Nấu cơm bếp củi phục vụ du khách
Hồ Ba Bể là khu du lịch trọng điểm của tỉnh Thái Nguyên với cảnh sắc hoang sơ, hùng vĩ. Những năm gần đây, người dân vùng hồ dần khấm khá hơn nhờ làm du lịch. Nhưng tại đây, một số khu vực chưa có điện, chưa có đường giao thông.
Từ bờ bắc chúng tôi đi thuyền du ngoạn một vòng hồ, dọc đường đi núi non hùng vĩ, mặt hồ xanh ngắt, khung cảnh hoang sơ. Sau gần 1 giờ đồng hồ chúng tôi đến nga ba sông, nơi nước hồ màu xanh hòa với màu hồng nhạt của nước dòng sông Năng cuồn cuộn chảy.
Khu vực thác Đầu Đẳng, thôn Bản Cám (xã Ba Bể) vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ có tiềm năng phát triển du lịch. Ảnh: Ngọc Tú.
Dù không phải cuối tuần, nhiều đoàn khách du lịch đi lại tấp nập, thuyền bè liên tục ngược, xuôi. Chúng tôi tiếp tục đi thuyền trên sông Năng chừng 30 phút thì cập bờ, thác Đầu Đẳng hiện ra trước mắt. Ông Trần Văn Khoa dáng người cao lớn hồ hởi đón chúng tôi. Nhà ông khá rộng, là điểm trung chuyển từ thuyền sau đó lên bờ đi bộ đến thác.
Sau vài câu chuyện chào hỏi, ông Khoa đi vo gạo thổi cơm, hôm nay có đoàn khách du lịch đặt hai mâm cơm trưa. Không như tôi tưởng tượng, việc bếp núc của ông Khoa bắt đầu từ bổ củi. Cánh tay vạm vỡ bổ những nhát búa kêu chan chát, du khách xung quanh giật mình thon thót. Không có điện lưới nên phải nấu cơm bằng củi, ông Khoa vừa bổ củi vừa giải thích với chúng tôi.
Đã gần trưa, trời nắng gắt, vai áo chúng tôi nhễ nhại mồ hôi. Ông Khoa ngồi cạnh bếp lửa liên tục lấy khăn lau mồ hôi trên trán. Ngay gần đó, chiếc quạt điện đã phủ đầy màng nhện do khá lâu không được sử dụng.
Ngoài hiên nhà, ông Khoa kê hai chiếc bàn để bán một số loại cá, tôm đánh bắt ở hồ. Tất cả đều là đồ đã phơi khô, không có một loại thực phẩm nào tươi sống. "Không có điện, không dùng được tủ lạnh, mọi thứ đều phải sấy khô", ông Khoa nói.
Ông cho biết, nhà ở gần thác Đầu Đẳng, khách du lịch qua đây cũng khá đông, gia đình đã làm du lịch nhiều năm nay. Khổ nỗi ở đây chưa có điện lưới quốc gia nên làm gì cũng khó, không có tủ lạnh cỡ lớn nên không bảo quản được thực phẩm. Không có điện, nhiều hộ ở đây cũng không thể làm dịch vụ lưu trú. Khách chỉ lướt qua vài giờ đồng hồ để tham quan, cùng lắm ăn bữa cơm trưa rồi họ lại đi.
Suốt nhiều năm qua, hàng chục hộ ở đây phải dùng máy nổ để phát điện. Nhà nào khá hơn thì lắp điện năng lượng mặt trời, nhưng cũng chỉ đủ để thắp sáng chứ không thể phục vụ du khách. Những ngày mưa lũ cả bản bị cô lập, không điện, không thực phẩm, người dân cầm cự qua ngày.
“Khu vực này thuộc thôn Bản Cám, xã Ba Bể, có hơn chục hộ nhưng chưa có điện, không có đường bộ, không có hệ thống nước sạch. Dù có tiềm năng du lịch, nhưng vì thiếu các cơ sở vật chất thiết yếu nên đời sống người dân vẫn chưa thể khá hơn”, ông Khoa chia sẻ.
Không có điện, ông Khoa phải dùng bếp củi để nấu ăn phục vụ gia đình và du khách. Ảnh: Ngọc Tú.
Để làm hai mâm cơm cho khách, ông Khoa phải xuôi thuyền hơn 1 giờ đồng hồ để lên bờ nơi có chợ dân sinh. Tại đây ông mới mua được rau, thịt, cá, rồi lại tiếp tục hành trình quay về nhà. Do không có điện nên gia đình không tích trữ được thực phẩm, chỉ những đoàn khách đặt trước mới kịp làm.
Theo ông Khoa, nhiều khách - đặc biệt là khách nước ngoài - rất muốn ở lại để khám phá thiên nhiên hoang sơ, muốn trải nghiệm leo núi, đi bộ khám phá. Gia đình cũng từng có ý định làm điểm lưu trú nhưng không có điện nên chưa thể thực hiện.
Đã gần trưa, sau một hồi loay hoay bên bếp củi, từ nấu cơm, xào rau, bữa cơm đã tươm tất. Đoàn hơn chục khách đi thăm thác cũng đã về đến nơi. Ông Khoa sắp xếp mâm cơm xong, người đầy mồ hôi, ánh mắt thoáng nhìn về phía chiếc quạt điện lắc đầu ngao ngán.
