Thôn, bản sau sáp nhập: Đặt tên xóm sao cho 'giàu'

Xã Vô Tranh được thành lập trên cơ sở hợp nhất 4 xã Vô Tranh, Tức Tranh, Cổ Lũng và Phú Đô trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính. Sau hợp nhất, địa phương có diện tích hơn 83 km², dân số trên 35.000 người với 30 xóm, trở thành một trong những xã có quy mô lớn của Thái Nguyên.

Vô Tranh từ lâu được biết đến là một trong những vùng chè trọng điểm của tỉnh Thái Nguyên với gần 2.600 ha chè, 38 làng nghề chè. Cây chè không chỉ mang lại sinh kế cho người dân mà còn tạo không gian văn hóa trà đặc sắc, góp phần làm nên danh tiếng Thái Nguyên "Đệ nhất danh trà". 

Xã Vô Tranh còn có làng nghề bánh chưng Bờ Đậu đã trở thành thương hiệu quen thuộc trên cả nước. Thủ phủ chè lớn nhất Thái Nguyên cũng sở hữu hàng chục hợp tác xã và nhiều sản phẩm OCOP tiêu biểu.

Nhưng về Vô Tranh hôm nay, nói chuyện cây chè hay chiếc bánh chưng, người dân đều gán vào đề tài nóng hổi: việc sáp nhập thôn, bản và giữ tên làng nghề.

Vẹn nguyên Khe Cốc trong lòng Phú Minh

Hơn hai tuần nhận chức Trưởng xóm lâm thời xóm Phú Minh (xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên) nhưng đi quanh vùng, nhiều người vẫn quen gọi ông Tô Văn Khiêm là "Trưởng xóm Khe Cốc" như cách gọi  từ ngày ông còn làm trưởng xóm làng nghề chè.

Cũng phải thôi bởi ông Khiêm có thời gian gắn bó với Khe Cốc rất lâu, kể từ khi ông theo gia đình lên khai khẩn vùng đất này từ khoảng những năm 1970. Trong ký ức của ông, những hộ dân từ miền xuôi lên xây dựng vùng kinh tế mới cùng bà con bản địa khai hoang, cải tạo đất, trồng những gốc chè đầu tiên trên sườn đồi. Ban đầu chỉ vài khoảnh nhỏ, rồi nương chè nối tiếp nhau mở rộng từ xóm Khe Cốc sang Bãi Bằng, Minh Hợp, tạo nên vùng nguyên liệu hơn 300 ha như hôm nay. 

"Ngày ấy hái chè xong là mang xuống chợ huyện bán. Sau này có đường, có cơ sở chế biến, thương lái vào tận nơi thu mua", ông Khiêm cho biết.

Giờ địa phương nhập 3 xóm Khe Cốc, Bãi Bằng, Minh Hợp thành xóm Phú Minh khiến không ít người dân băn khoăn. Bao năm nay, cả vùng sống nhờ cây chè. Nhà nhiều thì vài ha, nhà ít cũng có vài nghìn mét vuông. Từ đầu xóm đến cuối xóm ai cũng quen mặt, quen tiếng nhau. Chè đi đến đâu, cái tên Khe Cốc theo đến đó. Người làm chè thì tự hào mình ở cụm làm nghề Khe Cốc. Đến đầu tỉnh Thái Nguyên, hỏi đến chè Khe Cốc là có người chỉ đến tận nơi. Thế nên, tên gọi của xóm mới khiến bà con băn khoăn, nhiều hộ mong giữ cái tên Khe Cốc vì đã quá quen thuộc.

Ông Khiêm nhớ những buổi họp ở xã rồi những cuộc trao đổi với người dân: "Tôi giải thích với bà con rằng tên xóm theo phương án chung của xã để quản lý. Còn Khe Cốc vẫn được giữ là tên của cụm làng nghề chè, từ cổng làng đến các bảng hiệu, nên cái tên ấy sẽ không mất đi".

Dựa theo chủ trương của xã Vô Tranh lấy tên có chữ "Phú" đứng đầu, cái tên Phú Minh nhận được nhiều sự đồng thuận nhất. Theo ông Khiêm, "Phú" gợi sự trù phú, no đủ; "Minh" là sáng, tốt đẹp. "Bà con nghe giải thích thì đều thấy cái tên cũng có ý nghĩa, gửi gắm mong muốn vùng chè tiếp tục làm ăn thuận lợi, đời sống ngày càng khá hơn", ông Khiêm chia sẻ.

Bờ Đậu sẽ "Phú" và "Hưng" hơn

Rời vùng chè Khe Cốc, theo Quốc lộ 3 xuôi về phía trung tâm thành phố Thái Nguyên cũ tầm 5 cây số là đến ngã ba Bờ Đậu thuộc xóm 9 (cũ) nay thuộc xóm Phú Hưng. Dọc con đường vào xóm là những ngôi nhà cấp 4 khang trang. Phía bên trong, nồi bánh vẫn đỏ lửa bao năm. Từ sáng sớm đến tận khuya, mùi lá dong hòa quyện mùi mỡ hành, gạo nếp, đỗ xanh, len lỏi khắp ngõ xóm.

