Thôn, bản sau sáp nhập: Những con số 'khủng' ở Thái Nguyên

Áp lực xóm Ngò

Chị Dương Thị Phương, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã An Khánh (tỉnh Thái Nguyên) cho biết: Sau sáp nhập, đội ngũ trưởng xóm lâm thời của xã An Khánh có nhiều độ tuổi khác nhau, người trẻ nhất sinh năm 1990, người lớn tuổi nhất đã bước sang 61. Ông Ngô Văn Hùng, Trưởng xóm lâm thời xóm Ngò là người cao tuổi nhất nhưng vẫn tiếp tục đảm nhiệm công việc sau đợt sáp nhập đơn vị hành chính.

Vừa bấm máy gọi hỏi vị trí nhà văn hóa xóm, đầu dây bên kia, ông Hùng thật thà đáp: "Các cậu cứ đi ra lối giữa, đi một đoạn là đến nhà văn hóa xóm, hỏi thêm bà con hộ, chứ tớ giờ cũng chưa thạo gửi vị trí trên Zalo".

Trong hội trường nhà văn hóa xóm Ngò, chiếc iPhone đặt trên mặt bàn liên tục sáng màn hình bởi hàng chục thông báo từ các nhóm Zalo của xã, của chi bộ và của xóm. Cứ mỗi tiếng "ting" báo tin nhắn mới vang lên, ông Hùng lại cầm điện thoại, cẩn thận đeo kính lão rồi nheo mắt đọc từng dòng chữ nhỏ trên màn hình trước khi chậm rãi bấm trả lời.

Chiếc điện thoại thông minh ấy mới gắn bó với ông chưa đầy một năm. Trước đó, người trưởng xóm đã có hơn 20 năm làm công tác ở cơ sở vẫn quen sử dụng chiếc điện thoại bấm để nghe gọi. Chỉ đến khi con cháu mua tặng một chiếc iPhone nhân dịp sinh nhật năm ngoái, ông mới bắt đầu học từng thao tác cơ bản, từ nghe, gọi, lưu danh bạ đến sử dụng Zalo để trao đổi công việc với xã và người dân trong xóm.

Dẫu đã quen với việc nhận tin nhắn hay gọi điện qua ứng dụng, những thao tác như gửi định vị, tải văn bản, mở file Word hay chuyển tiếp tài liệu điện tử vẫn đôi khi khiến ông lúng túng. Có hôm loay hoay mãi không được, ông lại gọi điện cho con để nhờ hướng dẫn.

Ông Hùng đùa rằng: "Dùng thấy nó lằng nhằng thật, không như cái điện thoại bấm ngày xưa. Mắt giờ kém rồi, không có kính thì chẳng nhìn thấy gì, nhiều khi cứ sợ bấm nhầm là mất hết dữ liệu".

Nói rồi, ông đặt chiếc điện thoại sang một bên, mở cuốn sổ đã sờn gáy, bên trong kín đặc những dòng chữ viết tay ngay ngắn. Cuốn sổ cùng cây bút bi dường như vẫn mang lại cảm giác yên tâm hơn bất kỳ ứng dụng điện tử nào. Chỉ cần lật từng trang giấy, ông có thể nhớ ngay tên từng hộ dân, hoàn cảnh của mỗi gia đình, những việc đã giải quyết cũng như những nội dung còn dang dở cần tiếp tục theo dõi.

Sau đợt sáp nhập đơn vị hành chính vào tháng 6 vừa qua, xóm Ngò tiếp nhận thêm hơn 200 hộ dân từ xóm Thống Nhất, nâng quy mô địa bàn lên hơn 100 ha. Cuốn sổ trên tay ông Hùng vì thế cũng dày thêm từng ngày với những trang giấy ghi kín tên tuổi, số điện thoại và hoàn cảnh của các hộ mới nhập về. Đến nay, ông vẫn chưa có điều kiện đi hết các ngõ xóm để gặp mặt toàn bộ bà con, nhưng mọi nhiệm vụ từ xã chuyển xuống đều phải triển khai đúng tiến độ.

Đã có đôi lần ông ngỏ ý xin nghỉ vì tuổi cao, sức khỏe không còn như trước, nhưng lần nào cũng được lãnh đạo xã động viên tiếp tục gắn bó. Hơn 20 năm làm trưởng xóm, từng con đường, ngõ nhỏ, từng nếp nhà nơi đây dường như đã in sâu trong trí nhớ của ông. Quan trọng hơn, ông hiểu hoàn cảnh, tâm tư của từng hộ dân, biết gia đình nào còn khó khăn, trường hợp nào cần được quan tâm khi triển khai chính sách mới hay ai cần được hỗ trợ kịp thời.

