Đi tìm tiếng nói đồng thuận cho dự án

Có những ngày, điện thoại của cán bộ Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường Tương Mai (TP. Hà Nội) gần như không ngừng đổ chuông. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khối lượng công việc dồn nhiều hơn về cấp cơ sở. Hết cuộc họp trực tuyến với thành phố lại đến buổi làm việc với các sở, ngành; rời phòng họp là xuống hiện trường, gặp gỡ từng hộ dân để trao đổi về phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Guồng công việc ấy trở thành nhịp quen của những người làm công tác giải phóng mặt bằng khi vừa phải bảo đảm tiến độ các dự án, vừa xử lý nhiều vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Điều đáng mừng là đến nay, nhiều dự án đã cán đích đúng kế hoạch.

Theo ông Nguyễn Ngọc Chuyển, Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường Tương Mai, trên địa bàn hiện có bốn dự án trọng điểm gồm đường Lĩnh Nam, đường Tam Trinh, Quốc lộ 1A và dự án tái thiết khu tập thể Trương Định. Trong đó, đường Lĩnh Nam và đường Tam Trinh đã hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng theo tiến độ; dự án Quốc lộ 1A và tái thiết khu tập thể Trương Định đang trong giai đoạn chuẩn bị triển khai.

Mỗi dự án là một bài toán khác nhau

Nếu nhìn từ bên ngoài, giải phóng mặt bằng là quá trình đo đạc, kiểm đếm và chi trả bồi thường. Nhưng trên thực tế, mỗi dự án lại mang theo những câu chuyện rất khác.

Có dự án phải xử lý hàng chục trường hợp có nguồn gốc đất phức tạp. Có dự án lại vướng ở chính sách tái định cư. Cũng có nơi, điều khiến người dân băn khoăn nhất lại là sự chênh lệch giá đất giữa những khu vực có vị trí tương đồng.

Ông Chuyển cho biết, đây cũng là vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai một số dự án trên địa bàn. Đơn cử như tại dự án đường Tam Trinh, giá bồi thường vị trí mặt đường khoảng 113 triệu đồng/m², trong khi nhiều vị trí trên đường Lĩnh Nam chỉ ở mức khoảng 60-70 triệu đồng/m² dù điều kiện kinh doanh và mức độ sầm uất không có nhiều khác biệt. Sự chênh lệch này khiến không ít hộ dân băn khoăn khi so sánh giữa các dự án.

Một trường hợp khác là dự án Quốc lộ 1A. Trên cùng một tuyến đường nhưng đoạn trước đây thuộc địa giới quận Hai Bà Trưng và đoạn thuộc quận Hoàng Mai cũ đang áp dụng hai khung giá khác nhau, tạo thêm áp lực trong quá trình tuyên truyền, vận động người dân.

Cụ thể, đoạn từ Trường Chinh đến Cầu Trắng áp dụng mức khoảng 182 triệu đồng/m², trong khi đoạn từ Cống Trắng đến Kim Đồng áp dụng mức khoảng 127 triệu đồng/m². Sự chênh lệch này khiến nhiều hộ dân băn khoăn, khó đạt được sự đồng thuận trong quá trình giải phóng mặt bằng. Bên cạnh đó, dự án còn đi qua bốn khu tập thể, chung cư cũ, làm phát sinh thêm nhiều vấn đề liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Theo ông Chuyển, những bất cập này không xuất phát từ địa phương mà liên quan đến hệ thống khung giá và các quy định được ban hành qua nhiều thời kỳ. Vì vậy, cán bộ cơ sở vừa phải thực hiện đúng quy định hiện hành, vừa tiếp tục tổng hợp những vướng mắc từ thực tiễn để kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, điều chỉnh khi cần thiết.

Gỡ từng điểm nghẽn từ thực tiễn

Trong số bốn dự án trọng điểm, dự án tái thiết khu tập thể Trương Định được xem là bài toán phức tạp nhất.

