Tranh thủ học thêm không chỉ áp dụng cho học sinh có thành tích kém, mà còn áp dụng cho học sinh có thành tích cao. Chính quan niệm tranh thủ học thêm vào mùa hè, khiến không ít học sinh lại bước vào một “học kỳ thứ ba” với lịch học dày đặc từ sáng đến tối, hết lớp Toán nâng cao, các em lại đến lớp tiếng Anh, rồi học thêm Vật lý, Hóa học, Ngữ văn hoặc luyện thi các chứng chỉ khác nhau.
Áp lực tranh thủ học thêm khiến một số đứa trẻ lạc lõng giữa thế hệ mình. Ảnh: TL
Hình ảnh những đứa trẻ mang cặp sách trong cái nắng gay gắt của mùa hè đã trở nên quen thuộc ở nhiều thành phố và cả vùng nông thôn. Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi: Vì sao mùa hè mà nhiều bậc phụ huynh vẫn ép con tranh thủ học thêm suốt ngày? Có phải tất cả đều xuất phát từ bệnh thành tích hay không?
Trước hết, cần nhìn nhận rằng bệnh thành tích quả thực là một trong những nguyên nhân quan trọng. Trong suy nghĩ của không ít phụ huynh, điểm số vẫn là thước đo hàng đầu để đánh giá năng lực của con em mình. Họ luôn mong muốn con đạt học sinh giỏi, đứng đầu lớp, đỗ trường chuyên hoặc giành các giải thưởng trong các kỳ thi.
Tâm lý so sánh với con nhà người khác đã tạo nên một áp lực vô hình. Khi thấy bạn bè cùng trang lứa đi học thêm, nhiều phụ huynh cũng lo lắng rằng nếu con mình nghỉ ngơi quá nhiều sẽ bị tụt lại phía sau. Vì thế, mùa hè vốn là thời gian thư giãn lại bị biến thành khoảng thời gian để “chạy đua” kiến thức.
Bên cạnh bệnh thành tích, còn có một nguyên nhân khác mang tính thực dụng hơn, đó là nỗi lo về tương lai. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, nhiều cha mẹ tin rằng học càng nhiều thì cơ hội thành công càng lớn. Họ sợ con thiếu kiến thức, sợ không theo kịp chương trình học mới hoặc không đủ khả năng cạnh tranh khi thi cử.
Từ nỗi lo ấy, phụ huynh tìm mọi cách để con tranh thủ học thêm chạy trước chương trình, học nâng cao từ rất sớm. Không ít học sinh tiểu học đã phải học trước kiến thức của năm học mới từ một đến hai tháng, thậm chí nhiều hơn. Điều đáng nói là sự chuẩn bị quá mức này chưa chắc đã mang lại hiệu quả lâu dài, nhưng lại lấy đi khoảng thời gian nghỉ ngơi quý giá của trẻ.
Ngoài ra, một số gia đình còn xem lớp học thêm như một nơi giữ trẻ trong dịp hè. Khi cả cha lẫn mẹ đều đi làm, không có ông bà hỗ trợ chăm sóc, họ gặp khó khăn trong việc quản lý con em trong suốt ba tháng nghỉ hè.
Thay vì để con ở nhà xem điện thoại, chơi trò chơi điện tử hoặc lang thang bên ngoài, nhiều phụ huynh lựa chọn đăng ký các lớp học thêm. Ban đầu, đây có thể chỉ là giải pháp tình thế nhằm đảm bảo an toàn cho trẻ. Tuy nhiên, khi các lớp học được lấp kín lịch trình từ sáng đến chiều, trẻ em lại vô tình trở thành những người phải gánh chịu áp lực học tập kéo dài quanh năm.
