Trường học thành bệ phóng khởi nghiệp

Giáo dục khởi nghiệp từ sớm

Khởi nghiệp không còn là câu chuyện của riêng sinh viên năm cuối hay những người đã đi làm. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, tư duy đổi mới sáng tạo đang được đưa vào môi trường học đường sớm hơn, bài bản hơn và gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của xã hội.

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Kế hoạch triển khai Chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035”. Điểm đáng chú ý của kế hoạch lần này là chuyển từ hỗ trợ các hoạt động khởi nghiệp riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp trong toàn ngành giáo dục.

Theo kế hoạch, ngành giáo dục sẽ đẩy mạnh kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp, nhà đầu tư và địa phương; phát triển mạng lưới cố vấn khởi nghiệp; hỗ trợ doanh nghiệp hình thành từ cơ sở đào tạo; đồng thời từng bước xây dựng chuỗi cố vấn - đầu tư - thương mại hóa cho các dự án tiềm năng.

Đáng chú ý, Kế hoạch giai đoạn mới đặt mục tiêu phát triển 5 vườn ươm công nghệ số/Deeptech Hub tại một số cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu có tiềm lực mạnh; triển khai Chương trình đào tạo 1.000 doanh nhân công nghệ xuất sắc; xây dựng tiêu chí lựa chọn và hỗ trợ hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp tại các cơ sở đào tạo.

Bên cạnh đó, khởi nghiệp không còn được nhìn nhận đơn thuần là hoạt động kinh doanh mà được định hướng gắn với công nghệ chiến lược, khởi nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo.

Đồng tình với chủ trương xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp trong trường học, PGS.TS. Nguyễn Hoản, Trưởng Khoa Kinh tế, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội nhấn mạnh: "Khởi nghiệp khi còn là sinh viên có một đặc quyền lớn nhất, đó là được phép sai với chi phí thấp nhất, bởi phía sau các em luôn có sự hậu thuẫn từ thầy cô và nhà trường".

Ông phân tích thêm, sự chuyển mình của giáo dục đại học hiện nay thể hiện rõ qua việc đưa doanh nghiệp vào trường học và đưa sinh viên ra thực tế. Các câu lạc bộ đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ không chỉ là nơi hội tụ ý tưởng mà còn là "phòng thí nghiệm kinh doanh", nơi sinh viên học cách gọi vốn, quản trị rủi ro và thương mại hóa sản phẩm.

“Mục tiêu cốt lõi của giáo dục khởi nghiệp là kiến tạo một thế hệ nhân sự không chỉ biết đi xin việc, mà đủ năng lực để tự tạo ra việc làm cho mình và cho xã hội. Để làm được điều đó, nhà trường phải thực sự trở thành một bệ phóng, nơi mọi ý tưởng táo bạo nhất đều được lắng nghe, mài giũa và kết nối với đúng nguồn lực”, PGS.TS. Nguyễn Hoản khẳng định.

Không chỉ ở bậc đại học, tinh thần khởi nghiệp hiện cũng đang được khơi dậy từ cấp trung học phổ thông. PGS.TS Nguyễn Công Tiệp, Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam nhận định, việc đưa giáo dục khởi nghiệp vào từ bậc phổ thông sẽ tạo nền tảng cho nguồn nhân lực trẻ năng động và sáng tạo trong tương lai.

Theo ông, trước đây khi nhắc đến khởi nghiệp, nhiều người thường nghĩ đến sinh viên hoặc người đã đi làm. Tuy nhiên, định hướng mới đang giúp học sinh tiếp cận tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề ngay từ sớm.

“Những ý tưởng được hình thành từ giai đoạn phổ thông sẽ có thời gian để ươm tạo, phát triển và hoàn thiện. Khi bước vào đại học, các em có thể tiếp tục biến ý tưởng thành dự án cụ thể. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững”, PGS.TS Nguyễn Công Tiệp chia sẻ.

Khuyến khích người trẻ thử sức

Không ít sinh viên hiện nay đã lựa chọn khởi nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường. Thay vì chờ tốt nghiệp rồi mới tìm việc, nhiều bạn trẻ chủ động tìm hướng đi riêng bằng các mô hình kinh doanh gắn với thế mạnh chuyên môn.

TS. Nguyễn Thị Minh Hiền, Trưởng khoa Kinh tế và Quản lý, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, trong những năm gần đây, hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo tại học viện được đẩy mạnh mạnh mẽ. Giai đoạn 2020 - 2025, giảng viên và sinh viên của khoa đã thực hiện hàng trăm đề tài, dự án từ cấp khoa tới cấp nhà nước. Hơn 500 công trình nghiên cứu được công bố trên các tạp chí uy tín trong và ngoài nước.

Theo TS. Nguyễn Thị Minh Hiền, việc thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp không chỉ dừng ở các cuộc thi hay ý tưởng trên giấy mà cần tạo ra môi trường để sinh viên được thử nghiệm, kết nối doanh nghiệp và tiếp cận thực tiễn sản xuất. “Học viện đang ưu tiên nguồn kinh phí cho các đề tài nghiên cứu của sinh viên, các ý tưởng khởi nghiệp sáng tạo và những mô hình kết nối giữa đào tạo với doanh nghiệp. Đây là cách để các ý tưởng có cơ hội đi vào thực tế”, bà Hiền cho biết.

Ngoài kiến thức chuyên môn, nhiều trường đại học hiện còn chú trọng xây dựng các câu lạc bộ học thuật, kỹ năng mềm và mạng lưới cố vấn khởi nghiệp nhằm giúp sinh viên tự tin hơn khi bước vào môi trường kinh doanh. Từ môi trường ấy, nhiều cựu sinh viên đã từng bước xây dựng được doanh nghiệp riêng.

Anh Lê Văn Duy, Giám đốc Công ty TNHH Cây công trình Lê Duy là một trong những cựu sinh viên Học viện Nông nghiệp Việt Nam khởi nghiệp thành công trong lĩnh vực kinh doanh hoa, cây cảnh.

Xuất phát từ việc kinh doanh nhỏ lẻ cây giống cho người quen, anh Duy dần mở rộng sang các sản phẩm cây hoa cảnh, cây công trình và đầu tư liên kết với nhà vườn. Theo anh Duy, lợi thế lớn nhất của sinh viên nông nghiệp là được tiếp cận kiến thức chuyên môn bài bản và có cơ hội tiếp xúc thực tế từ sớm.

Anh cho rằng, thị trường hoa và cây cảnh hiện còn rất nhiều tiềm năng khi nhu cầu sử dụng cây xanh tại đô thị ngày càng tăng. Các nền tảng số và thương mại điện tử cũng mở ra cơ hội lớn cho người trẻ tiếp cận khách hàng mà không cần quá nhiều vốn ban đầu.

Từ thực tế của các mô hình khởi nghiệp trẻ cho thấy, điều quan trọng không chỉ là vốn hay ý tưởng, mà còn là môi trường hỗ trợ và khả năng kết nối.

Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn mới được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để các cơ sở giáo dục hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp đồng bộ hơn. Đó cũng là tiền đề để thế hệ trẻ không chỉ tìm kiếm việc làm sau tốt nghiệp mà còn có thể chủ động tạo ra việc làm, tạo ra giá trị mới cho xã hội từ chính những ý tưởng bắt đầu ngay trên ghế nhà trường.