Nhu cầu chuyển đổi đất trồng lúa sang cây trồng khác tại ĐBSCL gần 40.000 ha

Sản xuất vụ đông xuân ổn định

Sáng 24/3, ông Nguyễn Quốc Mạnh - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng đoàn công tác đã kiểm tra thực tế tình hình sản xuất lúa vụ đông xuân 2025-2026 và vùng trồng cây ăn trái tại xã Đại Hải (TP Cần Thơ).

Tại HTX nông nghiệp Trinh Lợi ở ấp 5A (xã Đại Hải), ông Huỳnh Thanh Lễ - Giám đốc HTX cho biết, hiện 13 thành viên đang canh tác 41 ha sầu riêng, chủ lực là giống Ri6 và Monthon. Hiện có khoảng 70% diện tích đang bước vào giai đoạn thu hoạch.

Đây là khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn hằng năm. Tuy nhiên, năm nay tình hình sản xuất được đánh giá tương đối ổn định. HTX đặc biệt chú trọng các giải pháp phòng chống ngay từ đầu vụ. Bà con thường xuyên cập nhật thông tin dự báo thời tiết nông vụ để chủ động sản xuất. Khi có thông tin mặn xuất hiện ở khu vực hạ nguồn, bà con chủ động trữ nước ngọt trong hệ thống mương vườn. Ngoài ra, việc bố trí thời điểm thu hoạch hợp lý cũng giúp nhà vườn giảm thiểu rủi ro do xâm nhập mặn, đặc biệt trong các tháng cao điểm từ tháng 2-4 Âm lịch.

Bên cạnh đó, nông dân đã kết hợp kinh nghiệm thực tiễn với ứng dụng khoa học kỹ thuật trong canh tác, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất sầu riêng - loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, đòi hỏi kỹ thuật và sự đầu tư tương xứng.

Hệ thống đê bao tại khu vực cơ bản đảm bảo an toàn, góp phần quan trọng trong việc chủ động kiểm soát nguồn nước, giảm thiểu tác động của hạn hán và xâm nhập mặn.

Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu, trong khi trình độ canh tác của nông dân vẫn còn hạn chế, đầu ra sản phẩm chưa ổn định. Ông Lễ mong muốn Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật hỗ trợ, tạo điều kiện đẩy nhanh việc cấp mã số vùng trồng nhằm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Tại ấp Bằng Cát (xã Đại Hải), bà con nông dân cũng đang tất bật chăm sóc vụ lúa đông xuân muộn. Dù đối mặt với áp lực chi phí đầu vào tăng cao, bà con vẫn nỗ lực bám đồng, áp dụng cơ giới hóa để đảm bảo tiến độ sản xuất.

Ông Nguyễn Ngọc Ánh - một hộ dân đang canh tác 3 ha lúa tại địa phương chia sẻ, thách thức lớn nhất đối với người trồng lúa hiện nay không chỉ là thời tiết mà còn là bài toán kinh tế. Giá vật tư nông nghiệp, đặc biệt là phân bón đang ở mức rất cao, tăng từ 20-30% so với vụ trước, gây áp lực lớn lên tổng chi phí đầu tư.

Theo tính toán của ông Ánh, tổng chi phí cho 3 ha lúa vụ này có thể lên đến hơn 80 triệu đồng. Để tối ưu hóa sản xuất và giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân công lao động tại địa phương, ông mạnh dạn ứng dụng công nghệ vào đồng ruộng.

Nhu cầu chuyển đổi đất lúa gia tăng

Qua công tác kiểm tra thực tế tại TP Cần Thơ và một số địa phương trọng điểm vùng ĐBSCL, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh cho biết, tại những vùng trồng mới, người dân rất quan tâm đến việc xây dựng mã số vùng trồng để đẩy mạnh xuất khẩu. Do đó, ông yêu cầu các cơ quan quản lý địa phương phải chủ động hỗ trợ bà con trong việc cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói.

Ông Mạnh cũng ghi nhận tình hình sản xuất lúa vụ đông xuân 2025-2026 có nhiều tín hiệu lạc quan. Nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi, nguồn nước đầy đủ và không bị ảnh hưởng bởi hạn mặn, năng suất lúa tại hầu hết các tỉnh ĐBSCL đạt mức khá tốt so với mọi năm.

Tuy nhiên, do đặc thù bà con xuống giống muộn để né lũ đầu vụ, thời gian thu hoạch năm nay sẽ rơi vào cao điểm từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4. Do đó, để tránh tình trạng dồn ứ và ép giá, Cục đề nghị các địa phương phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm, đảm bảo đầu ra ổn định cho bà con nông dân.

Đặc biệt, hiện nay nhu cầu chuyển đổi từ đất trồng lúa kém hiệu quả sang các loại cây trồng khác, đặc biệt là cây ăn trái, đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Đến thời điểm này, số liệu đăng ký chuyển đổi diện tích đất lúa của vùng ĐBSCL gần 40.000 ha. Đây là con số phản ánh đúng thực tế mong muốn chính đáng của người dân trong việc tìm kiếm những mô hình canh tác có lợi nhuận cao hơn lúa gạo truyền thống.

Để sự chuyển đổi này đi đúng hướng, ông Mạnh đề nghị các địa phương, đặc biệt là cấp xã, cần xây dựng kế hoạch chuyển đổi chi tiết. Hai yếu tố then chốt được đặt ra là: đào tạo kỹ thuật và kiểm soát vật tư đầu vào.

Về kỹ thuật, người dân cần được tập huấn bài bản để nắm vững quy trình sản xuất cây ăn trái, vốn phức tạp hơn so với trồng lúa.

Về giống, đây là vấn đề mang tính sống còn. Nếu chọn nhầm giống kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc sẽ gây thiệt hại kinh tế kéo dài nhiều năm. Do đó, công tác thanh tra, giám sát chất lượng cây giống cần được tăng cường quyết liệt.