Nông nghiệp Điện Biên: Đánh thức tiềm năng - nâng tầm giá trị: [Bài 4] Liên kết nâng giá trị sản phẩm nông nghiệp

Điện Biên sở hữu nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp hàng hóa với các ngành hàng chủ lực như lúa gạo, cà phê Arabica, mắc ca, chè... Tuy nhiên, trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng, phát triển xanh và hội nhập ngày càng cao, việc khai thác hiệu quả tiềm năng, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị và thu hút đầu tư đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Được sự đồng ý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND tỉnh Điện Biên, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên”.

Diễn đàn sẽ được tổ chức vào ngày 18/7/2026 tại Hội trường Hoa Ban - Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và Du lịch tỉnh Điện Biên, phố 5, phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên.

Đây là sự kiện nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và vùng nguyên liệu; đồng thời nâng cao giá trị các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh Điện Biên và khu vực Tây Bắc theo hướng bền vững.

Hợp tác xã - cầu nối chuỗi liên kết

Từ những đồi cà phê Arabica ở Mường Ảng, cánh đồng lúa Mường Thanh đến vùng dứa ở xã Mường Nhà, các mô hình liên kết đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất của nông dân Điện Biên. Thay vì sản xuất riêng lẻ, nhiều hộ dân đã tham gia HTX, cùng áp dụng quy trình kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu và liên kết với doanh nghiệp để nâng cao giá trị nông sản.

Định hướng này cũng là một trong những nội dung trọng tâm của Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Điện Biên, xác định phát triển các chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ là giải pháp quan trọng để cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững.

Tại bản Na Luông, xã Mường Ảng, HTX Cà phê Chị em là một trong những mô hình tiêu biểu trong liên kết sản xuất cà phê Arabica sạch. Hiện HTX có 6 thành viên, liên kết với 20 hộ vệ tinh, trực tiếp quản lý khoảng 40ha cà phê. Việc hình thành vùng nguyên liệu tập trung giúp thống nhất quy trình chăm sóc, thu hái và sơ chế, đồng thời tạo điều kiện kiểm soát chất lượng, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp chế biến và thị trường.

Chị Lò Thị Tiên, Trưởng nhóm HTX Cà phê Chị em cho biết: Trước đây các hộ dân chủ yếu sản xuất riêng lẻ, quy trình chăm sóc và thu hoạch chưa đồng nhất nên chất lượng nguyên liệu không ổn định. Khi tham gia HTX, các thành viên được hướng dẫn áp dụng cùng một quy trình kỹ thuật, từ chăm sóc, thu hái đến sơ chế, qua đó từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm.

"Liên kết không chỉ giúp các hộ dân thay đổi cách sản xuất mà còn tạo sự đồng đều về chất lượng nguyên liệu. Khi có vùng nguyên liệu ổn định, doanh nghiệp cũng yên tâm hợp tác, người dân có thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm với giá trị cao hơn. Từ mô hình liên kết này, chúng tôi tập trung sản xuất cà phê an toàn để cung cấp cho thị trường Hà Nội và một số tỉnh, thành phố khác", chị Tiên chia sẻ.

Điểm chung của các mô hình liên kết là đều lấy HTX làm trung tâm tổ chức sản xuất. Việc hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng, kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã đang giúp người dân thay đổi tư duy từ sản xuất manh mún sang chuỗi giá trị. Đây cũng là nền tảng để hình thành những vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Không chỉ với cây cà phê, nhiều HTX khác trên địa bàn tỉnh Điện Biên cũng đang phát huy hiệu quả trong tổ chức sản xuất và liên kết tiêu thụ nông sản.

Tại xã Thanh Yên, tỉnh Điện Biên, HTX Dịch vụ tổng hợp Thanh Yên do anh Quản Bá Tới làm Giám đốc đã mở rộng vùng sản xuất lúa hàng hóa từ 31ha lên khoảng 150ha, thu hút gần 200 hộ dân tham gia liên kết. Anh Tới cho biết, mỗi năm HTX bán ra thị trường khoảng 100 đến 200 tấn gạo. HTX đảm nhận cung ứng vật tư đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật, thu mua và kết nối tiêu thụ, góp phần nâng cao giá trị gạo Mường Thanh và tạo đầu ra ổn định cho người dân.

