Đà Nẵng: Mở rộng thị trường cho 'quốc bảo' Việt Nam

Kể câu chuyện vùng đất, văn hóa

Di chuyển gần 200 km từ nóc Luông Giang, xã Trà Linh về trung tâm Đà Nẵng tham gia Chương trình giới thiệu, quảng bá sản phẩm sâm Ngọc Linh và dược liệu, anh Nguyễn Văn Lượng, người được nhiều người gọi là “vua sâm” trên đỉnh Ngọc Linh hầu như không rời gian hàng, kiên nhẫn trò chuyện và giải đáp thắc mắc của khách tham quan.

Với anh Lượng, đưa những củ sâm từ núi cao xuống phố không đơn thuần là một chuyến bán hàng. Đây là dịp để người trồng trực tiếp gặp người tiêu dùng, kể câu chuyện về vùng đất, nguồn gốc cây sâm, quá trình sinh trưởng dưới tán rừng và những giá trị văn hóa được đồng bào Xơ Đăng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Cuộc gặp gỡ ấy cũng góp phần tạo dựng niềm tin đối với một sản phẩm có giá trị cao nhưng lâu nay vẫn khá xa lạ với phần đông người dân.

Câu chuyện anh kể thường bắt đầu từ núi Ngọc Linh, nơi cây sâm sinh trưởng trong điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc biệt. Từ xa xưa, đồng bào Xơ Đăng gọi sâm là “thuốc giấu”, bởi chỉ những người sống giữa vùng rừng có sâm mọc tự nhiên mới biết cách tìm kiếm, gìn giữ và sử dụng. Những tri thức dân gian về công dụng của sâm được truyền qua nhiều thế hệ trước khi tiếp tục được các nhà khoa học nghiên cứu, xác nhận.

Sâm Ngọc Linh sinh trưởng dưới tán rừng tự nhiên, ở độ cao khoảng 1.300 m trở lên, trong điều kiện khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và lớp thảm mục dày. Cây hấp thu dinh dưỡng từ lá rừng hoai mục, vì vậy người trồng chăm sóc thuận theo tự nhiên, hạn chế tác động vào môi trường và kiên nhẫn chờ cây tích lũy dược chất qua nhiều năm.

Theo anh Lượng, tính nguyên bản của sâm Ngọc Linh được tạo nên từ nguồn gene bản địa, điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm chăm sóc của đồng bào. Những nơi không có độ cao, độ ẩm và thảm rừng tương đồng khó tạo ra củ sâm có hàm lượng saponin cùng hương vị dược liệu đặc trưng như sâm trồng tại vùng núi Ngọc Linh.

Vườn sâm của gia đình anh được nhân giống hoàn toàn từ nguồn bản địa. Anh cũng phối hợp với đơn vị nghiên cứu di truyền để giám định nguồn gene, xây dựng hồ sơ xác nhận nguồn gốc, qua đó bảo vệ giá trị và thương hiệu sâm Ngọc Linh trước tình trạng sản phẩm giả, không rõ nguồn gốc trên thị trường.

Gia đình anh hiện cung cấp sâm tươi, sâm nguyên củ, sâm ngâm mật ong và sâm ngâm rượu. Tuy nhiên, đầu ra vẫn khó khăn khi phần lớn khách hàng mua với số lượng nhỏ, chưa có nhiều doanh nghiệp lớn tham gia thu mua, chế biến sâu và xây dựng thị trường ổn định. Anh kỳ vọng các chương trình quảng bá tại trung tâm thành phố sẽ mở ra cơ hội kết nối với doanh nghiệp, nhà đầu tư, từng bước hình thành vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến và hướng tới xuất khẩu.

Cũng lần đầu mang sâm từ núi xuống phố, chị Nguyễn Thị Xương, Hộ kinh doanh Lợi Mơ, xã Trà Linh cho biết, số sâm tại gian hàng được thu mua trực tiếp từ các hộ dân trong vùng, không qua trung gian. Nhiều củ có tuổi đời từ 7-8 năm, trước đây ít khi được đưa xuống trung tâm thành phố để giới thiệu rộng rãi.

Theo chị Xương, quảng bá tại vùng núi chỉ tiếp cận được lượng khách hạn chế. Việc đưa sản phẩm về trung tâm thành phố giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về sâm chính gốc, đồng thời có cơ hội tiếp cận sản phẩm đúng nguồn gốc giữa lúc thị trường vẫn xuất hiện sâm giả, sâm kém chất lượng. Mang sâm đến gần người tiêu dùng, vì vậy, cũng là để “quốc bảo” Việt Nam tự kể câu chuyện của mình.

Tạo dựng niềm tin, mở rộng thị trường

Với nhiều người, sâm Ngọc Linh là cái tên quen thuộc qua báo chí, truyền hình hay các sản phẩm chế biến. Tuy nhiên, phía sau danh xưng “quốc bảo” Việt Nam vẫn còn nhiều điều ít người được tận mắt chứng kiến, từ hình dáng củ sâm tươi, những mắt sâm chạy dọc thân rễ đến hành trình nhiều năm sinh trưởng dưới tán rừng già.

