Ba Chẽ chuyển mình nhờ cây quế

Thay đổi tư duy, chuyển keo trồng quế

Là địa phương có diện tích đất lâm nghiệp lớn của tỉnh Quảng Ninh, xã Ba Chẽ từ lâu xác định kinh tế rừng là mũi nhọn. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào trồng rừng nguyên liệu chu kỳ ngắn, những năm gần đây, địa phương đã chọn hướng đi mới, phát triển rừng theo hướng nâng cao giá trị, trong đó quế được xác định là cây trồng chủ lực.

Việc chuyển đổi từ cây keo sang cây quế không chỉ là thay đổi cơ cấu cây trồng mà còn là sự thay đổi tư duy sản xuất. Nếu trước đây người dân chủ yếu hướng tới mục tiêu thu hồi vốn nhanh từ cây keo thì nay nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư vào những loại cây có thời gian sinh trưởng dài hơn nhưng mang lại giá trị kinh tế cao và bền vững hơn.

Với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp, cây quế sinh trưởng tốt trên đất đồi núi Ba Chẽ. Không chỉ cho giá trị từ vỏ, gỗ, cành, lá quế cũng trở thành nguyên liệu phục vụ chế biến tinh dầu và nhiều sản phẩm có giá trị cao. Nhờ đó, giá trị kinh tế trên cùng diện tích đất được nâng lên đáng kể.

Thôn Nam Kim là địa phương đi đầu trong phong trào chuyển đổi này. Trước đây, phần lớn diện tích rừng của người dân đều trồng keo. Sau nhiều năm tuyên truyền, vận động của cấp ủy, chính quyền và chi bộ thôn, đến nay đã có trên 200ha được người dân chuyển sang trồng quế.

Người tiên phong là ông Triệu Quý Trình, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Nam Kim. Năm 2018, ông mạnh dạn chuyển diện tích rừng của gia đình sang trồng quế. Thời điểm đó, nhiều người còn băn khoăn bởi cây quế phải sau nhiều năm mới cho thu hoạch. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế đã chứng minh đây là lựa chọn đúng.

Theo ông Trình, bình quân 1ha keo sau một chu kỳ khai thác chỉ mang lại khoảng 120 triệu đồng, trong khi cây quế từ năm thứ bảy trở đi có thể đạt giá trị khoảng 400 triệu đồng/ha. Đặc biệt, gần như toàn bộ cây quế đều có thể tận dụng để bán cho doanh nghiệp chế biến, từ vỏ, thân đến cành, lá.

"Chi bộ đã đưa nội dung chuyển đổi cây trồng vào nghị quyết, phân công từng đảng viên phụ trách từng khu vực để tuyên truyền, vận động người dân. Muốn kinh tế ổn định thì phải từng bước chuyển từ cây ngắn ngày sang cây dài ngày có giá trị cao hơn", ông Trình chia sẻ.

Theo ông Trình, cây quế còn có ưu điểm ít bị thiệt hại trước mưa bão hơn cây keo, không làm suy kiệt đất sau nhiều chu kỳ sản xuất. Nếu chăm sóc đúng kỹ thuật, người dân có thể khai thác tỉa thay vì chặt trắng, vừa duy trì nguồn thu lâu dài vừa bảo đảm chất lượng rừng.

Hiện toàn xã Ba Chẽ có khoảng 1.000ha quế, cho sản lượng trung bình gần 50 tấn vỏ quế tươi mỗi năm. Năm 2026, địa phương đặt mục tiêu trồng mới 1.200ha rừng, trong đó có 200ha quế, tiếp tục nâng tỷ trọng cây quế trong cơ cấu rừng trồng.

Song song với mở rộng diện tích, Ba Chẽ cũng đẩy mạnh phát triển rừng gỗ lớn, cây bản địa và rừng được quản lý theo tiêu chuẩn bền vững. Đây được xem là nền tảng để nâng cao giá trị lâm sản, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn của các thị trường xuất khẩu.