Ở xã Mường Nhà, tỉnh Điện Biên, HTX Dứa mật Pu Lau do anh Thào A Giàng làm Giám đốc cũng là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của liên kết sản xuất. Từ 50ha khi mới thành lập, vùng nguyên liệu của HTX đã mở rộng lên 100ha, sau ba năm đạt 150ha và hiện đã phát triển lên khoảng 200ha. Mỗi ngày HTX thu mua từ 60 - 80 tấn dứa đưa về các chợ đầu mối tại Hà Nội và cung cấp cho nhiều nhà máy chế biến ở Hải Phòng, Hưng Yên, Thanh Hóa cùng một số địa phương khác. Đầu ra ổn định giúp người dân yên tâm mở rộng diện tích, đồng thời từng bước nâng cao giá trị sản phẩm.

Thực tế từ HTX Cà phê Chị em, HTX Dịch vụ tổng hợp Thanh Yên và HTX Dứa mật Pu Lau cho thấy khi HTX phát huy tốt vai trò tập hợp nông dân, tổ chức sản xuất và kết nối thị trường, các vùng nguyên liệu từng bước được hình thành theo hướng tập trung. Đây cũng là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào vùng nguyên liệu, mở rộng chuỗi liên kết và từng bước nâng cao giá trị các ngành hàng chủ lực của Điện Biên.

Liên kết tạo nền tảng phát triển bền vững

Sự tham gia của doanh nghiệp cùng vai trò điều phối của HTX đang tạo nên những chuỗi liên kết ngày càng bền chặt trong sản xuất nông nghiệp. Đây cũng là hướng đi được Điện Biên xác định để nâng cao giá trị các ngành hàng chủ lực trong giai đoạn tới.

Ông Đỗ Quang Minh, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn và Kinh tế hợp tác (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên) cho biết: Liên kết sản xuất là giải pháp quan trọng để khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Khi HTX phát huy tốt vai trò tập hợp nông dân, doanh nghiệp sẽ có điều kiện đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, chuyển giao khoa học kỹ thuật và ký kết hợp đồng tiêu thụ, qua đó hình thành chuỗi giá trị bền vững.

"Muốn nông nghiệp phát triển bền vững thì phải xây dựng được mối liên kết chặt chẽ giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp. Mỗi chủ thể có một vai trò riêng nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị và phát triển thị trường ổn định", ông Minh nhấn mạnh.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Điện Biên có khoảng 6 mô hình HTX hoạt động hiệu quả với các sản phẩm nông nghiệp chủ lực như dứa Na Sang, dứa mật Pu Lau, bí xanh Tì Dình, cà phê... Những mô hình này không chỉ góp phần hình thành vùng nguyên liệu tập trung mà còn tạo dựng được chỗ đứng trên thị trường, từng bước khẳng định thương hiệu nông sản Điện Biên thông qua cách làm bài bản, gắn sản xuất với liên kết tiêu thụ.

Định hướng này cũng phù hợp với mục tiêu của Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Điện Biên khi xác định phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với chế biến, tiêu thụ và thu hút doanh nghiệp đầu tư là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả cơ cấu lại ngành nông nghiệp. Trên cơ sở đó, Điện Biên tiếp tục tạo điều kiện để các HTX mở rộng quy mô hoạt động, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và khuyến khích người dân tham gia các chuỗi sản xuất theo hướng chuyên nghiệp, bền vững.

Thực tiễn cho thấy, khi các chủ thể cùng tham gia chuỗi liên kết, hiệu quả sản xuất và giá trị nông sản đều được nâng lên. Từ mô hình cà phê Arabica của HTX Cà phê Chị em, vùng sản xuất lúa hàng hóa của HTX Dịch vụ tổng hợp Thanh Yên đến vùng nguyên liệu của HTX Dứa mật Pu Lau, mỗi mô hình đều góp phần khẳng định vai trò của HTX trong việc tổ chức sản xuất, kết nối doanh nghiệp và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Không chỉ tạo đầu ra ổn định cho nông sản, các chuỗi liên kết còn thúc đẩy quá trình chuyển giao khoa học kỹ thuật, hình thành vùng nguyên liệu tập trung và nâng cao ý thức sản xuất theo tiêu chuẩn của người dân. Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển các sản phẩm có sức cạnh tranh cao trên thị trường.

Có thể thấy, khi nông dân, HTX và doanh nghiệp cùng tham gia chuỗi liên kết, giá trị nông sản không chỉ được nâng lên mà còn tạo nền tảng hình thành các vùng nguyên liệu tập trung. Tuy nhiên, để chuỗi liên kết phát huy hiệu quả lâu dài, vẫn cần những doanh nghiệp đủ năng lực đầu tư chế biến, mở rộng thị trường và dẫn dắt các ngành hàng chủ lực của Điện Biên phát triển theo hướng bền vững. Đây cũng sẽ là mắt xích quan trọng trong hành trình nâng tầm giá trị nông sản của tỉnh Điện Biên.