Mưa lũ dồn dập, bờ sông ‘ăn’ sâu vào đất canh tác
Nhiều năm qua, đoạn sông Pô Kô chảy qua xã Dục Nông (tỉnh Quảng Ngãi) liên tục xảy ra sạt lở với mức độ ngày càng phức tạp. Đặc biệt sau các đợt mưa lũ lớn, bờ sông bị khoét sâu, đất đá sụt trượt xuống lòng sông, đe dọa trực tiếp đến diện tích sản xuất và sự an toàn của người dân ven bờ.
Bờ sông Pô Kô, đoạn qua xã Dục Nông (tỉnh Quảng Ngãi) ngày càng bị khoét sâu sau những đợt mưa lũ. Ảnh: L.K.
Những trận mưa lớn cuối năm 2025 đã khiến khu vực bờ sông đoạn qua trung tâm xã Dục Nông bị hư hỏng khoảng 1,5 km. Hai bên bờ xuất hiện nhiều điểm nứt dài, từng mảng đất lớn đổ ập xuống dòng nước. Tình trạng này tác động rõ rệt đến đời sống của người dân tại nhiều thôn, làng trên địa bàn xã.
Gia đình ông A Diêm (trú thôn Gia Tun, xã Dục Nông) là một trong những hộ chịu ảnh hưởng nặng nề. Hơn 1 ha đất canh tác của gia đình nằm sát mép sông, nên mỗi mùa mưa đi qua, ranh giới giữa rẫy của gia đình ông và dòng nước lại dịch chuyển gần thêm từ 2-3 m. Theo ông Diêm, chỉ trong khoảng 8 năm trở lại đây, bờ sông đã lấn sâu gần 30 m, ngày càng tiến sát khu dân cư.
6 sào cà phê và hồ tiêu của gia đình cứ dần bị cuốn trôi. Riêng trong mùa mưa năm 2025, điểm sạt lở tiến gần nhà thêm hơn 2 m. “Nếu mưa lũ còn tiếp diễn như hiện nay, nguy cơ mất thêm đất là điều khó tránh khỏi”, ông Diêm lo lắng. Không riêng gia đình ông Diêm, nhiều hộ dân khác tại Gia Tun cũng sống trong tâm trạng bất an.
Chị Y Nạt (trú thôn Gia Tun) cho biết, gia đình chị trồng cà phê xen hồ tiêu trên diện tích đất ven sông nhiều năm nay. Thế nhưng, mỗi năm dòng chảy lại lấy đi một phần đất, đến nay tổng diện tích bị lấn đã vượt quá 10 m. “Nếu không sớm có giải pháp căn cơ, chúng tôi sẽ không còn đất sản xuất. Mong cơ quan chức năng sớm có phương án để bà con yên tâm làm ăn”, chị nói.
Nhiều diện tích đất canh tác của người dân bị sạt lở đe dọa. Ảnh: Đ.H.
Tình trạng này không chỉ diễn ra ở Gia Tun. Tại nhiều khu vực khác của xã Dục Nông, mưa lũ cuối năm 2025 đã làm hư hại các hạng mục gia cố tạm trước đó, đồng thời cuốn trôi hoa màu và cây ăn trái ven sông. Dòng chảy có xu hướng mở rộng lòng sông, trong khi diện tích vườn rẫy của người dân ngày càng thu hẹp. Trước đây, hai bên bờ là những dải đất canh tác kéo dài; nhưng những năm gần đây, chỉ sau một mùa mưa lũ, đất sản xuất có thể bị lấn sâu thêm từ 5-7 m.
Qua kiểm tra thực tế, chính quyền địa phương nhận định quá trình sạt lở diễn ra âm ỉ, kéo dài nhiều năm và trở nên nghiêm trọng hơn sau các đợt mưa lớn liên tiếp. Không chỉ gây thiệt hại đất nông nghiệp, sạt lở còn tiềm ẩn rủi ro đối với nhà ở, công trình hạ tầng và các tuyến giao thông nội thôn.
Công bố tình huống khẩn cấp, kiến nghị đầu tư kè 368 tỷ đồng
Theo thống kê của UBND xã Dục Nông, toàn bộ tuyến bờ sông Pô Kô qua địa bàn dài hơn 1,5 km hiện đang bị xâm lấn nghiêm trọng. Khu vực này có khoảng 86 hộ dân sinh sống, phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn và phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, mỗi mét đất bị cuốn trôi đồng nghĩa với sinh kế của người dân bị thu hẹp.
Trước mức độ ảnh hưởng ngày càng rõ rệt, các ngành chức năng tỉnh Quảng Ngãi đã phối hợp với địa phương tổ chức kiểm tra thực địa, đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp khắc phục. Tỉnh này cũng đã công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai đối với khu vực sạt lở bờ sông Pô Kô đoạn qua xã Dục Nông, đồng thời chỉ đạo triển khai các biện pháp gia cố tạm thời nhằm giảm thiểu rủi ro trong mùa mưa.
Theo lãnh đạo xã Dục Nông, việc xây kè chống sạt lở là giải pháp để bảo vệ đất sản xuất, ổn định đời sống cho người dân. Ảnh: L.K.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy không chỉ riêng xã Dục Nông, nhiều đoạn sông Pô Kô qua các xã miền núi khác của tỉnh cũng đang trong tình trạng sạt lở, hư hỏng nghiêm trọng nhưng chưa được xử lý triệt để. Chính quyền cơ sở tiếp tục phối hợp với cơ quan chuyên môn khảo sát, xác định mức độ thiệt hại để có hướng đầu tư phù hợp.
Ông Trần Cao Bảo Việt, Chủ tịch UBND xã Dục Nông cho biết, để đảm bảo an toàn lâu dài cho khu dân cư và ổn định sinh kế cho người dân, địa phương cần được đầu tư xây dựng hệ thống kè bảo vệ bờ sông với tổng chiều dài khoảng 1,5 km. Tổng kinh phí dự kiến cho toàn tuyến là 368 tỷ đồng. Trong giai đoạn trước mắt, xã kiến nghị tỉnh Quảng Ngãi bố trí 80 tỷ đồng để triển khai xây dựng 500 m kè tại những vị trí xung yếu nhất. Phần còn lại khoảng 1.000 m sẽ tiếp tục thực hiện khi cân đối được nguồn lực.
Theo lãnh đạo xã, việc đầu tư kè chống sạt lở không chỉ là giải pháp kỹ thuật đơn thuần mà còn là điều kiện để bảo vệ đất sản xuất, giữ ổn định đời sống cho 86 hộ dân ven sông. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến mưa lũ ngày càng cực đoan, nếu không có công trình bảo vệ bền vững, nguy cơ sạt lở tái diễn và lan rộng là rất lớn.
Khi mùa mưa mới đang đến gần, nỗi lo vẫn hiện hữu trên từng thửa rẫy ven sông Pô Kô. Với người dân Dục Nông, mỗi ngày trôi qua mà chưa có kè kiên cố được dựng lên, là thêm một ngày họ sống trong tâm trạng thấp thỏm, lo sợ dòng sông tiếp tục “ăn” vào đất, vào nhà và vào cả tương lai sinh kế của mình.