Điều đáng tiếc là trong khi rất nhiều chuyên gia giáo dục khuyến khích trẻ em tham gia các hoạt động phát triển kỹ năng sống vào mùa hè thì nhiều phụ huynh vẫn ưu tiên các môn học văn hóa. Thực tế cho thấy mùa hè là khoảng thời gian lý tưởng để trẻ học bơi lội, võ thuật, âm nhạc, hội họa, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng sinh tồn hoặc tham gia các hoạt động dã ngoại. Đây là những trải nghiệm giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.
Đặc biệt, kỹ năng bơi lội còn có ý nghĩa rất lớn trong việc phòng chống đuối nước, một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em trong dịp hè. Thế nhưng nhiều gia đình lại dành phần lớn thời gian và chi phí cho các lớp Toán, Lý, Hóa, trong khi những kỹ năng thiết yếu phục vụ cuộc sống lại bị xem nhẹ.
Các nghiên cứu giáo dục hiện đại đều chỉ ra rằng trẻ em không phải là những cỗ máy tiếp thu kiến thức liên tục. Sau một năm học kéo dài, não bộ và cơ thể các em cần có thời gian nghỉ ngơi để tái tạo năng lượng. Việc học quá nhiều có thể dẫn đến căng thẳng, mệt mỏi, giảm hứng thú học tập và thậm chí gây ra những vấn đề tâm lý.
Không ít học sinh bước vào năm học mới trong trạng thái chán nản vì gần như không có kỳ nghỉ hè đúng nghĩa. Các em mất dần cơ hội khám phá thế giới xung quanh, phát triển sở thích cá nhân và xây dựng những kỷ niệm tuổi thơ đáng nhớ.
Mặt khác, thành công trong cuộc sống không chỉ phụ thuộc vào điểm số hay lượng kiến thức được học thuộc. Nhiều kỹ năng mềm như khả năng giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, thích nghi với hoàn cảnh và quản lý cảm xúc mới là những yếu tố quyết định năng lực của một con người trong tương lai. Những kỹ năng ấy khó có thể hình thành chỉ bằng việc ngồi trong lớp học giải bài tập.
Chúng cần được rèn luyện thông qua trải nghiệm thực tế, thông qua các hoạt động thể thao, nghệ thuật và giao lưu xã hội. Một đứa trẻ biết bơi, biết tự chăm sóc bản thân, biết hợp tác với người khác và có niềm đam mê riêng đôi khi còn có nền tảng phát triển tốt hơn một đứa trẻ chỉ giỏi giải những bài toán khó.
Thực tế, nếu mùa hè cho trẻ em chơi lêu lỏng cũng nguy hại. Thay vì tranh thủ học thêm như một cuộc đua marathon, thì rất cần thiết ôn tập nhẹ nhàng để duy trì thói quen học tập. Mục tiêu của mùa hè nên là cân bằng giữa học tập, nghỉ ngơi và trải nghiệm.
Thay vì ép con học kín lịch, phụ huynh có thể dành một phần thời gian để con đọc sách, tham gia câu lạc bộ thể thao, học một loại nhạc cụ hoặc đơn giản là về quê thăm ông bà, khám phá thiên nhiên và tận hưởng tuổi thơ. Những trải nghiệm ấy không thể đo bằng điểm số nhưng lại góp phần tạo nên một con người trưởng thành và hạnh phúc.
Nếu biến ba tháng nghỉ hè thành một chuỗi ngày tranh thủ học thêm, người lớn có thể vô tình tước đi cơ hội phát triển tự nhiên của các em. Bệnh thành tích là một phần nguyên nhân, nhưng sâu xa hơn còn là nỗi lo lắng và kỳ vọng quá lớn của cha mẹ.
Điều cần thiết không phải là nhồi nhét thêm thật nhiều kiến thức, mà là giúp trẻ có một mùa hè bổ ích, cân bằng và giàu trải nghiệm. Bởi lẽ, mục tiêu cuối cùng của giáo dục không chỉ là tạo ra những học sinh đạt điểm cao, mà còn là nuôi dưỡng những con người khỏe mạnh, tự tin và biết tận hưởng cuộc sống.
