Dấu ấn khuyến nông Gia Lai: [Bài 1] Đưa cá diêu hồng đi Nhật

Chinh phục thị trường khó tính

Trên địa bàn tỉnh Gia Lai đang thả nuôi cá quảng canh trên hồ chứa với diện tích khoảng 2.468ha và nuôi cá lồng bè trong hồ chứa khoảng 923 lồng với 138.450m3, đối tượng chính là cá diêu hồng và các loài cá truyền thống như trắm, trôi, chép…, sản lượng thu hoạch hằng năm ước đạt 2.953 tấn.

Trước đây, hoạt động nuôi cá lồng bè trên hồ chứa ở Gia Lai chủ yếu theo kiểu tự phát. Kỹ thuật nuôi cũng muôn hình vạn trạng, không có quy trình bài bản. Cá giống, thức ăn, thuốc phòng trị bệnh cho cá mạnh ai nấy mua từ các đại lý thuốc thú y thủy sản, chất lượng ngoài vòng kiểm soát nên vừa làm tăng giá thành sản xuất vừa điều trị bệnh cho cá không hiệu quả, gây tồn dư kháng sinh, năng suất không ổn định.

Thêm vào đó, đầu ra lệ thuộc hoàn toàn vào thương lái nên thu nhập bấp bênh, hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. Trong khi đối với cá nuôi, thời tiết giao mùa là dịch bệnh hàng loạt, người nuôi không có cách phòng trị nên thiệt hại lớn.

Theo ông Lê Minh Thông, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thạnh (Gia Lai), hiện trên hồ Định Bình có 24 hộ nuôi thủy sản với 390 lồng/24.480m3, trong đó có 4 lồng tròn HDPE thể tích 330m3/lồng, lồng khung sắt có thể tích 60m3/lồng. Đối tượng nuôi chính là cá diêu hồng (chiếm đến 90%), còn lại là các đối tượng khác như cá lăng đuôi đỏ, cá thát lát, trê lai, cá lóc…

Riêng cá diêu hồng nuôi trong lòng hồ Định Bình hiện có 350 lồng với 22.080m3 (trong đó có 4 lồng HDPE), sản lượng ước đạt 772 tấn/năm. Thời gian nuôi quanh năm, người nuôi thường thả giống tập trung 2 vụ/năm, vụ chính từ tháng 3 đến tháng 7 và vụ phụ từ tháng 8 đến tháng 12 hằng năm. Thời gian thu hoạch quanh năm, cao điểm từ tháng 7 đến tháng 8 và từ tháng 12 đến tháng 1 năm sau.

Để thay đổi cách nuôi cá diêu hồng trong hồ thủy lợi nhằm mang lại hiệu quả cao, từ năm 2021 đến nay, năm nào Trung tâm Khuyến nông Gia Lai cũng xây dựng mô hình chuyển giao kỹ thuật nuôi tại các địa phương có phong trào nuôi loài cá này trong hồ chứa. Đến năm 2023, ý thức của người nuôi cá trên hồ ở Gia Lai đã có chuyển biến tích cực.

Ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Gia Lai cho biết: “Chúng tôi chuyển giao cho người nuôi kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng và cách phòng bệnh cho cá. Sau khi nắm bắt được kỹ thuật, người nuôi khắc phục được tình trạng cá chết hàng loạt mỗi khi thời tiết chuyển mùa”.

Cũng theo ông Hùng, trước kia, người nuôi cho cá ăn theo cảm tính, thức ăn thừa làm nguồn nước bị ô nhiễm. Bà con cũng không phòng bệnh cho cá, chỉ khi cá bị bệnh mới tìm cách chữa trị bằng kháng sinh nên tồn dư kháng sinh rất lớn. Giờ người nuôi đã biết cách điều chỉnh độ pH nước, cho cá ăn theo khẩu phần nên thức ăn không bị thừa, đỡ tốn tiền mua thức ăn, nguồn nước bớt ô nhiễm.

“Bây giờ trước khi vào mùa mưa người nuôi đã biết phải chuẩn bị làm những gì để ứng phó khi thời tiết thay đổi, trời nắng nóng thì biết lấy cành lá che một phần lồng để cá vào tránh trú nắng nóng”, ông Hùng chia sẻ.

Kết nối doanh nghiệp Nhật

Không chỉ chuyển giao kỹ thuật nuôi, chăm sóc, phòng trừ bệnh cho cá, Trung tâm Khuyến nông Gia Lai còn làm cầu nối giữa Công ty TNHH Mãi Tín Bình Định (doanh nghiệp 100% vốn Nhật Bản) và người nuôi cá diêu hồng trong hồ Định Bình (xã Vĩnh Thạnh, Gia Lai) để hình thành mối liên kết, bao tiêu sản phẩm.