Chi phí đầu tư lớn
Sau sáp nhập, khu vực thác Đầu Đẳng thuộc thôn Bản Cám, xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên hiện có gần 20 hộ, cùng trạm khí tượng thủy văn và trạm kiểm lâm. Do chưa có đường bộ, người dân, du khách chỉ đi được đường thủy theo sông Năng đến bản. Khu vực này có tiềm năng du lịch, là một trong những điểm đến khá nổi tiếng của vùng hồ Ba Bể.
Gia đình ông Nông Văn Giang nhiều đời nay gắn bó với nông nghiệp, đánh bắt thủy sản. Dù ở cạnh thác Đầu Đẳng ông Giang chưa nghĩ tới làm dịch vụ phục vụ du khách, nguyên nhân chính cũng là do chưa có điện.
Hiên nhà ông Giang khá rộng chất đầy máy móc lỉnh kỉnh, đó là đầu máy nổ chạy bằng dầu dùng để phát điện. Theo ông Giang, dù có dùng điện mặt trời nhưng vì xung quanh là núi cao nên ít nắng, điện chỉ đủ để thắp sáng. Những lúc trời âm u phải dùng máy nổ để phát điện.
Gần đây, giá dầu tăng cao, gia đình ít khi dùng máy nổ. Ban ngày hầu như không dùng điện, buổi tối họ chỉ thắp một, hai bóng để chiếu sáng. Việc đồng áng, sơ chế nông sản chủ yếu làm thủ công, ông Giang cho biết.
Ngoài sân, chiếc quạt thóc cũ kỹ vẫn được ông Giang cất giữ cẩn thận, một năm hai vụ lúa, chiếc quạt thóc này vẫn còn rất có giá trị. Quạt thóc bằng tay khá mệt, nhưng với ông Giang đó là công cụ duy nhất để thổi thóc lép.
Ông Giang sửa chữa đầu máy nổ để phát điện phục vụ sinh hoạt của gia đình. Ảnh: Ngọc Tú.
“Với nhiều người chiếc quạt thóc đã thành đồ cũ, trở thành vật trưng bày để nhớ về một thời khó khăn. Nhưng với tôi và nhiều hộ ở đây, mỗi vụ thu hoạch lúa là cần đến nó. Chúng tôi mong có điện từng ngày. Có điện mới mua sắm được máy móc, mua được tủ lạnh, mở mang dịch vụ, người dân mới có thể làm du lịch, đời sống mới có thể nâng lên”, ông Giang mong mỏi.
Theo thống kê của UBND xã Ba Bể, toàn xã hiện vẫn còn hơn 80 hộ chưa được sử dụng điện lưới quốc gia, tập trung chủ yếu tại các thôn, bản vùng cao. Những khu vực này có địa hình chia cắt, dân cư phân tán khiến việc tiếp cận khó khăn, chi phí đầu tư lớn.
Ông Nguyễn Đức Dũng, Chủ tịch UBND xã Ba Bể cho biết, xã Ba Bể được thành lập sau khi sáp nhập 3 xã Nam Mẫu, Khang Ninh, Cao Thượng. Tại những nơi như thác Đầu Đẳng giao thông chia cắt, chưa có đường bộ, việc đầu tư điện lưới quốc gia gặp rất nhiều trở ngại.
“Khi mới về nhận nhiệm vụ tại xã, tôi đã đi khảo sát từng nhà trong khu. Hiện nay, bà con còn rất nhiều khó khăn do chưa có điện, chưa có đường bộ, hệ thống nước sạch tập trung cũng chưa được đầu tư đồng bộ”, ông Dũng chia sẻ.
Theo ông Dũng, Hội đồng nhân dân xã đã thông qua nghị quyết về đầu tư mạng lưới điện quốc gia tại những thôn chưa có điện. Vấn đề nan giải nhất hiện nay là vốn đầu tư. Do địa bàn xa xôi, chia cắt nên chi phí đầu tư rất lớn cần tỉnh và ngành điện quan tâm, hỗ trợ. "Với những thôn bản có tiềm năng phát triển du lịch, việc có điện là rất cấp bách. Đó cũng là điều kiện cần để thực hiện thành công mục tiêu đưa Ba Bể trở thành vùng du lịch trọng điểm mang lại thu nhập cao cho người dân", ông Dũng nói.
Người dân Bản Cám mong mỏi có điện để phục vụ sinh hoạt và phát triển du lịch. Ảnh: Ngọc Tú.
Tỉnh Thái Nguyên hiện vẫn còn hơn 1.600 hộ dân chưa có điện lưới quốc gia, hoặc có điện nhưng chất lượng chưa đảm bảo, tập trung tại 65 thôn, điểm dân cư thuộc 17 xã. Trong đó, 19 hộ không thể cấp điện do vị trí cách biệt, 57 hộ sống rải rác trong rừng đặc dụng, sườn núi, khoảng cách xa khu dân cư, chi phí đầu tư cấp điện rất lớn, ước khoảng 1 đến 2 tỷ đồng/hộ.
