Hoàn thiện chuỗi giá trị từ chính sách
Dược liệu từ lâu được xem là lợi thế của nhiều địa phương miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, ở nhiều nơi, giá trị kinh tế mang lại vẫn chưa tương xứng với tiềm năng do sản xuất còn phân tán, chủ yếu bán nguyên liệu thô, trong khi các khâu chế biến, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường còn hạn chế.
Dược liệu từ lâu được xem là lợi thế của nhiều địa phương miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ảnh: NNMT.
Trong khuôn khổ chuỗi tập huấn hướng dẫn triển khai Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 và các văn bản mới của Chương trình mục tiêu quốc gia do Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức, Bộ Y tế đã giới thiệu Chương trình hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý, dược liệu có giá trị kinh tế giai đoạn I (2026-2030) theo Quyết định số 1102/QĐ-BYT ngày 21/4/2026.
Theo Quyết định số 1102/QĐ-BYT, Bộ Y tế hướng dẫn thực hiện nội dung hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý, dược liệu có giá trị kinh tế thuộc phạm vi quản lý của Bộ trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030) thuộc phạm vi quản lý của Bộ.
Nội dung này hướng tới hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu gắn với nâng cao thu nhập cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, góp phần thực hiện mục tiêu thu nhập bình quân của người dân khu vực này đạt bằng một nửa mức bình quân chung của cả nước. Trọng tâm là phát triển đồng bộ từ vùng nguyên liệu đến hạ tầng sản xuất, phát triển giống, nghiên cứu và chuyển giao khoa học, công nghệ, đào tạo nghề, sơ chế, chế biến, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và kết nối chuỗi giá trị.
Cùng với đó, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế) chủ trì hướng dẫn chuyên môn, biên soạn tài liệu, tổ chức tập huấn, kiểm tra, giám sát việc triển khai; các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch, lồng ghép nguồn lực và tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế. Việc mở rộng các nội dung hỗ trợ giai đoạn 2026-2030 hướng tới hoàn thiện chuỗi giá trị dược liệu, tạo điều kiện để các vùng nguyên liệu gắn kết chặt chẽ hơn với chế biến và thị trường, qua đó nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm.
Thực tiễn đặt ra yêu cầu hoàn thiện chuỗi liên kết
Yêu cầu phát triển dược liệu theo chuỗi giá trị cũng xuất phát từ thực tiễn. Tại Hội nghị Phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Lai Châu tổ chức, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho biết, Lai Châu hiện có khoảng 23.070 ha dược liệu với nhiều loài có giá trị như sâm Lai Châu, bảy lá một hoa, đảng sâm, đương quy, quế, thảo quả, sa nhân… Tuy nhiên, diện tích trồng còn nhỏ, sản lượng chưa đáp ứng nhu cầu thị trường, gây khó khăn cho chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.
Hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu gắn với nâng cao thu nhập cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Ảnh: NNMT.
Theo ông Nguyễn Văn Diện, địa phương cần quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, bảo tồn nguồn gen, phát triển chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và gắn dược liệu với du lịch trải nghiệm.
Những định hướng này cho thấy để dược liệu trở thành ngành hàng có giá trị, cần hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ, thay vì chỉ mở rộng diện tích trồng.
Từ yêu cầu đó, nhiều địa phương đã chủ động cụ thể hóa bằng những cơ chế riêng. Tại Đà Nẵng, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 50/2026/NQ-HĐND quy định cơ chế khuyến khích bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh và các cây dược liệu khác giai đoạn 2026-2030. Nghị quyết định hướng phát triển vùng dược liệu gắn với bảo vệ rừng, bảo tồn nguồn gen, ứng dụng khoa học và công nghệ, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và hình thành các liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.
Cùng với đó, Lào Cai đang xây dựng nghị quyết về chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển dược liệu, hướng tới phát triển các vùng dược liệu có lợi thế, thu hút doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ và khai thác hiệu quả tiềm năng dược liệu gắn với phát triển kinh tế vùng cao.
Từ định hướng của Chương trình mục tiêu quốc gia đến những chính sách đang được các địa phương triển khai cho thấy, phát triển dược liệu ngày càng được nhìn nhận theo hướng hoàn thiện toàn bộ chuỗi sản xuất. Khi vùng nguyên liệu được kết nối với chế biến, thương mại và thị trường, dược liệu sẽ có thêm điều kiện để nâng cao giá trị, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân, góp phần phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.