Ông Hùng nhớ lại, trước đây mỗi khi xã có văn bản, ông nhận công văn giấy, mang đi photo rồi dán kín bảng tin ở đầu xóm, chiều tối lại mở hệ thống loa truyền thanh để thông báo đến người dân. Còn bây giờ, phần lớn chỉ đạo đều được chuyển qua Zalo hoặc văn bản điện tử, chỉ với một thao tác trên màn hình, tài liệu đã được gửi cho tất cả các hộ. Thế nhưng, để thành thạo những thao tác tưởng như rất đơn giản ấy, với người ngoài 60 tuổi như ông lại là cả một quá trình “tự học” đầy vất vả.

Nếu một ngày mọi quy trình đều được số hóa hoàn toàn, từ xử lý văn bản, cập nhật dữ liệu dân cư đến giải quyết thủ tục trên môi trường điện tử, ông e rằng bản thân sẽ rất khó theo kịp...

Xin nghỉ không được

Cách xã An Khánh chừng 40 cây số là xã Phú Bình (tỉnh Thái Nguyên), nơi sau đợt sáp nhập đơn vị hành chính, số lượng xóm giảm từ 67 xuống còn 25, tức giảm tới 42 xóm.

Khi chúng tôi có mặt tại Phú Bình cũng là lúc ông Dương Đình Thành, Trưởng xóm lâm thời của xóm Quyết Tiến, vừa cùng đoàn lãnh đạo xã trở về sau buổi khảo sát thực địa để chuẩn bị triển khai một số dự án đầu tư công. Kim đồng hồ đã gần 12 giờ trưa, trên gương mặt người trưởng xóm hiện rõ vẻ mệt mỏi sau một buổi sáng cùng đoàn khảo sát thực địa.

Từ khi các xóm được sáp nhập, người nắm rõ từng con đường, thửa đất, từng hộ dân trên địa bàn không ai khác ngoài trưởng xóm. Bởi vậy, những cuộc khảo sát từ lớn đến nhỏ, ông Thành đều phải có mặt.

Xóm Quyết Tiến được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xóm cũ gồm Quyết Tiến 1, Quyết Tiến 2 và Đoàn Kết 1, với khoảng 382 hộ dân. Nơi đây hơn 70% lao động trong độ tuổi đang làm việc tại các khu công nghiệp, nên ban ngày, người ở nhà chủ yếu là người cao tuổi và trẻ nhỏ.

"Ngày trước quản một xóm còn nhẹ nhàng do dân cư ít, giờ gộp ba xóm thành một thì việc nào cũng tăng. Địa bàn rộng hơn, số hộ nhiều hơn, đi họp nhiều hơn, giấy tờ cũng nhiều hơn”, ông Thành phân trần.

Theo quy định hiện hành, trưởng thôn, trưởng xóm tại địa bàn có từ 700 hộ gia đình trở lên hoặc thuộc khu vực đặc thù được hưởng mức khoán bằng 2 lần mức lương cơ sở; những nơi còn lại hưởng mức 1,6 lần. Tính theo mức lương cơ sở hiện nay, khoản phụ cấp thực nhận chỉ dao động khoảng 4-5 triệu đồng mỗi tháng, bằng khoảng một nửa thu nhập của một lao động làm việc tại các khu công nghiệp.

Trước thời điểm sáp nhập, cũng như ông Hùng ở xóm Ngò, ông Thành đã hai, ba lần viết đơn xin thôi làm trưởng xóm vì giờ đã thấm mệt. Thế nhưng, lần nào ông cũng được lãnh đạo xã động viên tiếp tục đảm nhiệm công việc để bộ máy ở cơ sở vận hành ổn định trong giai đoạn chuyển tiếp. Ông bảo sẽ cố gắng hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian làm trưởng xóm lâm thời, tới đây, khi bầu trưởng xóm, ông vẫn sẽ đề đạt nguyện vọng xin rút để lớp trẻ có cơ hội tiếp quản.

"Tìm được người kế cận làm trưởng xóm không phải chuyện dễ", ông Dương Ngọc Hùng, người dân tại xóm Quyết Tiến nói xen vào câu chuyện của ông Thành. "Giờ bảo thanh niên về làm trưởng xóm thì khó lắm. Các cháu đi làm khu công nghiệp thu nhập cao hơn, môi trường cũng thuận lợi hơn. Có mười cháu thì chắc cả mười cháu đều không muốn về. Mà công việc cũng áp lực, vừa phải nắm chắc địa bàn, chứ chỉ giỏi dùng công nghệ thôi thì chưa đủ", ông Hùng chia sẻ.

