Khu neo đậu tự phát ẩn chứa hiểm nguy
Theo ngư dân Nguyễn Phong, chủ tàu cá BĐ 93642 TS (700 CV) ở thôn Trung Lương (xã Cát Tiến, Gia Lai) vừa bị cháy tại khu neo đậu tự phát trên đầm Thị Nại, khu vực giáp ranh giữa phường Quy Nhơn Đông và xã Tuy Phước Đông, trước đây, sau những chuyến đánh bắt, anh thường đưa tàu về neo đậu tại đầm Đề Gi (xã Đề Gi, Gia Lai). Nhưng vùng nước ở đây nước chảy xiết, sợ neo đậu tàu bị bừa neo gây va chạm với các tàu khác, hoặc bị nước cuốn ra cửa biển.
Do đó, 4-5 năm trở lại đây, sau mỗi chuyến biển, anh Phong chạy tàu về Cảng cá Quy Nhơn neo đậu. Nhưng vùng nước của Cảng cá Quy Nhơn hẹp quá mà lượng tàu vào neo đậu rất đông, nên anh Phong mới theo nhau cho tàu neo đậu tại khu vực Khe Đá, bến neo đậu tự phát trên đầm Thị Nại, nơi vừa xảy ra vụ hỏa hoạn thiêu rụi 16 tàu cá của ngư dân xã Cát Tiến.
“Bến neo đậu Khe Đá khá an toàn, cho tàu về neo đậu ở đây không lo sóng gió làm bừa neo gây va chạm, phí trông coi tàu cũng rẻ hơn ở Cảng cá Quy Nhơn. Ở Cảng cá Quy Nhơn phí trông coi tàu chi phí mỗi năm đến hơn 10 triệu đồng, còn ở chỗ Khe Đá rẻ hơn một nửa. Nghề đánh bắt thủy sản bây giờ khó khăn quá, giảm chi phí được khoản nào đỡ khoản đó”, anh Phong chia sẻ.
Bến neo đậu tự phát tại Khe Đá trên đầm Thị Nại được các chủ đìa nuôi tôm gần đó nhận trông giữ tàu với giá rẻ nên thu hút các chủ tàu đưa về đây neo đậu. Ảnh: V.Đ.T.
Cũng theo anh Phong, lúc hỏa hoạn xảy ra, tại vùng biển Khe Đá có đến 40-50 tàu cá đang neo đậu. Thời điểm xảy ra cháy, thủy triều đang rút sâu khiến tàu bị mắc cạn, không thể khởi động hoặc di chuyển ra khỏi khu vực nguy hiểm, làm cho đám cháy lan nhanh, thiệt hại nhiều. Cũng may, những người trông coi tàu nhanh chóng gọi điện thông báo cho những tàu nằm xa đám đến di chuyển tàu ra xa, nếu không thiệt hại chắc chắn không dừng ở con số 16 chiếc tàu.
“Anh em tụi tui neo đậu ở Khe Đá đã 4-5 năm nay nhưng không xảy ra vấn đề gì. Nay theo quy định, tàu đánh bắt xa bờ phải duy trì hoạt động của máy giám sát hành trình liên tục 24/7, trong khi tàu neo đậu máy tàu không nổ, nên ngư dân phải dùng bình ắc quy sạc đầy điện để liên tục chạy máy giám sát hành trình. Bình ắc quy sạc no, nhiều khi bể gây chập điện. Trong khi tàu cá làm bằng vỏ gỗ rất nhiều vật dụng dễ bắt lửa”, ngư dân Nguyễn Phong cho hay.
Tàu cá neo đậu ở bến neo đậu tự phát tại Khe Đá trên đầm Thị Nại tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu xảy ra hỏa hoạn. Ảnh: V.Đ.T.
Tàu cá BĐ 93925 TS (780 CV) của ngư dân Lê Văn Sang ở thôn Trung Lương cũng bị cháy rụi trong vụ hỏa hoạn tại bến neo đậu Khe Đá, xác nhận: “Trước khi cho tàu ra neo đậu ở Khe Đá, tui cũng đã có mấy chuyến cho tàu vào neo đậu ở Cảng cá Quy Nhơn. Nhưng vùng nước trước Cảng cá Quy Nhơn nhỏ mà lượng tàu neo đậu nhiều quá, tàu rất khó xoay trở nên anh mới cho tàu ra neo đậu tại Khe Đá. Tại nơi neo đậu Khe Đá có 3 người đang nuôi thủy sản, họ nhận trông coi tàu cho anh em kiếm thêm thu nhập nên lấy giá rẻ, thấy thuận lợi nên mấy năm nay tui cho tàu neo đậu ở đó”.
Sau vụ cháy tàu cá tại khe đá, đại diện lãnh đạo Công an tỉnh Gia Lai đề xuất ngư dân đưa tàu về cảng neo đậu tập trụng để thuận tiện quản lý và đảm bảo phương tiện chữa cháy, trang bị tàu chữa cháy chuyên dụng…
Ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai chỉ đạo các đơn vị chức năng phải kiện toàn công tác quản lý tàu cá ra vào neo đậu, chấn chỉnh và chấm dứt tình trạng neo đậu tàu thuyền không đúng nơi quy định. Ông Tuấn cho rằng việc neo đậu phân tán, thiếu kiểm soát dẫn tới nguy cơ thiệt hại lớn nếu có hỏa hoạn xảy ra.
Cảng cá Quy Nhơn (phường Quy Nhơn, Gia Lai) - nơi có số lượng tàu thuyền neo đậu quá đông, thường xuyên trong tình trạng chật chội nên ngư dân xã Cát Tiến lựa chọn đưa tàu đến nơi khác neo đậu. Ảnh: V.Đ.T.
