Ngày Thế giới không thuốc lá 2026: Vạch trần 'chiêu trò hấp dẫn giả tạo'

Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 hằng năm là dịp quan trọng để cộng đồng quốc tế cùng nhìn nhận lại những tác hại nghiêm trọng của thuốc lá đối với sức khỏe con người và sự phát triển bền vững. Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.

Thông điệp này không chỉ phản ánh thực trạng đáng báo động mà còn nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải hành động, đặc biệt nhằm bảo vệ thế hệ trẻ trước các chiến lược tiếp thị ngày càng tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá.

Chiêu thức "ngụy trang" tinh vi của ngành thuốc lá

Theo WHO, trong bối cảnh các quy định kiểm soát thuốc lá ngày càng được siết chặt trên toàn cầu, các tập đoàn thuốc lá đã thay đổi phương thức tiếp cận thị trường. Thay vì quảng cáo trực tiếp, họ sử dụng các hình thức “ngụy trang” như thiết kế bao bì bắt mắt, đa dạng hương vị (trái cây, kẹo ngọt), và truyền thông gắn với hình ảnh công nghệ hiện đại nhằm thu hút người dùng mới, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Đáng chú ý, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang được quảng bá như những lựa chọn “ít hại hơn”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy đây là những sản phẩm chứa nicotine - một chất gây nghiện mạnh, có độc tính cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh và tim mạch. Không chỉ vậy, các sản phẩm này còn chứa nhiều hóa chất độc hại, kim loại nặng và các hợp chất gây ung thư, tiềm ẩn nguy cơ tổn thương phổi cấp, ngộ độc và các vấn đề sức khỏe lâu dài.

WHO cảnh báo rằng việc tiếp xúc với nicotine trong giai đoạn vị thành niên có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ, làm suy giảm khả năng học tập, trí nhớ và kiểm soát hành vi. Điều này khiến thanh thiếu niên dễ bị nghiện hơn và khó từ bỏ hơn so với người trưởng thành. Thực tế, đã có hàng chục triệu trẻ em trên thế giới trong độ tuổi 13-15 sử dụng các sản phẩm thuốc lá, trong đó tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử đang gia tăng nhanh chóng.

Tăng cường thực thi pháp luật - "chìa khóa" bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Tại Việt Nam, vấn đề phòng, chống tác hại (PCTH) của thuốc lá đã được quan tâm triển khai trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, tình hình vẫn còn nhiều thách thức khi Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao. Thuốc lá là nguyên nhân gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu và gây ra nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, hô hấp. Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, thuốc lá còn gây tổn thất kinh tế lớn, làm gia tăng gánh nặng cho hệ thống y tế và xã hội.

Trước thực trạng đó, Bộ Y tế đã ban hành các công văn chỉ đạo nhằm hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5, Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá (25-31/5/2026) và tăng cường thực thi Luật PCTH thuốc lá. Theo nội dung công văn, các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, cần tiếp tục phổ biến và thực thi nghiêm các quy định của Luật PCTH thuốc lá. Các cơ quan, đơn vị phải đưa nội dung phòng chống thuốc lá vào kế hoạch hoạt động hằng năm, ban hành quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc, treo biển cấm hút thuốc tại các khu vực theo quy định và yêu cầu cán bộ, công chức gương mẫu thực hiện.

Song song với đó, công tác truyền thông cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Nội dung truyền thông phải bám sát chủ đề của WHO năm 2026, đồng thời phổ biến các quy định pháp luật mới như Nghị quyết 173/2024/QH15 về việc cấm sản xuất, kinh doanh và sử dụng các sản phẩm thuốc lá mới.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Bộ Y tế yêu cầu thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành, lồng ghép nội dung kiểm tra thực hiện Luật PCTH thuốc lá vào kế hoạch kiểm tra thường xuyên và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Đối với các địa phương, UBND các tỉnh, thành phố cần chủ động xây dựng kế hoạch, tổ chức các hoạt động hưởng ứng phù hợp với điều kiện thực tế như mít tinh, hội thảo, truyền thông cộng đồng. Đồng thời, cần phát huy vai trò của cộng đồng, lồng ghép nội dung phòng chống thuốc lá vào các phong trào xây dựng đời sống văn hóa và nông thôn mới.

Đặc biệt, Công văn cũng nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện công tác PCTH thuốc lá. Kết quả thực hiện sẽ là một tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo các cấp. Điều này thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc đưa công tác phòng chống thuốc lá trở thành nhiệm vụ thường xuyên, liên tục và có trách nhiệm rõ ràng.

Chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá 2026 không chỉ dừng lại ở việc nâng cao nhận thức mà còn hướng đến hành động cụ thể. Việc “vạch trần sự hấp dẫn giả tạo” của ngành thuốc lá là bước quan trọng để giúp người dân, đặc biệt là giới trẻ, nhận diện đúng bản chất của các sản phẩm nicotine mới. Đồng thời, việc tăng cường thực thi pháp luật tại Việt Nam là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và duy trì những thành quả đã đạt được trong công tác kiểm soát thuốc lá.

Trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới ngày càng lan rộng và có xu hướng “trẻ hóa” người sử dụng, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và mỗi cá nhân là vô cùng cần thiết. Chỉ khi toàn xã hội cùng hành động, mục tiêu xây dựng một môi trường không khói thuốc, bảo vệ thế hệ tương lai mới có thể trở thành hiện thực.