Năm 2023, Trung tâm Khuyến nông Gia Lai mời Công ty TNHH Mãi Tín Bình Định tham quan mô hình nuôi cá diêu hồng trong lòng hồ Định Bình ở xã Vĩnh Thạnh.

Trong chuyến tham quan, ông Kosaburo Kimura - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Mãi Tín Bình Định mua mấy ký cá diêu hồng mang về chế biến thành món sashimi, đóng hộp gửi về Nhật Bản để các đối tác thử khẩu vị. Không ngờ sau đó, các đối tác phía Nhật phản hồi cá diêu hồng nuôi ở hồ Định Bình ăn sashimi không có mùi rong, mùi bùn, rất khoái khẩu. Từ đó Công ty TNHH Mãi Tín Bình Định đặt vấn đề thu mua cá số lượng lớn để chế biến, xuất khẩu.

Để mở hướng "xuất ngoại" cho loài cá nước ngọt này, Trung tâm Khuyến nông Gia Lai đã phối hợp với Công ty TNHH Mãi Tín Bình Định triển khai dự án hỗ trợ, phát triển sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị cá điêu hồng thương phẩm tại hồ Định Bình. Theo đó, Trung tâm chuyển giao kỹ thuật nuôi theo hướng sạch, người nuôi quen dần với cách nuôi sử dụng các loại thức ăn, thuốc thú y thủy sản trong danh mục được phép lưu hành...

Bên cạnh đó, người nuôi còn nắm được kỹ thuật chuẩn bị lồng bè, mua cá giống, vật tư sản xuất, kỹ thuật nuôi và phòng trị bệnh…

“Chúng tôi tập huấn cho người nuôi các kỹ thuật thiết kế lồng nuôi, ương giống cá diêu hồng trong lồng, kỹ thuật nuôi thương phẩm và cách phòng trị bệnh tổng hợp. Trước đây các tác nhân gây bệnh kết hợp với các yếu tố môi trường bất lợi thường gây hao hụt khoảng 20 - 30% sản lượng cá nuôi/vụ”, ông Huỳnh Việt Hùng cho biết.

Bà Nguyễn Thị Nhung ở thôn Định Nhất (xã Vĩnh Thạnh), người có thâm niên nuôi cá trong hồ Định Bình cho biết: “Sau khi được Trung tâm Khuyến nông tỉnh tập huấn, tôi đã biết cho cá ăn các loại thức ăn công nghiệp do các công ty uy tín trong nước sản xuất và sử dụng các loại vitamin C, vitamin hỗn hợp, men vi sinh, khoáng chất chuyên dùng trong quá trình nuôi và không sử dụng kháng sinh, nhờ đó cá ít bị mắc bệnh”.

Theo bà NguyễnThị Tố Trân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, cá diêu hồng là đối tượng thủy sản nuôi mới được đưa vào chương trình giám sát quốc gia năm 2025 - 2026. Các chỉ tiêu bắt buộc giám sát gồm các chất cấm hoặc không được phép sử dụng làm thuốc thú y (nhóm A), các chất được phép sử dụng làm thuốc thú y (nhóm B), nhóm thuốc bảo vệ thực vật và nhóm các chất gây ô nhiễm như kim loại nặng, các chất ô nhiễm gốc halogen hữu cơ, dioxin, PCBs.

“Cuối tháng 10/2025, Chi cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản Gia Lai đưa mẫu cá diêu hồng nuôi trong hồ Định Bình đi kiểm nghiệm, kết quả cho thấy Doxycycline, Cadimi, chì, thủy ngân đều âm tính”, bà Trân cho hay.

Nhờ đáp ứng các chỉ tiêu, cá điêu hồng nuôi trong hồ Định Bình được Công ty TNHH Mãi Tín Bình Định thu mua để xuất khẩu sang Nhật Bản. Đầu tháng 12/2025, Công ty đã xuất xưởng 1 container 11 tấn cá diêu hồng sushi. Cuối tháng 3/2026, Công ty tiếp tục xuất khẩu sang Nhật Bản 8 tấn cá điêu hồng đông lạnh thành phẩm (39 tấn cá nguyên liệu).

“Cá nuôi trong lòng hồ Định Bình được người tiêu dùng Nhật Bản đón nhận vì không hôi rong như cá nuôi trong ao. Do cá được nuôi trên mặt nước cách xa đáy hồ 40 - 50m nên không bị hôi bùn. Hiện Trung tâm Khuyến nông Gia Lai tiếp tục xây dựng mối liên kết giữa Công ty TNHH Mãi Tín Bình Định và người nuôi cá diêu hồng trong lòng hồ Hội Sơn (xã Hội Sơn) và hồ Đồng Mít (xã An Vinh)”, ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Gia Lai chia sẻ.