Từ nạn nhân đến người bảo vệ
Vai trò của phụ nữ trong cuộc chiến phòng chống tác hại thuốc lá không phải là một khái niệm tự phát, mà xuất phát từ thực tế đau lòng họ và con cái là những nạn nhân trực tiếp và chịu tổn thương nặng nề nhất từ khói thuốc lá thụ động.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính, mỗi năm khói thuốc lá thụ động cướp đi sinh mạng của 1,2 triệu người trên toàn cầu, trong đó 64% là phụ nữ và 15% là trẻ em.
Tại Việt Nam, con số này cũng không kém phần lo ngại với gần 6.000 người tử vong mỗi năm do hút thuốc thụ động. Đa phần phụ nữ và trẻ em phải hít thở bầu không khí ô nhiễm ngay trong chính ngôi nhà của mình.
Thực trạng này đã đặt phụ nữ vào một vị thế đặc biệt, không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ mà còn là người duy nhất có đủ bản năng, sự nhạy cảm và trách nhiệm để đứng lên bảo vệ những người thân yêu.
Việc phát huy vai trò của phụ nữ trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá là hướng đi vừa đúng đắn, vừa hiệu quả. Ảnh: Ngọc Mai.
Sự lựa chọn của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam khi đặt phụ nữ vào vị trí trung tâm của cuộc chiến này không chỉ là sự đồng cảm, mà còn là một quyết định chiến lược, khai thác tối đa sức mạnh nội tại của họ. Chính sự thấu hiểu nỗi đau của người vợ, người mẹ đã thôi thúc họ trở thành những ‘lá chắn’ đầu tiên và vững chắc nhất.
Một trong những yếu tố làm nên thành công của phong trào do Hội Liên hiệp Phụ nữ phát động là cách tiếp cận mang tính chiến lược, hay còn gọi là chiến lược ‘mưa dầm thấm lâu’.
Thay vì chỉ dừng lại ở các quy định pháp luật khô khan hay những buổi hội thảo, tuyên truyền truyền thống, Hội đã khéo léo lồng ghép nội dung phòng chống tác hại thuốc lá vào các hoạt động đời sống quen thuộc, tạo ra sự kết nối tự nhiên và bền vững.
Việc tích hợp chủ đề này vào các phong trào trọng tâm như “Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch” (không đói nghèo, không vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội, không có bạo lực gia đình, không sinh con thứ ba trở lên, không có trẻ suy dinh dưỡng và bỏ học; sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ) hay “Gia đình 5 có 3 sạch” đã giúp thông điệp về tác hại thuốc lá tiếp cận từng ngóc ngách của đời sống, từ thành thị sôi động đến nông thôn yên bình.
Thông qua các buổi sinh hoạt chi hội, các câu lạc bộ “Gia đình có sức khỏe không khói thuốc” ra đời, không phải là một phong trào hô hào mà là sự cụ thể hóa của vai trò này. Tại đây, những người phụ nữ có cùng mối quan tâm được chia sẻ kinh nghiệm, động viên lẫn nhau và cùng tìm kiếm giải pháp.
Hội LHPN tỉnh Phú Thọ rất chủ động trong việc xây dựng nội dung tuyên truyền sát với thực tiễn. Ảnh: HLHPN.
Sự sáng tạo còn được thể hiện qua việc ứng dụng công nghệ với các trang thông tin chính thức, mạng xã hội như Facebook, Zalo trở thành kênh truyền thông hiệu quả, tăng tần suất tiếp cận và tạo ra một không gian mở để các hội viên trao đổi.
Bên cạnh đó, các tiểu phẩm, liên hoan văn nghệ không chỉ mang tính giải trí mà còn là phương tiện truyền tải thông điệp một cách sáng tạo, chạm đến cảm xúc và ý thức của người nghe, người xem.
Minh chứng sống động từ thực tiễn
Những nỗ lực của phụ nữ và các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ đã góp phần không nhỏ vào thành công chung của cả quốc gia trong việc kiểm soát tình hình hút thuốc lá. Giai đoạn từ năm 2010 đến 2023, tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá tại Việt Nam đã giảm đáng kể, từ 47,4% xuống còn 38,9%. Đây là một thành tựu quan trọng, chứng tỏ các chiến lược phòng chống đã và đang đi đúng hướng.
Hơn thế nữa, tỷ lệ người hút thuốc thụ động đã giảm mạnh từ 73,1% xuống còn 45,6% (ước tính từ năm 2010 đến 2021). Thành công này không thể không nhắc đến vai trò của phụ nữ trong việc kiên trì, khéo léo vận động người thân bỏ thuốc.
Họ biến mỗi gia đình thành một ‘pháo đài’ bảo vệ sức khỏe, nơi mà sự đồng hành, lắng nghe và chia sẻ đã trở thành động lực mạnh mẽ, giúp người nghiện thuốc có thêm quyết tâm và niềm tin để vượt qua thử thách.
Chị N.T.T ở Phú Thọ chia sẻ câu chuyện của mình, khi chị kiên trì động viên chồng giảm hút thuốc, vận động nhiều hơn, và cuối cùng chồng chị đã cố gắng để không còn gánh nặng vô hình mang tên thuốc lá tồn tại trong ngôi nhà của họ nữa.
Từ bỏ những thói quen xấu để có vượt qua thử thách chiến thắng khói thuốc. Ảnh: Tuệ Nhi.
Thành công ở quy mô gia đình đã tạo ra một hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, vượt ra khỏi ranh giới của ngôi nhà và tiến vào cộng đồng. Khi người phụ nữ xây dựng được một tổ ấm không khói thuốc, họ trở thành những ‘đại sứ’ của lối sống lành mạnh. Họ tiếp tục vận động, tuyên truyền tại nơi công cộng, nơi làm việc, trường học, góp phần xây dựng các môi trường không khói thuốc rộng lớn hơn.
Việc đưa các quy định cấm hút thuốc vào quy chế làm việc tại các cơ quan, treo biển cấm ở nơi công cộng là một bước tiến quan trọng. Nhưng để những quy định đó được tuân thủ nghiêm túc, cần có sự đồng thuận và ý thức từ mỗi cá nhân. Và chính những người phụ nữ là những ‘viên gạch’ đầu tiên xây dựng nên ý thức đó.
Họ không chỉ làm cho gia đình mình khỏe mạnh, mà còn làm cho các khu dân cư, các công sở trở nên văn minh và an toàn hơn. Sự kiên trì và khéo léo của họ đã trở thành một yếu tố quan trọng, quyết định đến sự thành công của các chính sách và nỗ lực phòng chống tác hại thuốc lá trên diện rộng.
Sức mạnh của những người ‘giữ lửa’ không chỉ nằm ở sự nhạy cảm và trách nhiệm, mà còn ở cách họ biến những thách thức thành hành động thiết thực. Họ là những người đã và đang âm thầm tạo nên những thay đổi tích cực, góp phần xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh và không khói thuốc.
