặc biệt là vào ban đêm. Thêm nữa, ngư trường đánh bắt ở những vùng biển xa bờ thường xuyên phải đối mặt với sóng lớn trong bão và lốc xoáy, nên những tàu cá “già nua”, rệu rã không chịu nổi gió to, sóng dữ nên dễ bị vỡ, dẫn đến tai nạn. Những năm sau này, nhờ ngành chức năng Gia Lai siết công tác giám sát, kiểm tra an toàn kỹ thuật tàu cá nên số tàu cá bị tai nạn thuyên giảm mạnh.

Mới đây nhất, vụ hỏa hoạn làm cháy 16 tàu cá xảy ra vào ngày 29/6/2026 vừa qua trên đầm Thị Nại, khu vực giáp ranh giữa phường Quy Nhơn Đông và xã Tuy Phước Đông (Gia Lai) đã cho thấy, chiếc tàu được đóng lâu nhất vào năm 1990, chiếc được đóng gần nhất vào năm 2005, đồng nghĩa chiếc có tuổi đời cao nhất là 36 năm, chiếc có tuổi đời thấp nhất là 21 năm.

Ý thức được sự thể, nếu vươn khơi trên những tàu cá rệu rã sinh mạng và tài sản của mình dễ dàng làm mồi cho những hiểm nguy luôn rình rập, nên ngư dân Gia Lai không tiếc tiền liên tục tu bổ, gia cố con tàu của mình. Ví như tàu cá BĐ 93821 TS (400 CV) của ngư dân Lê Văn An ở thôn Trung Lương (xã Cát Tiến, Gia Lai) vừa bị cháy trên đầm Thị Nại vào cuối tháng 6 vừa qua được chủ tàu cũ đóng mới vào năm 1993, năm 2018 ngư dân An mua lại với giá 600 triệu đồng, sau khi sửa sang vỏ tàu, cải hoán máy tàu mất 500 triệu đồng nữa mới đủ điều kiện ra khơi.

Hoặc như tàu cá BĐ 93642 TS (700 CV) của ngư dân Nguyễn Phong cũng ở thôn Trung Lương (xã Cát Tiến) được chủ tàu cũ đóng vào năm 2005, năm 2026 ngư dân Phong mua lại với giá 400 triệu đồng. Sau đó, ngư dân Phong thay máy có công suất nhỏ bằng máy có công suất 700 CV tốn mất 700-800 triệu đồng nữa, khi bị cháy, chiếc tàu BĐ 93642 TS đã “ngốn” của gia đình anh Phong hết 1,2 tỷ đồng, đó là chưa tính ngư lưới cụ.

Tương tự, tàu cá BĐ 93427 TS (700 CV) của ngư dân Nguyễn Văn Dũng ở thôn Trung Lương được gia đình anh đóng mới vào năm 2000 với chi phí 500 triệu đồng, sau 16 năm hoạt động, năm 2026 anh Dũng tu bổ, sửa sang lại con tàu tiêu tốn thêm 200 triệu đồng nữa thì ngày 29/6 vừa qua bị cháy cùng 15 chiếc tàu khác tại vùng biển đầm Thị Nại.

Theo ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Gia Lai, tàu cá của ngư dân trong tỉnh dù được đóng mới đã lâu nhưng trong thời gian hoạt động, chủ tàu liên tục sửa chữa hư hỏng, cải hoán để tàu cá và người lao động được an toàn trong quá trình hoạt động. Hoặc khi chuyển nhượng cho ngư dân khác, chủ tàu mới cũng phải sửa chữa, cải hoán để đủ điều kiện đánh bắt.

“Chiếc tàu mới đóng 10 năm chưa chắc bằng chiếc tàu đóng đã 20 năm. Bởi, tàu mới đóng 10 năm mà không sửa chữa chữa, tu bổ sẽ không vững chải bằng chiếc tàu đóng đã 20 năm nhưng được các chủ tàu liên tục tu bổ, sửa chữa, thay nhiều đời máy. Hiện nay, để đủ điều kiện đi đánh bắt, tàu cá phải đăng kiểm, đủ điều kiện ra khơi mới được đi đánh bắt”, ông Nguyễn Hữu Nghĩa cho hay.