Xã Trà Giang (tỉnh Quảng Ngãi) hiện có hơn 3.700ha rừng trồng keo. Trong nhiều năm qua, cây keo được xem là “cứu cánh” giúp hàng trăm hộ thoát nghèo, cải thiện đời sống. Tuy nhiên, phương thức trồng và chăm sóc keo truyền thống, chu kỳ ngắn, giống thoái hóa, cùng với kỹ thuật canh tác lạc hậu đã khiến hiệu quả kinh tế giảm sút, đất đai bị bạc màu, rừng dễ nhiễm bệnh và kém bền vững.
Diện tích trồng keo lai mô của ông Nguyễn Xuân Ba (xã Trà Giang, tỉnh Quảng Ngãi) sau 3 năm trồng phát triển tốt. Ảnh: L.Khánh.
Trước thực tế đó, năm 2023, Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện Tư Nghĩa (nay chuyển sang Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Trà Giang phụ trách) triển khai mô hình “Trồng rừng gỗ lớn keo lai mô sạch bệnh”. Mô hình thực hiện tại thôn 2 và thôn 6, với sự tham gia của 5 hộ dân, tổng diện tích 5ha. Giống được chọn là keo lai mô BV16 và BV32, đây những giống sạch bệnh, sinh trưởng nhanh, chất lượng gỗ cao và phù hợp với điều kiện địa phương.
Đến nay, cây keo trong mô hình đã được 3 năm tuổi, phát triển tốt, cho thấy sự thích nghi cao với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở xã Trà Giang. Ông Nguyễn Xuân Ba (trú thôn 2, xã Trà Giang) – trưởng nhóm hộ tham gia mô hình cho biết, trước khi bắt tay vào thực hiện, người dân được hỗ trợ 50% chi phí giống, phân bón và được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn cặn kẽ từ khâu làm đất, trồng, chăm sóc, đến tỉa cành, tỉa thưa.
Theo ông Ba, so với giống keo giâm hom mà hầu hết người dân địa phương thường sử dụng thì giống keo lai mô có rất nhiều ưu điểm vượt trội. Cây keo lai mô sinh trưởng nhanh, thân thẳng, tán gọn, đường kính lớn. “Cùng tuổi 3 năm nhưng keo lai mô có kích thước gấp rưỡi so với keo giâm hom. Đặc biệt, trong khi keo giâm hom thường bị nấm bệnh từ năm thứ 2, thứ 3 khiến cây chết hàng loạt thì keo lai mô đến nay hầu như không xuất hiện sâu bệnh”, ông Ba nói.
Cùng độ tuổi nhưng giống keo lai mô có kích thước lớn gấp rưỡi so với keo giâm hom truyền thống ở địa phương. Ảnh: L.K.
Ông cũng cho biết thêm, giống keo lai mô có hệ rễ cọc phát triển sâu không chỉ giúp cây bám chắc hơn, chịu gió tốt, hạn chế gãy đổ trong mùa mưa bão và còn giữ đất tốt, giảm xói mòn, cải thiện đất trồng sau mỗi chu kỳ. “Keo giâm hom có rễ chùm, ăn dinh dưỡng trên bề mặt nên dễ bật gốc khi gặp gió mạnh. Ngoài ra, gỗ keo lai mô chắc, nặng, chất lượng cao, phù hợp cho chế biến đồ gỗ hoặc xẻ gỗ xuất khẩu, chứ không chỉ băm giăm như trước”, ông Ba phân tích.
Về hiệu quả kinh tế, ông Ba cho rằng, nếu trồng keo giâm hom, người dân thường thu hoạch sau 5 năm, năng suất chỉ đạt khoảng 100 tấn/ha và chủ yếu bán cho nhà máy băm giăm với giá thấp. Trong khi đó, mô hình rừng gỗ lớn keo lai mô sau 10 năm có thể cho năng suất đến 300 tấn/ha, giá bán gỗ xẻ cao hơn, lợi nhuận cao hơn nhiều lần. “Keo giâm hom nếu để lâu thường rỗng ruột, gỗ nhẹ, còn keo lai mô sau 10 năm vẫn rất chắc gỗ, năng suất lại vượt trội. Đó là lý do tôi tin rằng mô hình này là hướng đi bền vững cho bà con miền núi”, ông Ba chia sẻ.
Theo đánh giá của Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Trà Giang, sau 3 năm trồng, tỷ lệ cây sống đạt 85–90%, cây sinh trưởng đồng đều, ít sâu bệnh. Mô hình không chỉ mang lại hiệu quả về mặt kỹ thuật mà còn góp phần thay đổi nhận thức của người dân, khuyến khích chuyển từ trồng keo ngắn ngày sang phát triển rừng gỗ lớn, gắn với mục tiêu kinh tế lẫn bảo vệ môi trường. Năng suất rừng dự kiến đạt khoảng 250 m3/ha sau 10 năm, cao hơn hẳn so với keo giâm hom người dân địa phương vẫn thường sử dụng.
Ông Nguyễn Quốc Dũng, Giám đốc Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Trà Giang cho biết, bên cạnh những hiệu quả thấy được thì mô hình trồng keo lai mô cũng gặp một số khó khăn nhất định. Một số hộ dân còn thiếu kinh nghiệm trong việc chăm sóc cây gỗ lớn, chưa quen với kỹ thuật bón phân, tỉa thưa hay tỉa cành đúng giai đoạn. Ngoài ra, điều kiện thời tiết cực đoan như mưa lớn, gió bão cũng ảnh hưởng đến cây non. Dù vậy, hầu hết hộ dân đều bày tỏ mong muốn tiếp tục được tham gia, vì nhận thấy tiềm năng kinh tế lâu dài của mô hình này.
“Trong thời gian tới, Trung tâm sẽ kiến nghị UBND xã tiếp tục hỗ trợ kinh phí để tổ chức tổng kết mô hình vào cuối năm 2025. Những hiệu quả mang lại sẽ là cơ sở để nhân rộng ra nhiều địa phương khác trên địa bàn. Khi bà con đã thấy được hiệu quả, việc phát triển rừng gỗ lớn sẽ trở thành hướng đi bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và bảo vệ môi trường sinh thái”, ông Dũng nói.