Khác với những dự án mở đường thông thường, đây không chỉ là câu chuyện thu hồi đất mà còn là quá trình sắp xếp lại nơi ở của hàng trăm hộ dân đã gắn bó với khu tập thể nhiều chục năm. Vì vậy, mỗi phương án đưa ra đều cần tính toán kỹ để hài hòa giữa quy định của pháp luật và quyền lợi chính đáng của người dân.

Theo ông Chuyển, điều người dân quan tâm không chỉ là hệ số bồi thường mà còn là diện tích căn hộ sau tái định cư, phần diện tích phải mua thêm sẽ được tính theo mức giá nào, hay chính sách ưu đãi đối với những hộ có diện tích nhà ở nhỏ. Đây đều là những nội dung cần được làm rõ để tạo sự đồng thuận khi triển khai dự án.

Ông cho rằng chính sách bồi thường, hỗ trợ hiện nay đã có nhiều điểm cởi mở hơn trước, song khung giá đất ở một số nơi vẫn chưa phản ánh đầy đủ thực tế thị trường. Điều này khiến cán bộ cơ sở gặp nhiều khó khăn khi giải thích để người dân hiểu và đồng thuận.

Bên cạnh đó, việc bố trí quỹ nhà tái định cư ở một số dự án cũng cần được tính toán hợp lý hơn. Thực tế có trường hợp hộ dân đang sinh sống trong ngôi nhà có diện tích lớn nhưng quỹ nhà bố trí lại chủ yếu là các căn hộ diện tích 50-60 m², dẫn đến tâm lý băn khoăn khi so sánh với nơi ở cũ. Theo ông Chuyển, nếu các phương án tái định cư được chuẩn bị đồng bộ ngay từ đầu, công tác vận động sẽ thuận lợi hơn và tiến độ dự án cũng được rút ngắn đáng kể.

Một khó khăn khác đến từ sự phối hợp trong quá trình triển khai dự án. Có những thời điểm người dân đã đồng thuận bàn giao mặt bằng nhưng việc phá dỡ chưa được thực hiện ngay, làm giảm hiệu quả của công tác tuyên truyền, vận động đối với các hộ còn lại. Nếu các khâu được phối hợp nhịp nhàng hơn, hiệu ứng lan tỏa sẽ rõ nét và quá trình giải phóng mặt bằng sẽ thuận lợi hơn.

Không chỉ đối mặt với những bài toán về chính sách, cán bộ cơ sở còn chịu áp lực lớn về tiến độ. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khối lượng công việc tăng lên đáng kể trong khi nhân lực của Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường còn hạn chế. Có thời điểm, đơn vị chỉ có bốn cán bộ trực tiếp phụ trách công tác giải phóng mặt bằng cho dự án đường Tam Trinh. Sau đó, phường phải bổ sung thêm nhân lực để đáp ứng yêu cầu công việc.

Theo ông Chuyển, địa phương có thể chủ động giải quyết những nội dung thuộc thẩm quyền. Tuy nhiên, với các vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách hoặc cần ý kiến của các sở, ngành, phường vẫn phải tổng hợp, báo cáo và chờ hướng dẫn. Điều này đôi khi ảnh hưởng đến tiến độ xử lý một số tình huống phát sinh trong quá trình triển khai dự án.

Từ thực tiễn triển khai các dự án, ông kiến nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện khung giá bồi thường theo hướng bảo đảm tính tương đồng giữa các khu vực có điều kiện tương tự; đồng thời sớm ban hành các quy định cụ thể đối với công tác cải tạo, tái thiết chung cư cũ và cơ chế bố trí tái định cư để địa phương có cơ sở thực hiện thống nhất.

Khi những điểm nghẽn về cơ chế từng bước được tháo gỡ, công tác giải phóng mặt bằng sẽ không chỉ bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm mà còn tạo thêm niềm tin của người dân đối với chính sách.