Thay đổi từ những lớp tập huấn
Những ngày đầu vụ mùa năm 2026, trên những cánh đồng lúa của phường Tam Sơn, không khí lao động diễn ra khẩn trương. Thay vì tập quán canh tác truyền thống phụ thuộc nhiều vào phân bón hóa học và đốt rơm rạ sau thu hoạch, nhiều hộ nông dân đã mạnh dạn áp dụng các kỹ thuật canh tác thân thiện với môi trường như sử dụng phân bón vi sinh, quản lý nước tưới hợp lý, giảm lượng giống gieo sạ và xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học ngay tại đồng ruộng.
Phường Tam Sơn hướng tới nền sản xuất lúa thân thiện với môi trường. Ảnh: Bảo Hà.
Sự thay đổi ấy là kết quả bước đầu từ Đề án "Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2025-2030" do Hội Nông dân (HND) tỉnh Bắc Ninh triển khai.
Năm 2026, HND tỉnh triển khai mô hình trong vụ mùa tại 24 xã, phường với tổng diện tích khoảng 760 ha. Đến nay, các hộ tham gia đã được cấp chế phẩm xử lý rơm rạ và phân bón vi sinh, đồng thời được tập huấn kỹ thuật nhằm giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.
Ông Trần Huy Cương, Phó Chủ tịch UBND phường Tam Sơn cho biết, phát triển nông nghiệp xanh là một trong những định hướng quan trọng của địa phương. Ngay khi HND tỉnh triển khai Kế hoạch, địa phương đã phối hợp rà soát diện tích, lựa chọn các hộ đủ điều kiện tham gia mô hình; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích của canh tác lúa phát thải thấp. Qua thực tế triển khai, bà con rất đồng tình bởi phương thức sản xuất này vừa giảm chi phí, cải tạo đất, vừa góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng nông sản.
Theo ông Cương, điều đáng mừng là nhận thức của người dân đã có nhiều thay đổi. Nếu như trước đây nhiều hộ còn e ngại khi áp dụng phương pháp mới thì sau khi được tập huấn, trực tiếp thực hành trên đồng ruộng và chứng kiến hiệu quả thực tế, ngày càng nhiều hộ chủ động đăng ký tham gia.
Các lớp tập huấn góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi tập quán sản xuất và thúc đẩy nhân rộng mô hình canh tác lúa thân thiện với môi trường. Ảnh: HND tỉnh Bắc Ninh.
Là một trong những hộ đầu tiên tham gia mô hình, ông Nguyễn Xuân Muôn nông dân phường Tam Sơn cho biết, trước đây gia đình chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm, chưa thực sự quan tâm đến việc giảm phát thải hay xử lý phụ phẩm nông nghiệp.
"Từ khi được HND tỉnh mở các lớp tập huấn, chúng tôi được hướng dẫn cụ thể về kỹ thuật sử dụng phân bón vi sinh, xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học và phương pháp chăm sóc lúa theo hướng thân thiện với môi trường. Sau khi áp dụng, cây lúa sinh trưởng tốt, đất tơi xốp hơn, lượng phân bón hóa học giảm đáng kể mà năng suất vẫn ổn định. Vụ vừa qua năng suất lúa của gia đình đạt khoảng 2,2 tạ/sào, trong khi chi phí đầu vào giảm so với trước”, ông Muôn chia sẻ.
Theo bà Nguyễn Thị Quý Anh, Chủ tịch HND phường Tam Sơn, trong vụ mùa năm 2026, địa phương triển khai mô hình tại các chi hội Thọ Trai và Dương Sơn với 171 hộ tham gia trên diện tích 567 sào. Hội thường xuyên phối hợp với cán bộ chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật ngay tại đồng ruộng, giúp hội viên thực hiện đúng quy trình canh tác.
Hướng tới sản xuất lúa theo chuỗi giá trị, nông nghiệp xanh
Không chỉ dừng lại ở việc thay đổi tập quán sản xuất, HND tỉnh Bắc Ninh xác định mục tiêu lâu dài là xây dựng vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao gắn với giảm phát thải khí nhà kính và phát triển chuỗi giá trị.
Để đạt mục tiêu đó, HND tỉnh tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho hội viên; phối hợp với ngành chuyên môn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Ngoài ra, hỗ trợ phân bón vi sinh, chế phẩm xử lý rơm rạ và hướng dẫn quy trình canh tác đồng bộ.
Việc áp dụng các giải pháp như sử dụng giống phù hợp, giảm lượng giống gieo cấy, quản lý nước tưới tiết kiệm, tăng sử dụng phân bón hữu cơ, phân bón vi sinh và xử lý rơm rạ tại ruộng không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào mà còn nâng cao chất lượng nông sản, cải thiện độ phì của đất và gia tăng thu nhập cho người trồng lúa.
Cán bộ kỹ thuật hướng dẫn hội viên nông dân pha và sử dụng chế phẩm sinh học xử lý rơm rạ sau thu hoạch, hạn chế tình trạng đốt rơm rạ trên đồng ruộng. Ảnh: HND tỉnh Bắc Ninh
Khi các hộ nông dân cùng áp dụng chung một quy trình sản xuất, việc liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp cũng trở nên thuận lợi hơn. Đây là điều kiện quan trọng để xây dựng vùng sản xuất tập trung, hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ, từng bước nâng cao giá trị hạt gạo Bắc Ninh.
Bên cạnh lợi ích kinh tế, mô hình còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế ô nhiễm môi trường do đốt rơm rạ, bảo vệ nguồn nước, cải tạo đất canh tác và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây cũng là những mục tiêu quan trọng trong Chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Thực tế tại Tam Sơn cho thấy, khi người dân được tuyên truyền đầy đủ, được hỗ trợ vật tư và hướng dẫn kỹ thuật bài bản, việc thay đổi tập quán canh tác không còn là điều khó khăn. Từ những diện tích triển khai ban đầu, mô hình đang tạo hiệu ứng tích cực, thu hút thêm nhiều hộ nông dân tham gia.
Theo lãnh đạo địa phương, thời gian tới, Tam Sơn sẽ tiếp tục phối hợp với HND tỉnh và các ngành chuyên môn mở rộng diện tích canh tác lúa phát thải thấp, gắn với xây dựng các vùng sản xuất tập trung và tăng cường liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ nông sản.
Có thể thấy, Đề án "Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường" không chỉ hỗ trợ người dân thay đổi phương thức sản xuất mà còn góp phần chuyển đổi tư duy làm nông theo hướng hiện đại. Từ mục tiêu tăng năng suất đơn thuần, người nông dân đang dần hướng đến sản xuất an toàn, giảm phát thải, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.
Những cánh đồng lúa xanh mướt ở Tam Sơn là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của sự đồng hành giữa chính quyền địa phương, tổ chức Hội và người nông dân. Khi khoa học kỹ thuật được đưa vào đồng ruộng, khi người dân chủ động thay đổi tập quán canh tác và sản xuất gắn với bảo vệ môi trường, mô hình lúa phát thải thấp sẽ không chỉ dừng ở một chương trình hỗ trợ mà sẽ trở thành hướng đi lâu dài, góp phần xây dựng nền nông nghiệp Bắc Ninh xanh, phát triển bền vững.