Nghề làm bánh chưng ở Bờ Đậu trước chỉ phục vụ dịp Tết. Rồi tiếng lành đồn xa, bánh được làm quanh năm. Từ vài bếp nhỏ trong mỗi gia đình, nghề dần trở thành kế sinh nhai của hàng trăm hộ dân.

Cũng như Khe Cốc, cái tên Bờ Đậu theo những chuyến xe đi khắp nơi. Người đi xa ghé mua vài cặp bánh làm quà. Những hộ sản xuất trong làng nghề đưa bánh vào siêu thị, chuyển đến nhiều tỉnh thành và đưa cả sang nước ngoài. Nhắc đến Bờ Đậu là nhiều người nghĩ ngay đến bánh chưng.

Trong khu xưởng của Công ty TNHH Hương Liên, mỗi ngày, hàng nghìn chiếc bánh mang thương hiệu "Bánh chưng Bờ Đậu" được đưa đến khách hàng khắp cả nước. 

Chị Trần Thị Bình An, quản lý Công ty TNHH Hương Liên cho biết, doanh nghiệp đã cập nhật địa chỉ hành chính mới theo quy định, nhưng trên nhãn sản phẩm vẫn là dòng chữ "Cụm làng nghề bánh chưng Bờ Đậu". Giữ thương hiệu bánh chưng Bờ Đậu là giữ địa chỉ đến cho khách hàng, cũng là cách tri ân nhiều thế hệ người dân trong làng nghề đã gây dựng và gìn giữ nghề suốt nhiều năm.

Cùng với thời gian, chị An và các hộ dân nơi đây cũng dần quen với tên gọi mới Phú Hưng. Chị nói: "Mọi người trong xóm vui vẻ đón nhận, có chữ "Phú" ở đầu nghĩa là giàu, lại thêm chữ "Hưng" là thịnh vượng. Với những người buôn bán, nếu được vậy thì quá vẹn toàn. Hy vọng đó sẽ là một khởi đầu mới, thêm nhiều khởi sắc cho quê hương".

Chữ "Phú" nối từ lịch sử 

Trên bàn làm việc của Chủ tịch UBND xã Vô Tranh Hoàng Xuân Thủy là tập tài liệu dày hơn 40 trang, ghi lại ý nghĩa tên gọi mới của các xóm sau sắp xếp. Từng yêu cầu, quy mô và thông điệp gửi gắm trong mỗi tên gọi đều được thể hiện rõ trên từng trang giấy. 

Ông Thủy chia sẻ, sau khi hình thành xã Vô Tranh mới, địa phương tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính trong xã. Vô Tranh giờ còn 30 xóm, giảm 42 đầu mối quản lý. Chuyện xác định ranh giới, quy mô hay số hộ của từng xóm đều có thể tính toán bằng số liệu. Khó hơn cả là tìm một cái tên để người dân thấy mình vẫn thuộc về nơi ấy. Mỗi phương án đều được cân nhắc từ lịch sử hình thành, yếu tố văn hóa, tên đất, tên làng đã có từ lâu và sự đồng thuận của người dân.

Sau nhiều lần bàn bạc, địa phương thống nhất lấy chữ "Phú" làm tiền tố chung cho tất cả các xóm mới. "Đó không phải một lựa chọn ngẫu nhiên", ông Thủy khẳng định. Chữ "Phú" được kế thừa từ địa danh Phú Lương, vùng đất có lịch sử từ thời nhà Lý. Trong dòng chảy lịch sử, phủ Phú Lương từng là một đơn vị hành chính rộng lớn, bao trùm phần lớn vùng đất Thái Nguyên, Bắc Kạn và Cao Bằng ngày nay, gắn với tên tuổi Phò mã lang Dương Tự Minh - vị danh tướng có công bảo vệ vùng biên viễn phía Bắc. Qua nhiều thế kỷ, địa danh ấy vẫn được lưu giữ trong tên gọi huyện Phú Lương (cũ) của tỉnh Thái Nguyên và trở thành một phần ký ức của vùng đất.

Giữ lại chữ "Phú", theo ông Thủy, cũng là giữ một mạch nối từ lịch sử đến hôm nay. Phần tên phía sau được lựa chọn trên cơ sở kế thừa những địa danh quen thuộc hoặc gửi gắm mong ước về cuộc sống đủ đầy, đoàn kết và phát triển. Mỗi cái tên mới vì thế không chỉ để phân định địa giới, mà còn giúp người dân nhận ra những giá trị cũ vẫn đang được tiếp nối trong một đơn vị hành chính mới.

"Địa giới có thể thay đổi, nhưng ký ức về một vùng đất thì không. Chúng tôi mong người dân khi nhìn vào tên xóm mới vẫn thấy ở đó có câu chuyện của quê hương mình", ông Thủy nói.

"Việc sắp xếp và đặt tên xóm không làm mất đi truyền thống, bản sắc hay tình làng nghĩa xóm. Ngược lại, trong quá trình xây dựng đề án, các yếu tố về lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán, tên gọi truyền thống và sự gắn kết tự nhiên của cộng đồng dân cư luôn được tôn trọng, để những giá trị đã bền chặt qua nhiều thế hệ tiếp tục được gìn giữ", ông Hoàng Xuân Thủy - Chủ tịch UBND xã Vô Tranh chia sẻ.