Lễ Xên Đông theo tiếng Thái có nghĩa là "lễ cúng rừng" vừa được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng vừa ký Quyết định số 2319 ngày 9/8/2024 về việc công bố Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với lễ Xên Đông (cúng rừng) của người Thái ở thị xã Nghĩa Lộ ở loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng.
Lễ Xên Đông (trong tiếng Thái có nghĩa là cúng rừng) là một trong những tập quán xã hội và tín ngưỡng khá điển hình của đồng bào Thái ở khu vực miền Tây tỉnh Yên Bái, được cộng đồng tộc người Thái ở khu vực Mường Lò nói chung tự nguyện trao truyền và gìn giữ từ xưa đến nay.
Cứ mỗi độ xuân về, bản mường người Thái lại nô nức mở nhiều lễ hội trong đó có lễ Xên Đông để cúng Thần rừng, cầu mong các thần linh phù hộ, che chở cho cộng đồng một năm bình an, sức khỏe, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no, nhà nhà hạnh phúc.
Lễ Xên Đông gồm có phần lễ và phần hội với các hình thức nghệ thuật trình diễn dân gian như múa xòe, hát khắp, nhảy sạp, biểu diễn nhạc cụ, … cùng nhiều trò chơi dân gian truyền thống của đồng bào Thái nơi đây.
Trong lễ Xên Đông có nhiều hình thức nghệ thuật trình diễn dân gian như múa xòe, hát khắp, nhảy sạp, biểu diễn nhạc cụ,… cùng nhiều trò chơi dân gian truyền thống của đồng bào Thái ở Mường Lò.
Đối với tộc người Thái ở Mường Lò, việc bảo vệ rừng, đặc biệt là những khu rừng đầu nguồn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đã trở thành lệ đẹp của bản mường, được coi là trách nhiệm của mỗi cư dân Thái. Chính vì vậy lễ Xên Đông là một di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu, có giá trị tinh thần to lớn, mang ý nghĩa tích cực trong việc bảo vệ rừng, bảo vệ thiên nhiên, điều hòa nguồn nước và giữ cân bằng sinh thái, hướng tới một môi trường sống xanh, hài hòa, bền vững.
Việc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia sẽ tiếp tục khơi dậy ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái. Di sản sẽ góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống đặc trưng của tộc người, là nơi thực hành và trao truyền trực tiếp vốn văn hóa của cộng đồng, lan tỏa thông điệp về bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sống.