Quế Ba Chẽ vươn ra thế giới

Nếu việc chuyển đổi cây trồng tạo nền tảng cho phát triển thì sự xuất hiện của doanh nghiệp chế biến đã tạo bước ngoặt quan trọng đối với kinh tế lâm nghiệp Ba Chẽ. Cuối năm 2025, nhà máy chế biến các sản phẩm từ quế của Công ty TNHH MTV Quế Ba Chẽ tại thôn Nam Kim chính thức đi vào hoạt động với tổng vốn đầu tư giai đoạn một khoảng 40 tỷ đồng. Nhà máy có công suất chế biến trên 100 tấn tinh dầu quế, 240 tấn chế phẩm sinh học cùng khoảng 3.000 tấn vỏ quế khô mỗi năm.

Ngay cả khi chưa vận hành chính thức, doanh nghiệp đã thu mua cành, lá quế của người dân để chế biến tinh dầu. Những nguyên liệu trước đây thường bị bỏ đi sau mỗi lần tỉa cành nay trở thành nguồn thu nhập cho người dân, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích rừng.

Không chỉ đầu tư chế biến, doanh nghiệp còn triển khai mô hình liên kết "4 nhà", phối hợp với chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và người dân để hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch quế, đồng thời bao tiêu sản phẩm với giá ổn định. Mối liên kết này từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ.

Theo định hướng lâu dài, doanh nghiệp đặt mục tiêu phát triển khoảng 8.000ha quế nguyên liệu, khuyến khích người dân sản xuất theo hướng hữu cơ, xây dựng mã số vùng trồng, cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững nhằm đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.

Thành quả bước đầu được ghi nhận vào tháng 3/2026 khi Công ty TNHH MTV Quế Ba Chẽ xuất khẩu thành công lô hàng đầu tiên gồm 160 tấn tinh dầu quế sang thị trường Mỹ với tổng giá trị trên 500.000 USD. Đây là cột mốc quan trọng khẳng định sản phẩm quế chế biến của Ba Chẽ đã đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của một trong những thị trường khó tính nhất thế giới.

Để tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi, chính quyền địa phương đã xây dựng lộ trình phát triển lâm nghiệp theo từng giai đoạn, gắn mục tiêu trồng rừng với phát triển cây quế. Hằng năm, chỉ tiêu trồng rừng được giao cụ thể đến từng thôn, trong đó diện tích quế được xác định rõ để các địa bàn chủ động triển khai, bảo đảm tiến độ và chất lượng.

Theo bà Nguyễn Thị Thúy Mai, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Ba Chẽ, việc mở rộng diện tích quế không chỉ dựa vào vận động người dân mà được thực hiện đồng bộ thông qua quy hoạch phát triển lâm nghiệp, kế hoạch trồng rừng hằng năm và sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp với người dân. Mỗi năm địa phương đều dành một phần chỉ tiêu trồng rừng để phát triển cây quế, đồng thời rà soát quỹ đất, hướng dẫn các thôn xây dựng kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tế.

Theo bà Mai, điều quan trọng nhất là giúp người dân nhìn thấy hiệu quả lâu dài của cây quế để mạnh dạn đầu tư thay vì chọn những cây trồng cho thu hoạch nhanh. Bên cạnh công tác tuyên truyền, địa phương cũng phối hợp với doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn hỗ trợ kỹ thuật, kết nối tiêu thụ, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến.

Định hướng của Ba Chẽ là phát triển kinh tế lâm nghiệp theo chuỗi giá trị, trong đó người dân giữ vai trò trung tâm của vùng nguyên liệu, doanh nghiệp đảm nhận khâu chế biến và mở rộng thị trường. Cách làm này vừa tạo đầu ra ổn định, vừa nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm, hạn chế tình trạng bán nguyên liệu thô.

Đến hết năm 2025, toàn xã đã có hơn 11.550ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững theo các tiêu chuẩn quốc tế PEFC và FSC. Đây là lợi thế quan trọng để các sản phẩm lâm nghiệp của Ba Chẽ từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.