Cần nâng cấp, mở rộng khu neo đậu
Theo Chi cục Thủy sản Gia Lai, hiện vùng biển tỉnh này có 3 khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá, gồm: Khu neo đậu đầm Thị Nại có diện tích 5.060 ha nằm trên địa bàn phường Quy Nhơn Đông và xã Tuy Phước Đông. Đầm Thị Nại có độ sâu tự nhiên 6 m, sức chứa khoảng 2.400 tàu cá, có thể tiếp nhận những tàu cá có chiều dài đến 40 m, cửa ra vào khu neo đậu thuận lợi, không bị bồi lấp.
Theo quy hoạch đã được phê duyệt, đầm Thị Nại có 3 khu neo đậu chính, gồm: Vùng nước từ cầu Hàm Tử đến đường Phan Chu Trinh (diện tích 8 ha) là vùng nước neo đậu chính, nhưng do luồng ra vào Cảng cá Quy Nhơn chung với luồng ra vào khu neo đậu, nên những lúc cao điểm tàu cá di chuyển rất khó khăn; vùng nước khu dịch vụ hậu cần Bắc Hà Thanh có diện tích 13 ha và vùng nước khu tái định cư Nhơn Phước (phường Quy Nhơn Đông).
Khu neo đậu đầm Đề Gi có diện tích 1.580 ha nằm trên địa bàn xã Đề Gi và xã An Lương. Phần lớn diện tích mặt nước của khu neo đậu đầm Đề Gi đã bị bùn, cát bồi lấp cục bộ. Thêm vào đó, luồng lạch ra vào khu neo đậu còn nhỏ hẹp và thường xuyên bị bồi lấp. Trong khi tàu thuyền đánh bắt ngày càng có dung tích, công suất lớn, nên không đảm bảo cho tàu cá vào sâu trong đầm, mà chỉ neo đậu tại vùng nước gần trước khu vực Cảng cá Đề Gi, với khả năng neo đậu số lượng tối đa khoảng 400 chiếc.
Cảng cá Tam Quan (phường Hoài Nhơn Bắc, Gia Lai) hiện đã quá tải. Ảnh: V.Đ.T.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, cửa đầm Đề Gi rộng khoảng 280 m, dài khoảng 1,2 km. Phía bắc cửa đầm có dãy núi Lâm Sơn án ngữ như một tấm bình phong chắn gió từ hướng bắc tạo thành nơi neo trú lý tưởng cho tàu thuyền. Cửa đầm thi thoảng bị bồi lấp theo mùa, đặc biệt là đến mùa gió đông bắc cửa luồng bị cát bay qua sườn núi, theo dòng hải lưu chảy xuống bồi lấp; mùa gió tây nam cát bay qua đê chắn sóng, theo dòng hải lưu từ phía nam lên bồi lấp, ngoài ra còn có một lượng phù sa từ trong đầm theo dòng nước lũ chảy ra gây bồi lấp luồng.
Về khu neo đậu Cảng cá Tam Quan (phường Hoài Nhơn Bắc), theo ông Đặng Văn Dẫn, Quyền Giám đốc Cảng cá Tam Quan, theo quy hoạch, khu neo đậu này chỉ có khả năng cho khoảng 1.200 tàu cá neo đầu, nhưng lúc cao điểm tàu ở các địa phương khác trong và ngoài tỉnh về neo đậu lên đến 2.500 chiếc. Trong khi diện tích khu neo đậu Cảng cá Tam Quan khoảng hơn 75 ha nhưng hiện chỉ mới sử dụng 35 ha, hơn một nửa diện tích còn lại bị bồi lấp nên tàu không ra vào neo đậu được.
Thực trạng này gây quá tải cho khu neo đậu, không đảm bảo an toàn cho phương tiện, dễ gây cháy nổ và ô nhiễm môi trường. Hơn nữa, luồng lạch cửa Tam Quan dẫn vào khu neo đậu còn nhỏ hẹp và thường xuyên bị bồi lấp, khiến tàu cá ra vào cửa biển Tam Quan rất khó khăn và không đảm bảo an toàn.
Cảng cá Đề Gi tại vùng đầm Gề Gi (xã Đề Gi) là một trong những nơi neo đậu tàu thuyền quy mô lớn nhất tỉnh Gia Lai. Ảnh: V.Đ.T.
Từ thực trạng trên, UBND tỉnh Gia Lai đã có văn bản kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, tham mưu cấp thẩm quyền điều chỉnh quy hoạch hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nghề cá của địa phương.
Theo đó, UBND tỉnh Gia Lai kiến nghị mở rộng Cảng cá Tam Quan ra phía biển với diện tích 95 ha bao gồm diện tích mặt nước cảng, khu neo đậu tránh trú bão, khu dịch vụ hậu cần nghề cá và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Quy mô khu neo đậu dự kiến đáp ứng khoảng 2.400 tàu. Đối với khu neo đậu tránh trú bão Tam Quan, tỉnh Gia Lai kiến nghị nâng quy mô từ 1.200 tàu lên 3.600 tàu, đồng thời tăng chiều dài tàu lớn nhất có thể neo đậu từ 35 m lên 40 m.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, sau khi rà soát hạ tầng Cảng cá Tam Quan theo chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở này đã tổng hợp nhu cầu đầu tư gồm: 16,65 tỷ đồng mua sắm, sửa chữa trang thiết bị; 75 tỷ đồng đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp, mở rộng và xây dựng mới các hạng mục công trình cảng cá và dịch vụ hậu cần nghề cá. Tổng kinh phí đề xuất cho giai đoạn 2026-2028 là 91,65 tỷ đồng, trong đó riêng năm 2026 dự kiến 31,25 tỷ đồng.
