Tận dụng rác bếp ủ men vi sinh để cải tạo đầm rươi

9 năm miệt mài ủ rác bếp với men vi sinh

Mùa này, tất cả các đầm rươi đều đang phơi đáy, trơ một màu đất bùn nâu xám. Tôi chỉ thấy màu nâu xám nào cũng giống nhau nhưng Phạm Thị Phương, chủ đầm rươi ở thôn 3 xã Vĩnh Thuận, TP Hải Phòng lại thấy khác. Chị phân tích: Đầm rươi này có bổ sung thêm men vi sinh nên màu nâu xám nhưng lại có ánh vàng, tơi xốp hơn. Đất được “thở”, con rươi dưới đất cũng được thở.

Ít ai ngờ, chỉ hơn 10 năm trước, nơi đây là những cánh đồng lúa. Thế rồi một số hộ tiên phong cải tạo ruộng thành đầm rươi khi giá loài động vật không xương sống này lên đến 500 - 600.000đ/kg. Năm 2021, nhà chị Phương mua lại 6 sào (sào 360m2) đầm rươi ven sông Luộc của một gia đình luống tuổi, sức yếu, không kham nổi nữa.

Tiếng là nuôi rươi nhưng thực tế chỉ là tạo điều kiện tốt nhất về môi trường như bón phân gà ủ hoai mục, bón bột ngô xuống giúp đất màu mỡ, tơi xốp đất để giúp rươi sinh sôi, nảy nở thêm chứ không cung cấp cho chúng loại thức ăn cụ thể nào.

Một số người còn cẩn thận bón thêm xuống đầm rươi cả phân vi sinh để nuôi đất. Nghĩ cũng đều là vi sinh cả nên chị Phương thử nghiệm bón luôn cả phân rác bếp ủ men vi sinh Emuniv của gia đình. Số là trước đây khi còn tham gia Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, năm 2017 chị đã tiên phong trong việc ứng dụng vi sinh khi chương trình xử lý rác bếp làm phân bón cho cây trồng về đến quê mình. Mỗi năm chị ủ được cả tấn rác bếp như vậy để bón cho khu vườn của gia đình, cây cối cứ tốt bời bời. Năm 2021, khi mua lại đầm rươi ven sông Luộc chị đã thử nghiệm bỏ phân ủ men vi sinh xuống để cải tạo đáy.

Quy trình ấy cụ thể như sau: Tháng 1 chị cuốc mặt đầm rồi cho phân ủ men vi sinh, trấu, rơm rạ xuống lấy chân dẫm thật kỹ. Vi sinh không chỉ làm tơi xốp đất mà còn xử lý các tàn dư động thực vật, kể cả những con rươi chết giúp đất không còn bị ngộ độc. Tháng 4 chị cho ngô hạt xay vỡ xuống. Tháng 6 chị bổ sung thêm phân gà ủ hoai mục xuống. Trứng rươi có cả trong đất ruộng lẫn trong con nước thủy triều dẫn vào đầm, khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ phát triển thành con rươi.

Cũng như cây lúa, con rươi cũng có vụ chiêm từ tháng 2 đến tháng 4 âm lịch, vụ mùa từ tháng 9 đến tháng 12 âm lịch. Nhờ môi trường sống được cải thiện, sản lượng rươi từ 6 sào đầm của chị Phương cứ tăng dần theo thời gian. Năm đầu tiên chị thu được 80kg, bán với giá 380.000đ/kg. Năm thứ hai thu được 450kg, bán với giá 320.000đ/kg. Năm thứ ba được 600kg, bán giá 260.000đ/kg. Năm thứ tư được 900kg, giá 220.000đ/kg. Năm thứ năm được 1.200kg, giá 150.000đ/kg.