Những con số 'khủng' của Thái Nguyên

Thông tin từ Sở Nội vụ tỉnh Thái Nguyên cho biết, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, Thái Nguyên hiện có 92 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 77 xã và 15 phường. Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trước khi sắp xếp có 3.145 thôn, tổ dân phố, trong đó có 2.351 thôn, xóm thuộc khu vực nông thôn và 794 tổ dân phố thuộc khu vực đô thị. Qua rà soát, số thôn, tổ dân phố đạt tiêu chuẩn theo Nghị định số 185/2026/NĐ-CP là 660 đơn vị (chiếm 20,99%), số chưa đạt tiêu chuẩn là 2.485 đơn vị (chiếm 79,01%).

Như vậy, thực trạng đặt ra ở tỉnh Thái Nguyên là số lượng thôn, tổ dân phố còn lớn và phần lớn chưa bảo đảm tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình theo quy định mới. Nhiều thôn, tổ dân phố quy mô nhỏ, phân tán, phát sinh nhiều đầu mối trong quản lý, sinh hoạt cộng đồng và tổ chức hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở. Ở một số địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, có yếu tố lịch sử, văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng, việc sắp xếp không thể làm cơ học mà phải cân nhắc kỹ giữa yêu cầu tinh gọn với yêu cầu ổn định, đoàn kết, thuận lợi cho Nhân dân.

Từ yêu cầu đó, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố lần này được tỉnh Thái Nguyên xác định không chỉ là việc “giảm số lượng đầu mối”, mà là nhiệm vụ tổ chức lại không gian tự quản cộng đồng dân cư, gắn với kiện toàn hệ thống chính trị ở cơ sở, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ thôn, tổ dân phố, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo ông Vũ Văn Yên, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Thái Nguyên, phương án của UBND tỉnh Thái Nguyên dự kiến giảm từ 3.145 thôn, tổ dân phố xuống còn 1.416 thôn, tổ dân phố, tức là giảm 1.729 đơn vị, tương ứng tỷ lệ giảm 54,98%.

Đặc biệt, ông Yên cho biết, vấn đề chế độ chính sách được Thái Nguyên hết sức quan tâm. HĐND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Nghị quyết số 42/2026/NQ-HĐND ngày 25/6/2026 quy định mức phụ cấp đối với 3 chức danh người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố: Bí thư chi bộ, Trưởng thôn (Tổ trưởng tổ dân phố) và Trưởng ban Công tác Mặt trận.

Cụ thể, đối với thôn có từ 700 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 1.000 hộ trở lên, thôn, tổ dân phố thuộc đơn vị hành chính cấp xã trọng điểm về quốc phòng hoặc thôn đặc biệt khó khăn, mức phụ cấp của Bí thư chi bộ và Trưởng thôn (Tổ trưởng tổ dân phố) là 2,0 lần và Trưởng ban Công tác Mặt trận là 1,5 lần mức lương cơ sở. Đối với thôn, tổ dân phố còn lại, mức tương ứng là 1,6 lần và 1,1 lần mức lương cơ sở.

Về bố trí, sử dụng và giải quyết chế độ chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách, theo ông Yên đây là nội dung khó nhất, nhạy cảm nhất và cần truyền thông đầy đủ, thận trọng nhất trong quá trình sắp xếp.

Số liệu tổng hợp đến cuối tháng 6 cho thấy, trên nền 3.145 thôn, tổ dân phố hiện có, đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố là 9.392 người. Dự kiến sau sắp xếp tiếp tục bố trí 4.209 người, số dôi dư dự kiến phải giải quyết cho nghỉ là 5.183 người.

"Theo phản ánh của các xã, phường, thực tế số người xin nghỉ có thể cao hơn do tác động của chính sách hỗ trợ, yêu cầu nhiệm vụ sau sắp xếp và điều kiện địa bàn thôn, tổ dân phố mới rộng hơn. Đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã đã kết thúc hoạt động từ ngày 31/5/2026, số tiếp tục phải giải quyết là 667 người; trong đó số đề nghị giải quyết theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP là 431 người, kinh phí dự kiến khoảng 68,5 tỷ đồng", báo cáo của Sở Nội vụ tỉnh Thái Nguyên nêu rõ.

Ông Vũ Văn Yên khẳng định: Quan điểm của tỉnh Thái Nguyên là việc bố trí, sử dụng người hoạt động không chuyên trách sau sắp xếp phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, lựa chọn người có uy tín, trách nhiệm, am hiểu địa bàn, có khả năng vận động Nhân dân, có năng lực ứng dụng công nghệ thông tin, tham gia chuyển đổi số cộng đồng và đáp ứng yêu cầu quản trị thôn, tổ dân phố trong giai đoạn mới.