Khi những củ sâm tươi được đồng bào Xơ Đăng mang từ vùng núi Ngọc Linh xuống trung tâm Đà Nẵng, khoảng cách giữa vùng trồng và người tiêu dùng dường như cũng được rút ngắn. Điều thú vị là người dân được trực tiếp trò chuyện với người trồng, tìm hiểu tuổi sâm, vùng trồng, đặc điểm nhận diện và quá trình chăm sóc.

Anh Trần Văn Trúc, một khách tham quan cho biết, trước đây chỉ biết sâm Ngọc Linh là dược liệu quý nhưng chưa từng nhìn thấy củ sâm tươi. Sau khi quan sát và nghe người trồng giới thiệu, anh mới hiểu để có một củ sâm đạt chất lượng là cả quá trình dài, đòi hỏi sự kiên trì của con người cùng những điều kiện đặc biệt của tự nhiên.

“Được nhìn tận mắt, hỏi trực tiếp người trồng, tôi thấy yên tâm và hiểu rõ hơn về sản phẩm. Đây là cả một câu chuyện về vùng đất, điều kiện tự nhiên và sự kiên trì của người trồng sâm suốt nhiều năm”, anh Trúc nói.

Ngoài trưng bày, chương trình còn tạo cơ hội để người tiêu dùng quan sát sâm tươi, nghe giới thiệu quy trình sản xuất, kiểm tra thông tin truy xuất nguồn gốc và được hướng dẫn phân biệt sâm thật, sâm giả. Niềm tin đối với sản phẩm vì thế được xây dựng từ thông tin rõ ràng về vùng nguyên liệu, đơn vị sản xuất, quy trình chăm sóc và tiêu chuẩn chất lượng, thay vì chỉ dựa vào tên gọi hay quảng bá.

Những trải nghiệm diễn ra tại Chương trình giới thiệu, quảng bá sản phẩm sâm Ngọc Linh và dược liệu lần đầu được tổ chức tại khu vực trung tâm thành phố, trên diện tích khoảng 600 m², quy tụ 50 gian hàng của doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất và cơ sở kinh doanh. Không gian gồm khu trưng bày sâm tươi, sản phẩm chế biến, dược liệu, hoạt động trải nghiệm và giới thiệu các tour, tuyến du lịch gắn với vùng trồng sâm.

Các hoạt động kết nối giao thương, quảng bá trên nền tảng số, giới thiệu tiêu chuẩn chất lượng, quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc cũng được triển khai, giúp người tiêu dùng tiếp cận sản phẩm trực quan, minh bạch hơn.

Một điểm đáng chú ý là chương trình bố trí tổ kiểm định gồm những hộ đồng bào Xơ Đăng có nhiều năm kinh nghiệm trồng sâm. Các thành viên hỗ trợ người dân nhận diện sâm Ngọc Linh, phân biệt với sản phẩm có hình thức tương tự và giải đáp thắc mắc về nguồn gốc, tuổi sâm. Việc để chính người gắn bó lâu năm với cây sâm trực tiếp tư vấn vừa bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vừa nâng cao tính xác thực của hoạt động quảng bá.

Ông Huỳnh Xuân Sơn, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Đà Nẵng cho biết, chương trình dự kiến duy trì định kỳ vào tối thứ Bảy và Chủ nhật của tuần thứ hai hằng tháng. Hoạt động hướng đến quảng bá giá trị sâm Ngọc Linh và dược liệu Việt Nam, hình thành không gian kết nối giữa doanh nghiệp, người dân và du khách; đồng thời thúc đẩy xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ, gắn sản phẩm dược liệu với phát triển du lịch và văn hóa địa phương.

“Không chỉ là nơi mua bán, chương trình được định hướng trở thành điểm trải nghiệm, nơi công chúng hiểu sâu hơn về cây sâm, từ vùng sinh trưởng, quy trình sản xuất đến giá trị dược liệu và cách nhận biết sản phẩm chính gốc. Qua mỗi lần tổ chức, sâm Ngọc Linh được giới thiệu không chỉ như một mặt hàng chăm sóc sức khỏe mà còn là kết tinh của núi rừng, tri thức bản địa và đời sống văn hóa của đồng bào Xơ Đăng”, ông Sơn chia sẻ.

Việc duy trì chương trình định kỳ cũng từng bước tạo dựng điểm xúc tiến thương mại ổn định, giúp doanh nghiệp và người trồng có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm thường xuyên, thay vì chỉ xuất hiện trong các hội chợ hoặc sự kiện ngắn ngày. Qua đó, thành phố kỳ vọng mở rộng thị trường, đồng thời củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng được kiểm soát.

Sâm Ngọc Linh, tên khoa học Panax Vietnamensis, là dược liệu quý đặc hữu của Việt Nam, nổi bật với hàm lượng saponin tự nhiên cao và nhiều hoạt chất sinh học có giá trị. Loài sâm này hiện được bảo tồn, phát triển chủ yếu tại vùng núi Ngọc Linh, trong đó có các xã Trà Linh, Trà Tập, Trà Vân, Trà Leng và một số địa phương khác của TP. Đà Nẵng. Với giá trị đặc biệt về dược liệu, kinh tế và thương hiệu, sâm Ngọc Linh được Đà Nẵng xác định là một trong những sản phẩm chủ lực trong định hướng phát triển ngành dược liệu, góp phần phát huy lợi thế vùng núi và nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.