Ngày 27/1, trước thông tin virus Nipah bùng phát tại một số bang ở Ấn Độ gây lo ngại, bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội truyền nhiễm TP.HCM khuyến cáo, người dân cần bình tĩnh, bởi đây không phải là tác nhân mới và đặc tính lây truyền hoàn toàn khác biệt so với Covid-19. Virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao, diễn tiến nặng gây viêm não ở trẻ em, song chủ yếu lây qua tiếp xúc dịch tiết, khó bùng phát mạnh trong cộng đồng như Covid-19.
Nipah dễ bị bỏ sót vì trong vài ngày đầu triệu chứng có thể giống cảm cúm như sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau mỏi, đau họng, nôn ói. Một số người ho hoặc khó thở.
Virus Nipah gia tăng khi ổ dịch mới xuất hiện tại bang Tây Bengal (Ấn Độ). Tính từ cuối năm 2025 đến ngày 26/1, khu vực này ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ, trong đó hai ca khẳng định dương tính đều là nhân viên y tế. Giới chức y tế nước này nhận định, đây chỉ là ổ dịch nhỏ, bác bỏ thông tin dịch đang lây lan diện rộng.
Trước tình hình trên, sáng 27/1, Bộ Y tế Việt Nam yêu cầu tăng cường giám sát tại cửa khẩu và cộng đồng. Đến nay, Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc Nipah nào. Virus này được phát hiện lần đầu năm 1999 tại Malaysia và Singapore (từng khiến hơn 100 người tử vong, tiêu hủy 1 triệu con lợn) và trở thành "bóng ma" định kỳ tại Nam Á.
Khác biệt hoàn toàn với Covid-19
Theo bác sĩ Khanh, khác với Covid-19 lây lan qua đường hô hấp với tốc độ chóng mặt, đường lây của Nipah khó khăn hơn. Virus chủ yếu lây từ dịch tiết (nước bọt, nước tiểu) của dơi sang người, hoặc qua vật chủ trung gian là heo, ngựa.
"Covid-19 là virus mới hoàn toàn, lây người sang người rất mạnh. Ngược lại, muốn nhiễm Nipah đòi hỏi sự tiếp xúc rất gần với nguồn bệnh hoặc dịch tiết", bác sĩ Khanh phân tích và cho biết thêm, khả năng lây từ người sang người của Nipah hiện rất thấp và khó tạo thành đại dịch xuyên quốc gia.
Chuyên gia này giải thích, để một virus hoang dã như Nipah chuyển biến thành đại dịch lây giữa người với người cần một quá trình rất dài "thuần hóa" trong cộng đồng mà không bị ngăn chặn. Tuy nhiên, hiện nay các ổ dịch đều được khoanh vùng và xử lý sớm, cắt đứt nguồn lây nên nguy cơ virus biến chủng để lây lan xuyên quốc gia là rất thấp.
Vì sao tỷ lệ tử vong cao?
Dù khó lây lan, nhưng Nipah được xếp vào nhóm tác nhân nguy hiểm do tỷ lệ tử vong cao và chưa có thuốc đặc trị.
Lý giải về sự nguy hiểm của virus này, Phó Chủ tịch Hội truyền nhiễm TP.HCM cho biết, Nipah tấn công trực tiếp vào não bộ, gây bệnh cảnh viêm não với các triệu chứng điển hình như sốt, co giật, hôn mê và ngưng thở. Do là virus hoang dã, cơ thể người chưa có miễn dịch quen thuộc, cộng với việc tấn công vào hệ thần kinh trung ương nên tỷ lệ tử vong rất cao, thường trên 50%. Hơn nữa, vì số ca bệnh ít nên thế giới chưa tập trung nghiên cứu thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine, chủ yếu vẫn là điều trị triệu chứng và hồi sức.
ThS.BS Phan Lê Minh Tiến, Bệnh viện Nhi đồng 2 nhấn mạnh, Nipah có thể gây viêm não cấp và suy hô hấp nặng. Đặc biệt ở trẻ em, bệnh thường khởi phát bằng các dấu hiệu không điển hình như sốt, đau đầu, nôn ói. Tuy nhiên, bệnh nhi có thể nhanh chóng chuyển biến xấu với các biểu hiện rối loạn tri giác, co giật và hôn mê.
"Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine, việc phát hiện sớm, cách ly kịp thời và hồi sức tích cực là yếu tố then chốt để cứu sống bệnh nhân", bác sĩ Tiến cho biết.
Các bác sĩ khuyến cáo các cơ sở y tế cần tăng cường cảnh giác, sàng lọc kỹ yếu tố dịch tễ đối với bệnh nhi nghi ngờ viêm não hoặc viêm não - màng não chưa rõ nguyên nhân. Các yếu tố như đi về từ vùng dịch, tiền sử tiếp xúc động vật... có ý nghĩa quyết định để không bỏ sót ca bệnh.
Tuyệt đối không ăn trái cây có dấu hiệu lạ
Để chủ động phòng ngừa, Bộ Y tế khuyến cáo người dân không ăn trái cây bị dơi hay chim cắn, tránh uống nhựa cây thốt nốt hoặc nhựa dừa sống.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh lưu ý thêm, về thói quen sinh hoạt, bởi ổ chứa virus thường nằm trong nước bọt của dơi. Nếu thấy trái cây có dấu vết bị động vật cắn, tuyệt đối phải bỏ đi, không được tiếc của cắt bỏ phần hư rồi ăn tiếp. Ngoài Nipah, nước bọt động vật hoang dã còn chứa nhiều mầm bệnh khác.
Tại Việt Nam, nguy cơ bùng phát dịch Nipah được đánh giá là rất thấp. Đối với người trở về từ vùng có dịch (như một số bang tại Ấn Độ), bác sĩ khuyên cần tự theo dõi sức khỏe. Nếu không có tiền sử tiếp xúc với động vật hoang dã, không ăn thực phẩm lạ ở vùng dịch thì có thể sinh hoạt bình thường. Ngành y tế cũng đã có quy trình giám sát chặt chẽ tại các cửa khẩu để ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập.
"Chúng ta nghe để biết và cảnh giác vệ sinh an toàn thực phẩm, không nên hoảng loạn vì kịch bản Nipah lây lan như Covid-19 là điều không thể xảy ra ở thời điểm hiện tại", bác sĩ Khanh khẳng định.
Để chủ động phòng chống virus Nipah, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) đã tăng cường lực lượng y tế duy trì giám sát 24/24 đối với người nhập cảnh tại các cửa khẩu quốc tế trên địa bàn thành phố, bao gồm Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và hệ thống cảng hàng hải.
Công tác kiểm soát tập trung vào việc phát hiện sớm các trường hợp sốt hoặc có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm để kịp thời cách ly và xử lý ngay tại cửa khẩu. Đặc biệt, những hành khách đi về từ các vùng đang bùng phát dịch sẽ được chú trọng giám sát nghiêm ngặt hơn. Bên cạnh đó, các phương án ứng phó, cơ sở vật chất và nhân lực y tế cũng đã được rà soát để sẵn sàng tiếp nhận, điều trị nếu có tình huống phát sinh.
