Từ “đất trăm nghề” đến thương hiệu quốc tế
Hà Nội từ lâu được mệnh danh là “đất trăm nghề”, sở hữu hệ thống làng nghề có bề dày lịch sử, số lượng làng nghề và nghề truyền thống lớn nhất cả nước. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề, nghề truyền thống và làng nghề truyền thống đã được UBND thành phố công nhận.
Làng nghề Hà Nội trở thành động lực quan trọng của công nghiệp văn hóa. Ảnh: Báo Công thương.
Không chỉ góp phần quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, các làng nghề còn tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời đóng vai trò tích cực trong triển khai Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và xây dựng nông thôn mới. Đến nay, khoảng 100 làng nghề, làng có nghề của Hà Nội đã tham gia OCOP với 929 trên tổng số 3.463 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên.
Cùng với đó, thành phố đã công nhận 10 mô hình trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch cấp xã; hình thành 70 cụm công nghiệp, trong đó có 25 cụm công nghiệp làng nghề, thu hút hơn 4.000 cơ sở sản xuất, tạo việc làm cho gần 80.000 lao động.
Trong lĩnh vực du lịch, Hà Nội hiện có 55 điểm du lịch và khu du lịch cấp thành phố, trong đó 26 điểm gắn với làng nghề và 7 làng nghề được công nhận là điểm du lịch làng nghề. Đáng chú ý, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của làng nghề Hà Nội đã xuất khẩu tới 89 quốc gia và vùng lãnh thổ, mang lại doanh thu hằng năm trên 24.000 tỉ đồng. Toàn thành phố hiện có 351 nghệ nhân cùng mạng lưới các hội, hiệp hội và câu lạc bộ làng nghề hoạt động sôi nổi.
Đặc biệt, hai làng nghề gốm sứ Bát Tràng và dệt lụa Vạn Phúc đã được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu, mở ra nhiều cơ hội quảng bá, xúc tiến thương mại và phát triển du lịch. Thành phố cũng đã tổ chức thành công các đoàn tham gia hội chợ quốc tế, Festival bảo tồn và phát triển làng nghề quốc tế năm 2025 với sự tham gia của 30 quốc gia, góp phần nâng cao vị thế làng nghề Hà Nội trên trường quốc tế.
Những năm gần đây, Hà Nội đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy bảo tồn và phát triển làng nghề, nổi bật là Quyết định số 282/QĐ-UBND ngày 15/1/2025 phê duyệt “Đề án tổng thể phát triển làng nghề trên địa bàn TP. Hà Nội giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2050”. Các chính sách của Trung ương và thành phố đã phát huy hiệu quả, tạo động lực cho sự phát triển của làng nghề và ngành nghề nông thôn.
Một nghệ nhân làng gốm Bát Tràng bày tỏ niềm tự hào và trách nhiệm với nghề: “Nghề gốm không chỉ là sinh kế mà đã trở thành một phần máu thịt trong cuộc đời tôi. Đó là sự tiếp nối những giá trị truyền thống mà cha ông để lại. Tôi tự hào khi sản phẩm gốm Bát Tràng ngày càng được nhiều người biết đến và ý thức sâu sắc trách nhiệm truyền dạy nghề cho thế hệ sau”.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy một số chính sách đã bộc lộ bất cập, không còn phù hợp với bối cảnh mới. Công tác bảo tồn và phát triển làng nghề Thủ đô vẫn gặp nhiều khó khăn do phát triển chưa theo quy hoạch, ô nhiễm môi trường tại một số làng nghề ngày càng nghiêm trọng, thiếu hụt nguồn nguyên liệu sản xuất. Nhiều làng nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, công nghệ sản xuất còn lạc hậu, việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số hạn chế, trong khi chế độ đãi ngộ nghệ nhân chưa tương xứng, lực lượng lao động có xu hướng già hóa.
Chính sách đặc thù tháo gỡ “nút thắt” cho làng nghề
Luật Thủ đô 2024 đã dành những quy định cụ thể liên quan đến lĩnh vực làng nghề, ngành nghề nông thôn, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội triển khai các chính sách đặc thù. Trên cơ sở đó, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành nghị quyết quy định một số chính sách hỗ trợ bảo tồn, phát triển làng nghề và ngành nghề nông thôn nhằm cụ thể hóa Luật Thủ đô 2024, Đề án tổng thể phát triển làng nghề giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2050, đồng thời tiếp tục triển khai hiệu quả các chương trình, nghị định của Chính phủ.
HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành nghị quyết quy định một số chính sách hỗ trợ bảo tồn, phát triển làng nghề và ngành nghề nông thôn. Ảnh: Tạp chí Thương hiệu và pháp luật.
Nghị quyết của HĐND thành phố Hà Nội áp dụng đối với các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình đang hoạt động sản xuất, kinh doanh ngành nghề nông thôn trên địa bàn Hà Nội, cũng như các tổ chức, cá nhân tham gia quản lý lĩnh vực này. Một trong những điểm nhấn là chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân thủ công mỹ nghệ được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú và Nghệ nhân Hà Nội, với mức hỗ trợ một lần lần lượt là 40 triệu đồng, 30 triệu đồng và 20 triệu đồng.
Đối với hoạt động truyền dạy nghề, nghệ nhân tham gia giảng dạy và người học nghề theo chương trình của cơ quan có thẩm quyền cũng được hỗ trợ kinh phí phù hợp, góp phần khuyến khích gìn giữ và lan tỏa giá trị nghề truyền thống. Bên cạnh đó, các cơ sở ngành nghề nông thôn có dự án sản xuất hiệu quả còn được hỗ trợ đầu tư máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất mới với mức hỗ trợ tối đa 500 triệu đồng cho mỗi dự án.
Thành phố cũng triển khai các chính sách hỗ trợ di dời cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư, khuyến khích phát triển sản xuất tập trung, giảm ô nhiễm môi trường. Các cơ sở thuộc diện di dời được hỗ trợ chi phí tháo dỡ, vận chuyển, ưu đãi về thuê đất, thuế thu nhập doanh nghiệp và hỗ trợ lãi suất vay vốn trong thời gian dài, tạo điều kiện ổn định sản xuất tại địa điểm mới.
Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, việc bảo tồn giá trị truyền thống, phát triển du lịch bền vững và đẩy mạnh chuyển đổi số tại các làng nghề cần được triển khai đồng bộ, có sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp, nghệ nhân và cộng đồng dân cư. Đây chính là nền tảng để làng nghề Thủ đô không chỉ được gìn giữ mà còn phát triển mạnh mẽ, trở thành điểm sáng kinh tế - văn hóa, đóng góp xứng đáng cho công nghiệp văn hóa Hà Nội trong giai đoạn mới.
