Virus SAT-1 nguy hiểm với ngành chăn nuôi gia súc như thế nào?

Theo các chuyên gia thú y, chủng virus lở mồm long móng SAT-1 có nhiều đặc điểm dịch tễ đáng lo ngại hơn so với SAT-2 và SAT-3. Đáng chú ý nhất là khả năng tồn tại lâu trong quần thể vật nuôi thông qua các cá thể mang mầm bệnh (vật mang trùng), làm tăng nguy cơ phát hiện muộn và kéo dài thời gian lưu hành của virus.

PGS.TS Nguyễn Văn Giáp, Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, các nghiên cứu quốc tế cho thấy SAT-1 có thời gian ủ bệnh ngắn hơn nhưng thời gian bài thải virus kéo dài hơn so với SAT-2 và SAT-3. Đặc biệt, sau khi nhiễm SAT-1, tỷ lệ động vật vẫn mang virus trong cơ thể dù không còn biểu hiện bệnh ở mức rất cao.

Theo ông, nếu SAT-2 và SAT-3 chỉ có khoảng 50% số động vật sau khi nhiễm trở thành vật mang trùng thì với SAT-1, tỷ lệ này có thể lên tới khoảng 90%.

Không chỉ làm tăng số lượng động vật mang virus, SAT-1 còn có khả năng duy trì sự lưu hành trong quần thể vật nuôi với quy mô nhỏ hơn nhiều so với các chủng khác. Theo chuyên gia, một nghiên cứu cho thấy SAT-1 chỉ cần quần thể khoảng 400 cá thể để duy trì chuỗi lây truyền, trong khi SAT-2 và SAT-3 cần từ khoảng 2.000 đến 10.000 cá thể.

Điều này đồng nghĩa, nếu SAT-1 xâm nhập Việt Nam, virus vẫn có thể tồn tại và lưu hành ngay trong những đàn gia súc quy mô không lớn, làm gia tăng nguy cơ hình thành các ổ dịch kéo dài và gây nhiều khó khăn cho công tác kiểm soát. Nguy cơ càng lớn hơn khi phần lớn đàn gia súc mẫn cảm tại Việt Nam hiện chưa có miễn dịch đối với SAT-1. 

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Giáp, SAT-1 vốn lưu hành chủ yếu tại nhiều quốc gia châu Phi - nơi chăn nuôi đại gia súc phát triển mạnh. Điều này khiến nhiều người cho rằng chủng virus chỉ gây bệnh trên trâu, bò.

Tuy nhiên, đây là quan niệm chưa chính xác, bởi SAT-1 có khả năng gây bệnh trên tất cả các loài động vật mẫn cảm, bao gồm cả lợn, với mức độ cảm nhiễm tương tự nhau.

Bên cạnh khả năng lưu hành âm thầm trong đàn vật nuôi, SAT-1 còn đặt ra thách thức đối với công tác phòng bệnh bằng vaccine. Lý giải nguyên nhân này, PGS.TS Nguyễn Văn Giáp cho biết virus lở mồm long móng có bảy serotype (kiểu huyết thanh), giữa các serotype không tạo miễn dịch chéo. Vì vậy, vaccine phòng một serotype sẽ không có hiệu quả bảo hộ với serotype khác; muốn tạo miễn dịch đối với SAT-1 phải sử dụng vaccine chứa đúng chủng virus này.

Dù có nhiều khác biệt về đặc điểm dịch tễ, SAT-1 lại không khác đáng kể về biểu hiện lâm sàng so với các chủng đang lưu hành tại Việt Nam. Trâu, bò và lợn mắc bệnh vẫn xuất hiện các triệu chứng điển hình của bệnh lở mồm long móng, khiến việc phân biệt bằng quan sát thông thường gần như không thể thực hiện.

Chính vì vậy, khó khăn lớn nhất trong kiểm soát SAT-1 nằm ở việc virus có thể lưu hành âm thầm trong đàn vật nuôi. Sau khi nhiễm, nhiều con vật không còn biểu hiện bệnh nhưng vẫn mang virus và tiếp tục phát tán mầm bệnh, trở thành nguồn lây khó phát hiện.

"Chúng ta tuyệt đối không được chủ quan với việc vận chuyển trái phép hoặc vận chuyển động vật nghi nhiễm từ vùng có dịch. Những con vật này có thể hoàn toàn không có biểu hiện lâm sàng nhưng vẫn là nguồn lây nguy hiểm", PGS.TS Nguyễn Văn Giáp cảnh báo.

Từ thực tế trên, chuyên gia khuyến cáo nếu đàn vật nuôi đã được tiêm đầy đủ vaccine phòng các chủng lở mồm long móng đang lưu hành nhưng vẫn xuất hiện dấu hiệu nghi mắc bệnh, người chăn nuôi cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan thú y để lấy mẫu xét nghiệm, xác định serotype gây bệnh và triển khai các biện pháp khoanh vùng, xử lý kịp thời.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Giáp, với một serotype chưa từng lưu hành tại Việt Nam như SAT-1, phát hiện sớm là yếu tố quyết định hiệu quả phòng, chống dịch. Nếu virus âm thầm xâm nhập và hình thành các quần thể động vật mang virus trong đàn, việc khống chế dịch sẽ trở nên phức tạp, tốn kém và mất nhiều thời gian hơn.

Vì vậy, cùng với tăng cường giám sát dịch tễ, việc kiểm soát chặt hoạt động vận chuyển động vật, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và tổ chức ứng phó nhanh sẽ là những giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn nguy cơ SAT-1 xâm nhập và lây lan tại Việt Nam.