Giá rươi rẻ vẫn lãi khá

Giá rươi chưa bao giờ rẻ như năm nay, chỉ 150.000đ/kg, tuy nhiên chị Phương vẫn có lãi phân nửa trên tổng thu. Sản lượng rươi ở khu đầm được xử lý chế phẩm vi sinh của chị tuy chỉ ngang với đầm rươi thông thường nhưng chi phí giảm được khoảng 2 - 3 triệu đồng/năm nhờ không phải mua phân vi sinh, đặc biệt là môi trường đất, môi trường nước được cải thiện theo hướng bền vững hơn.

Từ kết quả thực tế đó, hiện đã có 5 - 7 hộ ở xã Vĩnh Thuận học tập theo chị làm rươi vi sinh, tuy nhiên đa số vẫn làm theo cách cũ, thậm chí trên bờ họ còn không thèm làm cỏ mà chọn phun thuốc diệt cỏ để cho nhanh, cho tiện.

Điều khiến chị Phương trăn trở là ở ngay đầu khu đầm rươi là một bãi rác rất lớn của xã đã tồn tại nhiều năm nay.

“Những ai thích môi trường sạch sẽ, thích ăn rau sạch vườn nhà, rươi sạch đầm nhà sẽ thích phương pháp ủ men vi sinh rác bếp thành phân vi sinh rồi bón cho vườn rau hay đầm rươi. Dù rất bận bán hàng tạp hóa, photocopy, dịch vụ thú y nhưng tôi vẫn thích ủ rác bếp khiến cho mẹ chồng nhiều khi phải kêu con bao nhiêu việc mà vẫn ôm đồm chuyện môi trường là sao?”, chị Phương vừa kể vừa cười với tôi.

Thạc sĩ Bùi Thị Hồng Hà, Phòng Nông nghiệp hữu cơ - Trung tâm Nông nghiệp sinh thái và Đào tạo nghề thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam nhận xét: Chị Phương đam mê, kiên trì với việc xử lý tuần hoàn rác bếp ra ruộng rươi nhưng mình chị vận động kiểu truyền tai cho bà con thì không mấy hiệu quả. Bởi thế phải có chính sách của Nhà nước hỗ trợ mới hi vọng mở rộng được mô hình.

Thực tế, công nghệ có khi không bằng mối quan hệ. Có những sản phẩm men vi sinh của một số công ty chào bán với giá rất rẻ nhưng loại đó chỉ để xử lý bồn cầu với khối lượng xử lý thấp, tính chi li ra lại thành đắt. Hay có những công nghệ vi sinh tự chế được tuyên truyền là không mất tiền mua vì tự phối trộn bằng sữa chua, men tiêu hóa các loại nhưng tính chi li ra lại khá tốn kém. Bên cạnh đó, vi sinh tự chế không phù hợp với nông dân sản xuất mang tính hàng hóa do không có tính ổn định.

"Chế phẩm vi sinh Emuniv của chúng tôi có hai dòng sản phẩm, một dùng để xử lý rơm rạ cho ruộng lúa, một dùng để xử lý chất thải chăn nuôi, rác hữu cơ. Khi đi tập huấn về tác dụng của chúng, tôi thường múc hai xô bùn cùng một thửa ruộng, một xô bỏ một thìa vi sinh, một xô không bỏ gì rồi đổ nước vào mà bóp. Một tiếng sau, tôi để cho họ tự tay bóp bùn trong hai xô đó sẽ thấy sự khác biệt. Xô có vi sinh bùn mềm, mịn hơn vì kích cỡ hạt thay đổi, keo đất bị tan ra, không còn tình trạng sét nữa. Có vi sinh, đất kể cả khi khô hạn vẫn không bị chai cứng nữa", Thạc sĩ Bùi Thị Hồng Hà kể.

Ngoài mô hình rươi vi sinh ở Hải Phòng, mấy năm trước, Trung tâm Nông nghiệp sinh thái và Đào tạo nghề còn phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Thái Bình (cũ) áp dụng trên mô hình lúa - rươi của mấy chục hộ. Kết quả, năng suất rươi năm sau đều cao hơn năm trước bởi có sự tích lũy dần về chất trong đất giúp môi trường ngày càng thuận lợi cho rươi phát triển.