Tưới ngập - khô xen kẽ: Bước đệm xây dựng tín chỉ carbon cho cây lúa

Thí điểm đo phát thải khí metan

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, ngành nông nghiệp cả nước nói chung, tỉnh Hà Tĩnh nói riêng đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi theo hướng xanh, bền vững và giảm phát thải. Bước đi này nhằm cụ thể hóa Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050" đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt tại Quyết định số 4024/QĐ-BNNMT ngày 29/9/2025.

Sau khi áp dụng khá thành công kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ trong vụ xuân năm 2025 tại xã Thiên Cầm, mô hình được nhân rộng trên toàn tỉnh Hà Tĩnh từ vụ xuân năm 2026. Hiện nay 80% diện tích lúa đã trổ bông, do đó việc triển khai đo đạc khí metan (CH₄) trên đồng ruộng không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn mở ra cơ hội xây dựng hồ sơ tín chỉ carbon cho cây lúa.

Cánh đồng tập trung gần 20ha ở thôn Minh Vượng, xã Can Lộc là một trong những điểm được bố trí thu mẫu đo phát thải khí metan trong vụ xuân 2026. Đây cũng là khu vực ứng dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ do Sở NN-MT phối hợp với Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung Bộ và Công ty Green Carbon Inc (Nhật Bản) triển khai.

Để đảm bảo kết quả đo đạc có độ tin cậy cao, quy trình lấy mẫu khí CH₄ được thực hiện nghiêm ngặt. Trước tiên, các buồng lấy khí được cố định chắc chắn tại những vị trí đại diện trong ô thí nghiệm. Các điểm này phải phản ánh đúng điều kiện canh tác như mật độ lúa, mực nước và chế độ tưới tiêu.

Khi tiến hành đo, phần thân buồng được đặt lên đế, tạo ra một không gian kín phía trên mặt ruộng và cây lúa. Trong không gian này, khí phát thải từ đất và cây sẽ tích tụ theo thời gian. Sau đó, kỹ thuật viên sử dụng bơm tiêm kín khí để hút mẫu khí khoảng 50ml, đưa vào lọ thủy tinh để bảo quản.

Mỗi mẫu khí đều được ghi chép đầy đủ thông tin như thời gian lấy mẫu, ký hiệu mẫu, nhiệt độ môi trường, mực nước trong ruộng và các chỉ tiêu sinh trưởng của cây lúa. Việc đảm bảo đồng nhất thể tích mẫu và điều kiện lấy mẫu giữa các lần đo giúp tăng tính chính xác khi so sánh dữ liệu.

Song song với các ruộng áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ, các cán bộ kỹ thuật cũng tiến hành đo khí CH₄ tại những ruộng canh tác theo phương pháp truyền thống, luôn duy trì ngập nước. Đây là cơ sở đối chứng quan trọng để đánh giá hiệu quả giảm phát thải của mô hình mới.

Sau khi thu thập, các mẫu khí được chuyển về phòng thí nghiệm để phân tích. Dựa trên sự biến động nồng độ CH₄ trong buồng theo thời gian, các nhà chuyên môn sẽ tính toán lượng phát thải khí metan của từng ruộng lúa. Từ đó có thể quy đổi sang lượng khí CO₂ tương đương - một chỉ số quan trọng trong đánh giá phát thải khí nhà kính.

Lúa khỏe hơn, phát thải thấp

Không chỉ đo đạc, mô hình tưới ngập - khô xen kẽ còn cho thấy nhiều lợi ích thiết thực trong sản xuất lúa. Theo kết quả theo dõi ban đầu, lượng nước tưới tại các ruộng áp dụng phương pháp này giảm khoảng 30 - 40% so với canh tác truyền thống. Đồng thời lượng phân đạm cũng giảm tới 30%, góp phần tiết kiệm chi phí đáng kể cho nông dân.

Tốc độ sinh trưởng của cây lúa trong mô hình cũng có nhiều điểm tích cực. Bộ rễ phát triển khỏe, ăn sâu vào đất, giúp cây đứng vững, hạn chế đổ ngã, tỷ lệ đẻ nhánh hữu hiệu cao hơn, trong khi sâu bệnh giảm đáng kể. Những yếu tố này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng lúa gạo.

Việc điều tiết nước theo hướng để ruộng khô tự nhiên trong một khoảng thời gian nhất định đã làm giảm môi trường yếm khí - điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn sinh khí metan phát triển. Nhờ đó, lượng CH₄ phát thải từ ruộng lúa được kiểm soát hiệu quả.

Theo ông Phan Văn Huân, Trưởng phòng Trồng trọt - Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh, vụ xuân năm 2026, toàn tỉnh có hơn 4.000ha lúa tại 15 xã, phường áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ. Khu vực thực nghiệm các mô hình bố trí 3 điểm thu mẫu (xã Thiên Cầm, xã Can Lộc và xã Đức Thịnh) để đo phát thải khí metan tại 2 ruộng đại diện cho 2 khu vực có sự khác nhau về chế độ tưới.

“Việc giảm phát thải khí CH₄ không chỉ mang lại lợi ích môi trường. Nếu được công nhận và chuẩn hóa trong tương lai, mô hình này có thể giúp nông dân tăng thêm thu nhập từ việc bán tín chỉ carbon - một loại “tài sản xanh” có giá trên thị trường quốc tế, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của nông sản Việt Nam trên thị trường toàn cầu”, ông Huân nhấn mạnh.